Την πρώτη προγραμματική του παρέμβαση έδωσε στη δημοσιότητα ο Αλέξης Τσίπρας, παρουσιάζοντας μια νέα πρόταση ψηφιακής διακυβέρνησης με τίτλο «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ», η οποία φιλοδοξεί να αποτελέσει εναλλακτικό μοντέλο στη σημερινή λειτουργία της «Διαύγειας».
Η πρόταση, που αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη προγραμματική τοποθέτηση του Ινστιτούτου Αλέξη Τσίπρα, περιγράφει τη δημιουργία μιας ενιαίας, κεντρικής ψηφιακής υποδομής για την παρακολούθηση του δημόσιου χρήματος. Στόχος είναι η πλήρης ιχνηλασιμότητα κάθε δημόσιας δαπάνης σε πραγματικό χρόνο, από το στάδιο της προκήρυξης έως την τελική πληρωμή, ανοίγοντας εκ νέου τη συζήτηση για τη διαφάνεια και τη λογοδοσία στο Δημόσιο.
Η «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ» εντάσσεται σε έναν ευρύτερο κύκλο παρεμβάσεων που επεξεργάζονται ομάδες εργασίας του Ινστιτούτου και έρχεται να τοποθετήσει από νωρίς το ζήτημα του ελέγχου των δημόσιων δαπανών στο επίκεντρο της πολιτικής ατζέντας, όχι ως τεχνικό ζήτημα, αλλά ως κρίσιμη θεσμική επιλογή.
Το πρόβλημα του κατακερματισμού στο Δημόσιο
Σύμφωνα με το αναλυτικό κείμενο της πρότασης, το βασικό έλλειμμα του σημερινού συστήματος δεν εντοπίζεται στην απουσία ψηφιακών εργαλείων, αλλά στον αποσπασματικό τρόπο με τον οποίο αυτά αναπτύχθηκαν. Παρότι η «Διαύγεια» θεσμοθετήθηκε το 2010 ως σημαντικό βήμα διαφάνειας, η μεταγενέστερη δημιουργία πολλών ανεξάρτητων πληροφοριακών συστημάτων στο Δημόσιο δεν συνοδεύτηκε από ενιαίο σχεδιασμό.
Το αποτέλεσμα είναι ένα κατακερματισμένο ψηφιακό τοπίο, όπου τα δεδομένα είναι διασκορπισμένα σε ασύνδετες πλατφόρμες, χωρίς ουσιαστική διαλειτουργικότητα και χωρίς δυνατότητα συνολικής εποπτείας των δαπανών. Σε πολλές περιπτώσεις, οι πληροφορίες δημοσιεύονται σε μη δομημένη μορφή, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την αυτοματοποιημένη αναζήτηση, τον συστηματικό έλεγχο ή την έγκαιρη ανίχνευση κινδύνων. Παράλληλα, τα επιμέρους στάδια μιας δαπάνης αποτυπώνονται τμηματικά, χωρίς να συγκροτούν ένα ενιαίο, αξιόπιστο ίχνος ελέγχου.
Η πρόταση: ενιαία πλατφόρμα με τεχνητή νοημοσύνη
Απέναντι σε αυτό το πλαίσιο, η «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ» προτείνει τη δημιουργία μιας κεντρικής ψηφιακής πλατφόρμας που θα λειτουργεί ως κοινός κόμβος συλλογής, ενοποίησης και ανάλυσης δεδομένων. Η πλατφόρμα θα διασυνδέεται με τα υφιστάμενα πληροφοριακά συστήματα του Δημοσίου, αντλώντας στοιχεία, τα οποία θα δομούνται και θα εμπλουτίζονται αυτόματα, προσφέροντας πλήρη και συνεκτική εικόνα για κάθε δημόσια δαπάνη.
Κρίσιμο στοιχείο της πρότασης αποτελεί η αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και η επιλογή τεχνολογιών ανοικτού κώδικα, ανοικτών δεδομένων και διεπαφών προγραμματισμού (API). Με τον τρόπο αυτό, επιδιώκεται η διασφάλιση της τεχνολογικής αυτονομίας του Δημοσίου και η αποφυγή εξάρτησης από συγκεκριμένους προμηθευτές.
Όπως επισημαίνεται, η «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ» δεν σχεδιάζεται ως μία ακόμη ψηφιακή εφαρμογή που προστίθεται στο ήδη επιβαρυμένο οικοσύστημα, αλλά ως ο κεντρικός μηχανισμός που ενοποιεί και καθιστά λειτουργικά αξιοποιήσιμες όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες.
Από τη δημοσιοποίηση στη λογοδοσία
Η πρόταση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη μετάβαση από τη στατική δημοσίευση εγγράφων σε ένα δυναμικό σύστημα συνεχούς παρακολούθησης. Προβλέπει τη δημιουργία ενιαίου, αξιόπιστου και αμετάβλητου ψηφιακού αποτυπώματος για κάθε δαπάνη, καθώς και την ενσωμάτωση μηχανισμών πρόληψης και καταστολής της απάτης, μέσω δεικτών κινδύνου για φαινόμενα όπως υπερκοστολογήσεις, κατατμήσεις έργων και καταχρηστικές απευθείας αναθέσεις.
Παράλληλα, πολίτες, δημοσιογράφοι, ερευνητές και ελεγκτικοί φορείς αποκτούν πρόσβαση σε δομημένα, διασυνδεδεμένα και ελέγξιμα δεδομένα, ενισχύοντας τον κοινωνικό έλεγχο και τη διαφάνεια στην πράξη.
Πολιτικό διακύβευμα, όχι απλώς τεχνικό έργο
Σύμφωνα με το ίδιο το κείμενο, το διακύβευμα της «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑΣ» είναι κατεξοχήν πολιτικό. Η πρόταση δεν παρουσιάζεται ως ένα ακόμη έργο ψηφιακού μετασχηματισμού, αλλά ως απάντηση στο ερώτημα πώς ένα σύγχρονο κράτος επιλέγει να λογοδοτεί στους πολίτες του.
Με τα δεδομένα, τα τεχνολογικά εργαλεία και την τεχνογνωσία να θεωρούνται ήδη διαθέσιμα, το βάρος μετατοπίζεται στην πολιτική βούληση: αν η διαφάνεια θα παραμείνει μια τυπική υποχρέωση ή αν θα εξελιχθεί σε ενεργό μηχανισμό πρόληψης της διαφθοράς, ουσιαστικού ελέγχου των δημόσιων δαπανών και ενίσχυσης της εμπιστοσύνης στους δημόσιους θεσμούς.
