✍️Ο Θόδωρος Τσίκας, Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος
Οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν αποτελούν απλώς μια ακόμη προκλητική παρέμβαση. Εντάσσονται σε μια ευρύτερη αντίληψη διεθνών σχέσεων, όπου η ισχύς, η συναλλαγή και ο εξαναγκασμός υπερισχύουν του Διεθνούς Δικαίου, των συμμαχιών και των θεσμικών δεσμεύσεων.
Η υπόθεση της Γροιλανδίας δεν δοκιμάζει μόνο την Ευρωπαϊκή Ένωση, δοκιμάζει τα όρια του ίδιου του ΝΑΤΟ. Η Γροιλανδία δεν είναι ένα «ακίνητο προς αξιοποίηση». Είναι τμήμα
της επικράτειας της Δανίας, κράτους-μέλους τόσο της ΕΕ όσο και του ΝΑΤΟ, και κατοικείται από περίπου 57.000 ανθρώπους με πολιτική και κοινωνική υπόσταση. Η αντιμετώπισή της ως αντικείμενο αγοραπωλησίας ή γεωστρατηγικού παζαριού, παραπέμπει σε πρακτικές άλλων εποχών, ασύμβατες με τις αρχές που υποτίθεται ότι συγκροτούν τη δυτική πολιτική κοινότητα.
Η επικίνδυνη λογική της ισχύος
Η στρατιωτική επιλογή για την απόκτηση της Γροιλανδίας, την οποία άφησε να εννοηθεί ο Τραμπ, δεν είναι απλώς ανέφικτη. Είναι πολιτικά αυτοκαταστροφική. Μια τέτοια ενέργεια θα σήμαινε χρήση ή απειλή βίας εναντίον συμμάχου χώρας και θα οδηγούσε σε πρωτοφανή κρίση εντός του ΝΑΤΟ, ίσως και σε διάσπασή του.
Το ΝΑΤΟ βασίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη και στη συλλογική εγγύηση της εδαφικής ακεραιότητας των μελών του. Αν ο ισχυρότερος σύμμαχος αμφισβητεί στην πράξη αυτή την αρχή, τότε η Συμμαχία παύει να είναι πλαίσιο ασφάλειας και μετατρέπεται σε μηχανισμό επιβολής ισχύος. Το μήνυμα προς τον υπόλοιπο κόσμο θα ήταν καταστροφικό: ότι οι κανόνες ισχύουν μόνο για τους αδύναμους.
Η ψευδαίσθηση της «αγοράς»
Εξίσου προβληματική είναι και η ιδέα της «αγοράς» της Γροιλανδίας. Στον 21ο αιώνα, η μεταβίβαση εδαφών δεν μπορεί να γίνεται ερήμην των πληθυσμών τους. Η αντίληψη ότι 57.000 άνθρωποι μπορούν να αλλάξουν κυριαρχία ως αποτέλεσμα μιας διμερούς συμφωνίας
θυμίζει αποικιακές πρακτικές και όχι σύγχρονη δημοκρατική τάξη. Η εμμονή του Τραμπ σε τέτοιες λογικές δεν αποδυναμώνει μόνο την ευρωπαϊκή ασφάλεια, αλλά και τη διεθνή αξιοπιστία των ίδιων των ΗΠΑ ως εγγυήτριας δύναμης της μεταπολεμικής τάξης.
Ρεαλισμός χωρίς εκβιασμούς
Υπάρχει, ωστόσο, μια πιο ρεαλιστική οδός, η οποία δεν προϋποθέτει απειλές ή αμφισβήτηση κυριαρχίας. Η αύξηση της αμερικανικής παρουσίας στη Γροιλανδία, η ενίσχυση της στρατιωτικής ασφάλειας της περιοχής και η αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου της από αμερικανικές εταιρείες μπορούν να συζητηθούν στο πλαίσιο συμφωνιών με τη Δανία, χωρίς ριζική αλλαγή του status της Γροιλανδίας και με σεβασμό στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο.
Η διαφορά είναι κρίσιμη: συνεργασία εντός θεσμών ή επιβολή δια της ισχύος. Ο Τραμπ δείχνει να προτιμά τη δεύτερη, υπονομεύοντας τη συνοχή της Δύσης.
Η ευθύνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Απέναντι σε αυτή τη στάση, η ΕΕ δεν μπορεί να παραμένει σιωπηλή. Η αποδοχή αμφισβητήσεων κυριαρχίας κράτους-μέλους, στο όνομα της «συμμαχικής ισορροπίας», θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο. Η Ευρώπη οφείλει να καταστήσει σαφές ότι η συμμαχία με τις ΗΠΑ δεν συνεπάγεται παραίτηση από βασικές αρχές.
Σε αυτό το πλαίσιο, μια περιορισμένη και πολυεθνική ευρωπαϊκή αποτρεπτική παρουσία στη Γροιλανδία, κατόπιν αιτήματος της Δανίας, θα λειτουργούσε ως πολιτικό μήνυμα: ότι η ΕΕ είναι πυλώνας ασφάλειας εντός του ΝΑΤΟ και όχι παθητικός παρατηρητής.
ΝΑΤΟ και ΕΕ: συμπληρωματικοί οργανισμοί, όχι υποκατάστατοι
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και το άρθρο 42.7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ), που προβλέπει αμοιβαία συνδρομή σε περίπτωση επίθεσης. Η ύπαρξή του υπενθυμίζει ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν εξαντλείται στο ΝΑΤΟ και ότι η ΕΕ διαθέτει δικές της θεσμικές εγγυήσεις.
Αυτό δεν αποδυναμώνει τη Συμμαχία. Αντιθέτως, λειτουργεί ως ανάχωμα απέναντι σε μονομερείς λογικές ισχύος, ακόμη κι όταν αυτές προέρχονται από συμμάχους.
Συμπέρασμα
Η υπόθεση της Γροιλανδίας αποκαλύπτει το πραγματικό πρόβλημα: όχι τη γεωγραφία της Αρκτικής, αλλά τη σύγκρουση ανάμεσα σε μια θεσμική, βασισμένη σε κανόνες διεθνή τάξη και σε μια ωμή, συναλλακτική αντίληψη ισχύος που εκφράζει ο Ντόναλντ Τραμπ.
Η Ευρώπη καλείται να επιλέξει αν θα αποδεχθεί αυτή τη διολίσθησηή αν θα υπερασπιστεί ενεργά τις αρχές πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε η Δύση. Η απάντηση στη Γροιλανδία θα είναι, τελικά, απάντηση για το μέλλον του ΝΑΤΟ και της ίδιας της ευρωπαϊκής πολιτικής αυτονομίας.
