Κοινά συντηρητικά που χρησιμοποιούνται ευρέως για τη διατήρηση της ασφάλειας των τροφίμων και την παράταση της διάρκειας ζωής τους ενδέχεται να συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαφόρων μορφών καρκίνου και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, σύμφωνα με δύο νέες μελέτες από τη Γαλλία.
«Πρόκειται για εξαιρετικά σημαντικά ευρήματα, καθώς αφορούν συντηρητικά που χρησιμοποιούνται ευρέως όχι μόνο στη Γαλλία και την Ευρώπη, αλλά και στις Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε η Mathilde Touvier, επικεφαλής ερευνήτρια της μελέτης NutriNet-Santé, στην οποία βασίστηκε η έρευνα.
Η μελέτη NutriNet-Santé, η οποία ξεκίνησε το 2009, συγκρίνει διαδικτυακές αναφορές για τη διατροφή και τον τρόπο ζωής περισσότερων από 170.000 συμμετεχόντων με τα ιατρικά τους δεδομένα που τηρούνται στο γαλλικό εθνικό σύστημα υγείας.
«Πρόκειται για τις δύο πρώτες μελέτες παγκοσμίως που διερευνούν τη συσχέτιση μεταξύ της έκθεσης σε αυτά τα πρόσθετα τροφίμων και του καρκίνου και του διαβήτη τύπου 2», ανέφερε η Touvier, η οποία είναι επίσης διευθύντρια έρευνας στο Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Ιατρικής Έρευνας της Γαλλίας στο Παρίσι. «Επομένως, πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί ως προς το μήνυμα. Προφανώς, τα αποτελέσματα χρειάζονται επιβεβαίωση».
Παρά αυτές τις επιφυλάξεις, «η ανησυχία που εγείρεται γύρω από τα συντηρητικά αποτελεί ακόμη έναν λόγο —ανάμεσα σε πολλούς— για να τονιστεί η σημασία, σε ατομικό και δημόσιο επίπεδο, της κατανάλωσης φρέσκων, ολόκληρων και ελάχιστα επεξεργασμένων τροφίμων, κυρίως φυτικής προέλευσης», δήλωσε σε email ο Δρ. David Katz.
Ο Katz, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, είναι ειδικός στην προληπτική ιατρική και ιδρυτής του μη κερδοσκοπικού οργανισμού True Health Initiative, ενός παγκόσμιου συνασπισμού ειδικών αφιερωμένου στην τεκμηριωμένη ιατρική του τρόπου ζωής.
Καρκίνος και συντηρητικά
Η μελέτη για τον καρκίνο, που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη στο επιστημονικό περιοδικό The BMJ, εξέτασε διεξοδικά την επίδραση 58 συντηρητικών σε περίπου 105.000 άτομα που δεν είχαν καρκίνο το 2009 και παρακολουθήθηκαν για διάστημα έως και 14 ετών. Στη μελέτη συμπεριλήφθηκαν μόνο όσοι συμπλήρωναν συχνά αναλυτικά 24ωρα ερωτηματολόγια διατροφής με αναφορά σε συγκεκριμένες μάρκες τροφίμων. Οι ερευνητές συνέκριναν άτομα με τη μεγαλύτερη κατανάλωση συντηρητικών με εκείνα που κατανάλωναν τα λιγότερα.
Οι ερευνητές εστίασαν σε 17 συντηρητικά που καταναλώνονταν από τουλάχιστον το 10% των συμμετεχόντων και διαπίστωσαν ότι τα 11 δεν παρουσίαζαν καμία συσχέτιση με τον καρκίνο. Ωστόσο, τα έξι που συνδέθηκαν με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου θεωρούνται από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) ως GRAS, δηλαδή «γενικώς αναγνωρισμένα ως ασφαλή». Σε αυτά περιλαμβάνονται το νιτρώδες νάτριο, το νιτρικό κάλιο, τα σορβικά άλατα, το μεταμπισουλφίτo καλίου, τα οξικά άλατα και το οξικό οξύ.
Το νιτρώδες νάτριο, ένα χημικό άλας που χρησιμοποιείται ευρέως σε επεξεργασμένα κρέατα όπως το μπέικον, το ζαμπόν και τα αλλαντικά, συσχετίστηκε με αύξηση κατά 32% του κινδύνου καρκίνου του προστάτη. Το συγγενές του, το νιτρικό κάλιο, συνδέθηκε με 22% υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου του μαστού και 13% αύξηση του κινδύνου για όλες τις μορφές καρκίνου. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει εδώ και καιρό κατατάξει το επεξεργασμένο κρέας ως καρκινογόνο, με άμεση συσχέτιση με τον καρκίνο του παχέος εντέρου.
Τα σορβικά άλατα, και ειδικότερα το σορβικό κάλιο, συνδέθηκαν με 26% αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού και 14% αύξηση του συνολικού κινδύνου καρκίνου. Τα υδατοδιαλυτά αυτά άλατα χρησιμοποιούνται σε κρασιά, αρτοσκευάσματα, τυριά και σάλτσες για την αποτροπή ανάπτυξης μούχλας, ζυμών και ορισμένων βακτηρίων.
Το μεταμπισουλφίτo καλίου, που χρησιμοποιείται συχνά στην οινοποιία και τη ζυθοποιία, συσχετίστηκε με 20% αύξηση του κινδύνου καρκίνου του μαστού και 11% αύξηση του συνολικού κινδύνου καρκίνου, σύμφωνα με τη μελέτη.
Τα οξικά άλατα, τα οποία προέρχονται από φυσική ζύμωση και χρησιμοποιούνται σε τρόφιμα όπως κρέας, σάλτσες, ψωμί και τυριά, συνδέθηκαν με 25% υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου του μαστού και 15% αύξηση του κινδύνου καρκίνου γενικά. Το οξικό οξύ, βασικό συστατικό του ξιδιού, συσχετίστηκε με 12% αύξηση του κινδύνου εμφάνισης όλων των μορφών καρκίνου.
Εξετάστηκαν επίσης και άλλοι τύποι συντηρητικών — αντιοξειδωτικά όπως η βιταμίνη C και η βιταμίνη E, φυτικά εκχυλίσματα όπως το δενδρολίβανο, καθώς και συνθετικά συντηρητικά όπως το βουτυλιωμένο υδροξυανισόλιο. Αν και αυτά τα πιο «φυσικά» συντηρητικά συχνά συνδέονται με μειωμένο κίνδυνο καρκίνου όταν καταναλώνονται ως ολόκληρα τρόφιμα, ενδέχεται να είναι επιβλαβή όταν χρησιμοποιούνται ως πρόσθετα, ανέφερε η Touvier.
«Η υπόθεση εδώ είναι ότι όταν απομονώνεται μία ουσία από τη φυσική της μήτρα —όπως ένα ολόκληρο φρούτο ή λαχανικό— η επίδρασή της στην υγεία μας μπορεί να διαφέρει, ανάλογα με τον τρόπο που τη μεταβολίζει το εντερικό μικροβίωμα», εξήγησε.
Μόνο δύο αντιοξειδωτικά συντηρητικά συνδέθηκαν με καρκίνο. Το ερυθροβικό νάτριο και άλλα ερυθροβικά άλατα, που προέρχονται από ζυμωμένα σάκχαρα, συσχετίστηκαν με 21% αυξημένη επίπτωση καρκίνου του μαστού και 12% αύξηση του συνολικού κινδύνου καρκίνου.
Τα ερυθροβικά άλατα χρησιμοποιούνται για την αποτροπή αλλοίωσης και αποχρωματισμού σε προϊόντα όπως πουλερικά, αναψυκτικά και αρτοσκευάσματα. Το ερυθροβικό νάτριο χρησιμοποιείται συχνά και σε επεξεργασμένα κρέατα για την επιτάχυνση της διαδικασίας ωρίμανσης.
Οι παρατηρητικές μελέτες ενέχουν κινδύνους σφάλματος λόγω έλλειψης πλήρους ελέγχου μεταβλητών που ενδέχεται να επηρεάζουν τα αποτελέσματα. Ωστόσο, βασικό πλεονέκτημα της παρούσας μελέτης ήταν η δυνατότητα προσαρμογής για συντηρητικά φυσικής προέλευσης και άλλα πρόσθετα τροφίμων, καθώς και η «λεπτομερής αξιολόγηση της πρόσληψης συντηρητικών μέσω επαναλαμβανόμενων 24ωρων διατροφικών καταγραφών», σύμφωνα με συνοδευτικό επιστημονικό σχόλιο.
«Εξετάσαμε επίσης τι έχουν δημοσιεύσει συνάδελφοι σχετικά με την επίδραση αυτών των χημικών συντηρητικών σε ζωικά και κυτταρικά μοντέλα, στο εντερικό μικροβίωμα, στο οξειδωτικό στρες και στις φλεγμονώδεις διεργασίες, που ενδέχεται να εξηγούν όσα παρατηρούμε», δήλωσε η Touvier.
Επιπλέον, και οι δύο μελέτες έλαβαν υπόψη συγχυτικούς παράγοντες όπως η φυσική δραστηριότητα, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η χρήση φαρμάκων και άλλοι παράγοντες του τρόπου ζωής.
«Το εύρημα ότι συγκεκριμένες κατηγορίες συντηρητικών συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο επιλεγμένων μορφών καρκίνου παρέμεινε ισχυρό μετά από όλες αυτές τις προσαρμογές, γεγονός που δείχνει ότι πρόκειται για ζήτημα που αξίζει σοβαρής προσοχής και περαιτέρω έρευνας», ανέφερε ο Katz.
Διαβήτης τύπου 2 και συντηρητικά
Η μελέτη για τον διαβήτη τύπου 2, που δημοσιεύθηκε επίσης την Τετάρτη στο περιοδικό Nature Communications, εξέτασε τον ρόλο των συντηρητικών και τον πιθανό κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2 σε σχεδόν 109.000 συμμετέχοντες της NutriNet-Santé, οι οποίοι δεν είχαν τη νόσο κατά την έναρξη της μελέτης.
Δώδεκα από τα 17 συντηρητικά που εξετάστηκαν συνδέθηκαν με σχεδόν 50% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2 στα άτομα με τη μεγαλύτερη κατανάλωση.
Πέντε από τα ίδια συντηρητικά που συνδέθηκαν με καρκίνο —το σορβικό κάλιο, το μεταμπισουλφίτo καλίου, το νιτρώδες νάτριο, το οξικό οξύ και το οξικό νάτριο— αύξησαν επίσης τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2. Στην περίπτωση αυτή, ο κίνδυνος αυξήθηκε κατά 49%, σύμφωνα με τα ευρήματα.
Ένα έκτο συντηρητικό, το προπιονικό ασβέστιο, συσχετίστηκε επίσης με αυξημένο κίνδυνο. Πρόκειται για λευκή σκόνη που χρησιμοποιείται για την αποτροπή ανάπτυξης μούχλας και βακτηρίων.
Στη μελέτη για τον διαβήτη τύπου 2, περισσότερα από δύο αντιοξειδωτικά πρόσθετα αύξησαν τον κίνδυνο. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η άλφα-τοκοφερόλη, η πιο βιοδιαθέσιμη μορφή της βιταμίνης E, το ασκορβικό νάτριο (ρυθμισμένη μορφή βιταμίνης C και νατρίου), τα εκχυλίσματα δενδρολίβανου, το ερυθροβικό νάτριο που προέρχεται από ζυμωμένα σάκχαρα, το φωσφορικό οξύ —συντηρητικό σε αναψυκτικά, επεξεργασμένα κρέατα, τυριά και άλλα τρόφιμα— καθώς και το κιτρικό οξύ, το οποίο χρησιμοποιείται ως ενισχυτικό γεύσης, συντηρητικό και ρυθμιστής pH χωρίς σημαντική διατροφική αξία. Τα πρόσθετα αυτά συνδέθηκαν με αύξηση του κινδύνου κατά 42%.
Δεδομένου ότι οι δύο αυτές μελέτες είναι οι πρώτες που εξετάζουν τον ρόλο των συντηρητικών στην ανάπτυξη καρκίνου και διαβήτη τύπου 2, απαιτείται πολύ περισσότερη έρευνα για την επιβεβαίωση και περαιτέρω διερεύνηση των ευρημάτων, δήλωσε η Anaïs Hasenböhler, πρώτη συγγραφέας και των δύο μελετών και υποψήφια διδάκτορας στην Ομάδα Επιδημιολογίας Διατροφής του Πανεπιστημίου Université Sorbonne Paris Nord.
Ωστόσο, όπως πρόσθεσε η Hasenböhler σε σχετική δήλωση, «τα νέα αυτά δεδομένα προστίθενται σε εκείνα που συνηγορούν υπέρ της επανεξέτασης του ρυθμιστικού πλαισίου που διέπει τη γενική χρήση προσθέτων τροφίμων από τη βιομηχανία, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών».
Πηγή: CNN
