Ανάμεσα στις εκρήξεις στον Περσικό Κόλπο και τις παρασκηνιακές διαβουλεύσεις στην Ουάσιγκτον, η εκεχειρία της 8ης Απριλίου μεταξύ Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Παρότι η συμφωνία για δίμηνη παράταση των διαπραγματεύσεων βρίσκεται ήδη στο γραφείο του Ντόναλντ Τραμπ, η πολεμική ρητορική του Λευκού Οίκου, οι νέες κυρώσεις που αφορούν τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ και οι πιέσεις των σκληροπυρηνικών και στις δύο πλευρές διατηρούν την περιοχή σε τροχιά έντασης.Το σκηνικό παραμένει ρευστό, με τη Μέση Ανατολή να κινείται ανάμεσα σε μια εύθραυστη ειρήνη και τον κίνδυνο νέας γενικευμένης σύρραξης.
Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το BBC, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή χαρακτηρίζεται από μια εκεχειρία που «κρέμεται από μια κλωστή», μια διπλωματική διαδικασία που «σημειώνει πρόοδο», αλλά και έναν πρόεδρο που εμφανίζεται «μη ικανοποιημένος», την ώρα που οι εκρήξεις συνεχίζουν να αντηχούν σε ολόκληρο τον Κόλπο.
Πώς μπορεί να ερμηνευτεί η τρέχουσα, συγκεχυμένη κατάσταση των σχέσεων μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, πλησιάζουμε στην ειρήνη ή οδεύουμε ξανά προς τον πόλεμο;
Η τελευταία ενημέρωση από τον Λευκό Οίκο είναι ότι οι διαπραγματευτές και από τις δύο πλευρές έχουν συμφωνήσει σε ένα πλαίσιο για παράταση της εκεχειρίας κατά 60 ημέρες, ώστε να δοθεί περιθώριο για περαιτέρω συνομιλίες – αλλά αυτό πρέπει ακόμα να εγκριθεί από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί από το Ιράν.
Στα χέρια του Τραμπ η συμφωνία ΗΠΑ με Ιράν – Ο Λευκός Οίκος επιβεβαιώνει μνημόνιο εκεχειρίας
Αυτό συμβαίνει προς το τέλος μιας εβδομάδας που έθεσε σε δοκιμασία την εκεχειρία, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 8 Απριλίου και έχει πλέον διαρκέσει σημαντικά περισσότερο από την ενεργή φάση των συγκρούσεων που προηγήθηκε.
Το Ιράν ανταποκρίθηκε στις τελευταίες αμερικανικές επιθέσεις – οι οποίες περιλάμβαναν αυτό που το Αμερικανικό Κεντρικό Στρατηγείο (Centcom) περιέγραψε ως «σταθμό ελέγχου εδάφους» στη νότια ιρανική λιμενική πόλη Μπαντάρ Αμπάς – με την προειδοποίηση ότι «η επιθετικότητα δεν θα μείνει αναπάντητη».
Στη συνέχεια, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) δήλωσε ότι είχε επιτεθεί σε μια αμερικανική αεροπορική βάση. Δεν διευκρίνισε ποια, αλλά το Centcom ανέφερε αργότερα ότι ένας βαλλιστικός πύραυλος είχε αναχαιτιστεί πάνω από το Κουβέιτ, όπου οι ΗΠΑ διαθέτουν αρκετές βάσεις.
Ακολουθώντας τη ρητορική της Τεχεράνης, το Centcom χαρακτήρισε την επίθεση «επαίσχυντη παραβίαση της εκεχειρίας».
Όλα αυτά ακούγονται απειλητικά, αλλά απέχουν πολύ από τις έντονες ανταλλαγές πυρών που χαρακτήρισαν τις πρώτες πεντέμισι εβδομάδες αυτής της σύγκρουσης. Εκείνη την περίοδο, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πραγματοποίησαν χιλιάδες αεροπορικές επιδρομές εναντίον στόχων σε ολόκληρο το Ιράν, και η Τεχεράνη απάντησε με βροχή από drones και βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον αμερικανικών βάσεων, χωρών του Κόλπου και του Ισραήλ.
Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν την Πέμπτη ότι κατέρριψαν πέντε ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη τα οποία «αποτελούσαν απειλή στην περιοχή του Στενού του Ορμούζ», υποδηλώνοντας ότι η ναυτιλία – εμπορική ή στρατιωτική – βρέθηκε για άλλη μια φορά στο επίκεντρο της ανησυχίας.
Ωστόσο, καμία από τις δύο πλευρές δεν φαίνεται να θεωρεί ότι τα ανταποδοτικά πυρά που παρατηρήσαμε αυτή την εβδομάδα σηματοδοτούν επιστροφή σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο.
Παράλληλα, στο παρασκήνιο εξελίσσεται μια επίπονη διπλωματική διαδικασία, στην οποία εμπλέκονται πολλοί παράγοντες.
Από καιρού εις καιρόν έχουμε μια γεύση αυτής της διαδικασίας, αλλά οι πληροφορίες είναι αποσπασματικές και φευγαλέες.
Διαρροές για σχέδιο 14 σημείων από την Τεχεράνη
Την Τετάρτη, τα κρατικά μέσα ενημέρωσης του Ιράν μετέδωσαν στοιχεία από αυτό που χαρακτήρισαν ως ανεπίσημο σχέδιο μνημονίου κατανόησης 14 σημείων.
Η αναφορά περιλάμβανε όλα όσα θα ήθελε να δει η Τεχεράνη: Την άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών από την Ουάσιγκτον, την απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων από την «περιοχή γύρω από το Ιράν» και την αποκατάσταση της μη στρατιωτικής κυκλοφορίας μέσω του Στενού του Ορμούζ, με το Ιράν και το Ομάν να ελέγχουν τη διαχείριση και τη δρομολόγηση των πλοίων.
Από την αναφορά απουσίαζε εμφανώς οποιαδήποτε αναφορά σε ιρανικές παραχωρήσεις, ειδικά όσον αφορά το εξαιρετικά σημαντικό πυρηνικό ζήτημα.
Ο Λευκός Οίκος εξέδωσε μια λακωνική δήλωση, χαρακτηρίζοντας το φερόμενο ως σχέδιο «απόλυτη παραποίηση». Αργότερα, κατά τη διάρκεια της τελευταίας τηλεοπτικής συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν ήταν ακόμη ικανοποιημένος με τις προτάσεις για μια συμφωνία.
Ο Τραμπ είπε ότι το Ιράν «αρχίζει να μας δίνει αυτά που πρέπει να μας δώσει». Δεν έδωσε περισσότερες λεπτομέρειες και επανέλαβε την προειδοποίησή του ότι η μη συμμόρφωση της Τεχεράνης θα οδηγούσε σε επανάληψη του πολέμου.
«Αν δεν το κάνουν, τότε ο άνδρας στα αριστερά μου θα τους εξοντώσει», είπε, στρέφοντας το βλέμμα του προς τον υπουργό Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ.
Υπήρχαν επίσης χαρακτηριστικά σημάδια ανυπομονησίας. Ερωτηθείς σχετικά με αναφορές ότι το Ιράν και το Ομάν ενδέχεται να επιδιώξουν να ελέγξουν την κίνηση των πλοίων μέσω του στενού, ο Τραμπ εξέδωσε αυστηρή προειδοποίηση προς έναν παραδοσιακό σύμμαχο των ΗΠΑ.
«Το Ομάν θα συμπεριφερθεί όπως όλοι οι άλλοι, αλλιώς θα αναγκαστούμε να τους ανατινάξουμε», είπε.
Κυρώσεις και πολιτικές πιέσεις εντείνουν το κλίμα
Εν τω μεταξύ, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε την Τετάρτη κυρώσεις στη νεοσύστατη «Αρχή του Στενού του Περσικού Κόλπου» του Ιράν, η οποία ιδρύθηκε από την Τεχεράνη για να εποπτεύει την κυκλοφορία μέσω του Στενού του Ορμούζ.
Το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) του Υπουργείου Οικονομικών χαρακτήρισε το σχέδιο «μια νέα προσπάθεια του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν να αποκομίσει οικονομικά οφέλη από την εκστρατεία κρατικής τρομοκρατίας».
Όπως πάντα, ο Τραμπ έβαζε τα δυνατά του για να δώσει την εντύπωση ότι ο πόλεμος εξελίσσεται σύμφωνα με το σχέδιο, παραμερίζοντας κάθε υπόδειξη ότι έπρεπε να καταλήξει γρήγορα σε συμφωνία για να αποφύγει περαιτέρω αναταράξεις στην αγορά πετρελαίου – ή πολιτικές αντιδράσεις στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Δεν υπάρχει όμως αμφιβολία ότι βρίσκεται σε δύσκολη θέση.
Μια ικανοποιητική συμφωνία παραμένει απρόσιτη, και υπάρχουν ορισμένοι στο κόμμα του – για να μην αναφέρουμε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου – που θα ήθελαν να επιστρέψει στον πόλεμο για να ολοκληρώσει το έργο.
Παρόμοιες πιέσεις ασκούνται και στην Τεχεράνη, όπου μερικές από τις πιο σκληροπυρηνικές φωνές της χώρας επιμένουν σε μαξιμαλιστικούς στόχους, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν έχει δείξει ότι δεν μπορεί να υποταχθεί.
Η διπλωματική προσπάθεια, με επικεφαλής το Πακιστάν, είναι εξαιρετικά περίπλοκη.
Τα ζητήματα που χωρίζουν τις δύο πλευρές είναι βαθιά:
το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν,
η μελλοντική διαχείριση του Στενού του Ορμούζ,
η άρση των κυρώσεων και το ξεπάγωμα των περιουσιακών στοιχείων.
Ο άμεσος στόχος – ένα μνημόνιο που θα έθετε τέλος στον πόλεμο και θα χάραζε έναν οδικό χάρτη για τις πολύπλοκες διπλωματικές διαπραγματεύσεις που θα ακολουθούσαν – έχει αποδειχθεί ακατόρθωτος.
Την Τετάρτη, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι οι επόμενες ώρες ή ημέρες θα δείξουν αν είναι δυνατή η πρόοδος.
Παρά τις εσωτερικές πιέσεις που ασκούνται και από τις δύο πλευρές και την τεταμένη ατμόσφαιρα στον Κόλπο και γύρω από αυτόν, ούτε το Ιράν ούτε οι ΗΠΑ φαίνεται να ενδιαφέρονται για επιστροφή στον πόλεμο.
Παρά τις εντυπώσεις, η εκεχειρία – η οποία έχει πλέον συμπληρώσει περισσότερες από επτά εβδομάδες – εξακολουθεί να ισχύει.
