Σε λίγες μόλις ημέρες, η NASA σχεδιάζει να εκτοξεύσει την αποστολή Artemis II, στέλνοντας τέσσερις αστροναύτες με προορισμό τη Σελήνη.
Το ταξίδι τους γύρω από τον κοντινότερο «γειτονικό» μας κόσμο θα ανοίξει τον δρόμο για μια μελλοντική προσελήνωση και, στη συνέχεια, για τη δημιουργία μιας σεληνιακής βάσης.
Το πρόγραμμα Artemis της NASA αποτελεί καρπό πολυετούς εργασίας, με τη συμμετοχή χιλιάδων ανθρώπων, και εκτιμάται ότι έχει κοστίσει μέχρι σήμερα 93 δισεκατομμύρια δολάρια.
Ωστόσο, για ορισμένους υπάρχει η αίσθηση του «το έχουμε ξανακάνει».
Πριν από περισσότερα από 50 χρόνια, το πρόγραμμα Apollo program έγραψε ιστορία, όταν οι πρώτοι άνθρωποι πάτησαν στο σεληνιακό έδαφος. Με συνολικά έξι προσεληνώσεις, έμοιαζε σαν η Σελήνη να είχε ήδη «διαγραφεί» από τη λίστα των στόχων της διαστημικής εξερεύνησης.
Γιατί, λοιπόν, οι ΗΠΑ επενδύουν ξανά τόσο χρόνο, προσπάθεια και χρήματα για να επιστρέψουν;
Πολύτιμοι πόροι
Το σεληνιακό τοπίο μπορεί να φαίνεται ξηρό, σκονισμένο και άγονο, όμως στην πραγματικότητα δεν είναι καθόλου έτσι.
«Η Σελήνη περιέχει τα ίδια στοιχεία που έχουμε και στη Γη», εξηγεί η πλανητολόγος καθηγήτρια Σάρα Ράσελ από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας.
«Ένα παράδειγμα είναι τα σπάνια γαιώδη στοιχεία, τα οποία είναι πολύ περιορισμένα στη Γη, ενώ ενδέχεται να υπάρχουν περιοχές στη Σελήνη όπου είναι αρκετά συγκεντρωμένα ώστε να μπορούν να εξορυχθούν».
Υπάρχουν επίσης μέταλλα, όπως σίδηρος και τιτάνιο, αλλά και ήλιο, το οποίο χρησιμοποιείται σε εφαρμογές που κυμαίνονται από υπεραγωγούς έως ιατρικό εξοπλισμό.
Ωστόσο, ο πιο σημαντικός πόρος είναι και ο πιο απροσδόκητος: το νερό.
«Υπάρχει νερό παγιδευμένο σε ορισμένα ορυκτά, ενώ σημαντικές ποσότητες εντοπίζονται και στους πόλους», σημειώνει η Ράσελ.
Όπως εξηγεί, υπάρχουν κρατήρες που βρίσκονται μόνιμα στη σκιά, όπου μπορεί να έχει συσσωρευτεί πάγος.
Η πρόσβαση στο νερό είναι κρίσιμη για τη διαβίωση στη Σελήνη. Δεν χρησιμεύει μόνο ως πόσιμο νερό, αλλά μπορεί να διασπαστεί σε υδρογόνο και οξυγόνο, παρέχοντας αέρα για τους αστροναύτες και ακόμη και καύσιμα για διαστημόπλοια.
Αγώνας για κυριαρχία στο διάστημα
Οι αποστολές Apollo των δεκαετιών του 1960 και 1970 καθοδηγήθηκαν από τον ανταγωνισμό με τη Σοβιετική Ένωση. Σήμερα, ο ανταγωνιστής είναι η Κίνα.
Η Κίνα έχει σημειώσει ταχεία πρόοδο στο διαστημικό της πρόγραμμα, έχοντας ήδη προσεδαφίσει ρομπότ και ρόβερ στη Σελήνη, ενώ δηλώνει ότι σκοπεύει να στείλει ανθρώπους έως το 2030.
Το κύρος του να είσαι ο πρώτος που θα φυτέψει τη σημαία του στη σεληνιακή σκόνη παραμένει σημαντικό. Όμως πλέον έχει σημασία και το πού ακριβώς θα τοποθετηθεί αυτή η σημαία.
Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Κίνα επιδιώκουν πρόσβαση στις περιοχές με τους περισσότερους πόρους, κάτι που μεταφράζεται σε έναν αγώνα για τα πιο «πολύτιμα» σημεία της Σελήνης.
Η Συνθήκη του ΟΗΕ για το Διάστημα του 1967 ορίζει ότι καμία χώρα δεν μπορεί να κατέχει τη Σελήνη. Ωστόσο, τα πράγματα δεν είναι τόσο ξεκάθαρα όσον αφορά τους πόρους της.
«Παρότι δεν μπορείς να αποκτήσεις ιδιοκτησία σε ένα κομμάτι γης λόγω της συνθήκης, μπορείς ουσιαστικά να δραστηριοποιείσαι εκεί χωρίς παρεμβάσεις», εξηγεί η Δρ Έλεν Σάρμαν, η πρώτη Βρετανίδα αστροναύτης.
«Το ζητούμενο τώρα είναι να εξασφαλίσεις το δικό σου σημείο. Δεν το κατέχεις, αλλά το χρησιμοποιείς — και όσο βρίσκεσαι εκεί, το διατηρείς».
Το επόμενο βήμα: ο Άρης
Η NASA έχει θέσει ως στόχο τον Άρη και σκοπεύει να στείλει ανθρώπους εκεί μέσα στη δεκαετία του 2030.
Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο σχέδιο, δεδομένων των τεχνολογικών προκλήσεων.
Κάπου όμως πρέπει να ξεκινήσει κανείς — και οι ΗΠΑ έχουν επιλέξει τη Σελήνη ως το ιδανικό σημείο εκκίνησης.
«Η παραμονή στη Σελήνη για μεγάλο χρονικό διάστημα είναι πολύ πιο ασφαλής, οικονομική και πρακτική ως δοκιμαστικό πεδίο για το πώς θα ζήσουμε και θα εργαστούμε σε άλλους πλανήτες», εξηγεί η Λίμπι Τζάκσον από το Science Museum.
Σε μια σεληνιακή βάση, η NASA μπορεί να τελειοποιήσει τεχνολογίες που θα εξασφαλίζουν αέρα, νερό, ενέργεια και προστασία από ακραίες θερμοκρασίες και επικίνδυνη διαστημική ακτινοβολία.
«Αν δοκιμάσεις αυτές τις τεχνολογίες για πρώτη φορά στον Άρη και κάτι πάει στραβά, οι συνέπειες μπορεί να είναι καταστροφικές. Είναι πολύ πιο ασφαλές να τις δοκιμάσεις πρώτα στη Σελήνη», επισημαίνει.
Μυστήρια που περιμένουν απαντήσεις
Οι επιστήμονες ανυπομονούν να μελετήσουν νέα δείγματα από τη Σελήνη.
Τα πετρώματα που έφεραν οι αστροναύτες του Apollo άλλαξαν ριζικά την κατανόησή μας για τη δημιουργία της.
«Μας έδειξαν ότι η Σελήνη σχηματίστηκε όταν ένα σώμα μεγέθους Άρη συγκρούστηκε με τη Γη και τα θραύσματα δημιούργησαν τη Σελήνη», εξηγεί η Ράσελ.
Ωστόσο, πολλά παραμένουν άγνωστα.
Επειδή η Σελήνη ήταν κάποτε μέρος της Γης, διατηρεί ένα «αρχείο» 4,5 δισεκατομμυρίων ετών της ιστορίας του πλανήτη μας. Χωρίς τεκτονικές πλάκες, άνεμο ή βροχή για να το αλλοιώσουν, λειτουργεί σαν μια τέλεια χρονοκάψουλα.
«Η Σελήνη είναι ένα εξαιρετικό αρχείο της Γης. Νέα δείγματα από διαφορετικές περιοχές θα ήταν ανεκτίμητα», σημειώνει.
Έμπνευση για τις επόμενες γενιές
Οι εικόνες από τις αποστολές Apollo μετέτρεψαν το όνειρο του διαστήματος σε πραγματικότητα.
Αν και λίγοι έγιναν αστροναύτες, πολλοί ακολούθησαν καριέρες στην επιστήμη και την τεχνολογία.
Οι αποστολές Artemis —που θα μεταδίδονται ζωντανά και σε υψηλή ανάλυση— αναμένεται να εμπνεύσουν μια νέα γενιά.
«Ζούμε σε έναν κόσμο τεχνολογίας. Χρειαζόμαστε επιστήμονες και μηχανικούς — και το διάστημα έχει τη δύναμη να εμπνέει», λέει η Τζάκσον.
Παράλληλα, οι νέες θέσεις εργασίας και η ανάπτυξη της διαστημικής οικονομίας αναμένεται να αποδώσουν τα δισεκατομμύρια που έχουν επενδυθεί στο πρόγραμμα.
Η Έλεν Σάρμαν υπογραμμίζει και μια ακόμη διάσταση:
«Όταν συνεργαζόμαστε πραγματικά, μπορούμε να πετύχουμε πράγματα που ωφελούν όλη την ανθρωπότητα. Μας θυμίζει τι είμαστε ικανοί να κάνουμε».
Πηγή: BBC
