Σημαντικά περιθώρια βελτίωσης στην ετοιμότητα των τραπεζών της ευρωζώνης απέναντι σε γεωπολιτικές κρίσεις αναδεικνύει η αντίστροφη άσκηση προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (reverse stress test) που πραγματοποίησε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), με τη συμμετοχή 110 εποπτευόμενων πιστωτικών ιδρυμάτων.
Παρότι οι περισσότερες τράπεζες κατάφεραν να σχεδιάσουν ρεαλιστικά σενάρια κρίσης προσαρμοσμένα στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις ευπάθειές τους, η ΕΚΤ εντόπισε αδυναμίες στον τρόπο αξιολόγησης των επιπτώσεων που θα μπορούσαν να έχουν οι γεωπολιτικές εντάσεις στη φερεγγυότητα και τη ρευστότητά τους, καθώς και υπερβολικά αισιόδοξες εκτιμήσεις για τα μέτρα αντιμετώπισης μιας συστημικής κρίσης.
Η άσκηση εντάσσεται στις εποπτικές προτεραιότητες της ΕΚΤ για την περίοδο 2026-2028, με στόχο την ενίσχυση της διαχείρισης γεωπολιτικών κινδύνων σε ένα περιβάλλον αυξημένης διεθνούς αβεβαιότητας.
Σενάρια πολέμων, ενεργειακών κρίσεων και κυβερνοεπιθέσεων
Οι τράπεζες κλήθηκαν να σχεδιάσουν σενάρια που θα οδηγούσαν σε μείωση κατά 300 μονάδες βάσης του δείκτη κεφαλαίων CET1, εντοπίζοντας τις γεωπολιτικές εξελίξεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν μια τόσο σοβαρή επιδείνωση.
Στα σενάρια περιλαμβάνονταν στρατιωτικές συγκρούσεις, διακοπές στις εφοδιαστικές αλυσίδες, ενεργειακές κρίσεις, οικονομικές κυρώσεις, μακροοικονομικοί κλυδωνισμοί, αλλά και κυβερνοεπιθέσεις.
Οι περισσότερες τράπεζες αξιολόγησαν ως βασικό δίαυλο μετάδοσης τον αντίκτυπο στην πραγματική οικονομία, ενώ σημαντικό ρόλο διαδραμάτισαν και οι χρηματοπιστωτικές αγορές. Σε περιπτώσεις πολεμικών συγκρούσεων και κυβερνοεπιθέσεων, ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στους κινδύνους ασφάλειας.
Πιστωτικός κίνδυνος και ρευστότητα στο επίκεντρο
Η ΕΚΤ διαπίστωσε ότι οι σημαντικότερες πιέσεις στα κεφάλαια των τραπεζών προέρχονται από την αύξηση του πιστωτικού κινδύνου και τη μείωση της κερδοφορίας.
Οι μεγαλύτερες ζημίες εκτιμάται ότι θα προέρχονταν από επισφαλή δάνεια σε κλάδους όπως η μεταποίηση, η ενέργεια και οι μεταφορές, ενώ για τις τράπεζες με μεγάλα χαρτοφυλάκια συναλλαγών σημαντικό πλήγμα θα προκαλούσε και η πτώση των εσόδων από συναλλαγές και προμήθειες.
Παράλληλα, αν και οι περισσότερες τράπεζες διατήρησαν δείκτες ρευστότητας πάνω από τα ελάχιστα εποπτικά όρια, η ΕΚΤ παρατήρησε ότι αρκετά ιδρύματα υποεκτιμούν τη στενή σχέση μεταξύ απωλειών κεφαλαίων και πιέσεων στη χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης κρίσης.
Έμφαση στην κυβερνοασφάλεια
Η άσκηση ανέδειξε επίσης τη σημασία των μη χρηματοοικονομικών κινδύνων.
Οι κυβερνοεπιθέσεις και η διακοπή υπηρεσιών από τρίτους παρόχους αξιολογήθηκαν ως οι σοβαρότερες επιχειρησιακές απειλές, με την ΕΚΤ να καλεί τις τράπεζες να ενσωματώσουν συστηματικά την κυβερνοασφάλεια και την επιχειρησιακή ανθεκτικότητα στα μοντέλα προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων.
Υπερβολικά αισιόδοξες εκτιμήσεις
Η ΕΚΤ ζήτησε επίσης από τις τράπεζες να παρουσιάσουν τα μέτρα που θα ελάμβαναν σε περίπτωση μιας μεγάλης γεωπολιτικής κρίσης, όπως άντληση κεφαλαίων, πώληση δραστηριοτήτων ή περιορισμό του κόστους.
Αν και τα περισσότερα σχέδια κρίθηκαν εύλογα, οι επόπτες εντόπισαν περιπτώσεις όπου οι παραδοχές θεωρήθηκαν υπερβολικά αισιόδοξες, όπως η δυνατότητα άντλησης κεφαλαίων ή πώλησης δανειακών χαρτοφυλακίων σε ιδιαίτερα ευνοϊκές τιμές κατά τη διάρκεια μιας κρίσης.
Τα αποτελέσματα της άσκησης θα αξιοποιηθούν στον συνεχιζόμενο εποπτικό διάλογο της ΕΚΤ με τις τράπεζες και στις ποιοτικές αξιολογήσεις του SREP, χωρίς ωστόσο να επηρεάσουν τις κεφαλαιακές απαιτήσεις του Πυλώνα 2.
