Ο Ντόναλντ Τραμπ ανοίγει ένα νέο, ακόμη πιο σκληρό μέτωπο απέναντι στο Ιράν, μεταφέροντας την πίεση από το στρατιωτικό στο οικονομικό πεδίο. Ο Αμερικανός πρόεδρος προαναγγέλλει μια πρωτοφανή εκστρατεία κυρώσεων κατά της Τεχεράνης και προειδοποιεί παράλληλα τις χώρες που εξακολουθούν να διατηρούν εμπορικές και ενεργειακές σχέσεις με το Ιράν.
Ο Τραμπ χαρακτήρισε την επόμενη φάση της αμερικανικής στρατηγικής ως «οικονομική D-Day», προειδοποιώντας ότι η Ουάσινγκτον δεν θα στοχεύσει μόνο την ιρανική οικονομία, αλλά και όσους συνεχίζουν να προσφέρουν οικονομική ή εμπορική στήριξη στην Τεχεράνη.
Η νέα πολιτική έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η κρίση στη Μέση Ανατολή παραμένει ιδιαίτερα έντονη, με τις κυρώσεις, τις ενεργειακές ροές και την ασφάλεια στον Περσικό Κόλπο να βρίσκονται στο επίκεντρο.
Σύμφωνα με το Reuters, η Ουάσινγκτον επιχειρεί πλέον να περιορίσει τις οικονομικές «ανάσες» του Ιράν, πιέζοντας ταυτόχρονα χώρες που εξακολουθούν να συναλλάσσονται με την Τεχεράνη.
Στο επίκεντρο βρίσκονται κυρίως η Κίνα, η Τουρκία και το Ιράκ, ενώ σημαντικές οικονομικές σχέσεις με το Ιράν διατηρούν επίσης τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ομάν, το Πακιστάν, η Ινδία, η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν.
Η Κίνα ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου
Το σημαντικότερο εμπόδιο για την αμερικανική στρατηγική είναι το Πεκίνο. Η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο αγοραστή ιρανικού πετρελαίου, απορροφώντας μεγάλο μέρος των εξαγωγών της Τεχεράνης.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Reuters, η Κίνα εισήγαγε το 2025 περίπου 1,38 εκατ. βαρέλια ιρανικού πετρελαίου ημερησίως, μέσω σύνθετων εμπορικών και χρηματοπιστωτικών δικτύων που δυσκολεύουν την εφαρμογή των αμερικανικών κυρώσεων.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι η συνέχιση αυτών των συναλλαγών μπορεί να οδηγήσει σε νέα μέτρα εναντίον κινεζικών εταιρειών και τραπεζών που διευκολύνουν το εμπόριο με την Τεχεράνη.
Μια μετωπική σύγκρουση, ωστόσο, με το Πεκίνο θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα νέο πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, αυξάνοντας ακόμη περισσότερο την ένταση.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και ο κρίσιμος οικονομικός δίαυλος
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούσαν επί χρόνια έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς διαύλους του Ιράν. Οι δύο χώρες διατηρούσαν εκτεταμένες εμπορικές σχέσεις, με το Ντουμπάι να αποτελεί σημαντικό κόμβο για τις ιρανικές συναλλαγές.
Το 2024 τα ΗΑΕ αντιπροσώπευαν περίπου το 30% των εισαγωγών του Ιράν, συνολικής αξίας 21 δισ. δολαρίων, ενώ αντιστοιχούσαν στο 13% των ιρανικών εξαγωγών.
Η σχέση αυτή, ωστόσο, βρίσκεται πλέον υπό πίεση. Τα ΗΑΕ ανέστειλαν αυτή την εβδομάδα όλες τις χρηματοπιστωτικές και οικονομικές συναλλαγές με το Ιράν μέχρι νεωτέρας, επικαλούμενα τη στρατιωτική κλιμάκωση και τον κίνδυνο πυραυλικών επιθέσεων.
Τουρκία: ένας ακόμη κρίσιμος εμπορικός εταίρος
Η Τουρκία αποτελεί έναν ακόμη σημαντικό κρίκο στην οικονομική αλυσίδα του Ιράν.
Οι δύο χώρες διατηρούν εμπορικές σχέσεις ύψους περίπου 5 έως 6 δισ. δολαρίων ετησίως, με σημαντικό μέρος της συνεργασίας να αφορά τον ενεργειακό τομέα.
Η Άγκυρα έχει διαχρονικά προσπαθήσει να ισορροπήσει μεταξύ των σχέσεών της με την Τεχεράνη και των πιέσεων που ασκεί η Ουάσινγκτον για εφαρμογή των κυρώσεων.
Η νέα στρατηγική Τραμπ, ωστόσο, αυξάνει σημαντικά την πίεση προς την τουρκική κυβέρνηση, καθώς οι ΗΠΑ επιχειρούν να περιορίσουν κάθε οικονομική στήριξη προς το Ιράν.
Ιράκ: η ενεργειακή εξάρτηση από την Τεχεράνη
Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί το Ιράκ, το οποίο, παρά τις στενές σχέσεις ασφαλείας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, παραμένει σε μεγάλο βαθμό οικονομικά συνδεδεμένο με το Ιράν.
Η Βαγδάτη προμηθεύεται σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου από την Τεχεράνη για να καλύψει τις ενεργειακές της ανάγκες, με τις σχετικές συναλλαγές να υπολογίζονται σε περίπου 4 έως 5 δισ. δολάρια ετησίως.
Μια αυστηρότερη εφαρμογή των αμερικανικών κυρώσεων θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές πιέσεις στο ενεργειακό σύστημα του Ιράκ.
Ομάν: ο παραδοσιακός μεσολαβητής
Το Ομάν διατηρεί επί δεκαετίες στενές σχέσεις με το Ιράν και έχει συχνά λειτουργήσει ως δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ της Τεχεράνης και της Ουάσινγκτον.
Το διμερές εμπόριο έφτασε τα 1,5 δισ. δολάρια το 2025, ενώ κατά τους πρώτους τέσσερις μήνες του 2026 ανήλθε σε 345 εκατ. δολάρια.
Πακιστάν: εμπορικές σχέσεις παρά τις κυρώσεις
Το Πακιστάν αποτελεί επίσης σημαντικό εμπορικό εταίρο του Ιράν, με τις δύο χώρες να έχουν θέσει ως στόχο την αύξηση του διμερούς εμπορίου στα 10 δισ. δολάρια.
Παρά τις προηγούμενες αμερικανικές κυρώσεις, το ανεπίσημο εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών εξακολουθεί να είναι σημαντικό και εκτιμάται περίπου στα 4 δισ. δολάρια.
Πετρέλαιο, σιτάρι, ρύζι, ζώντα ζώα και φάρμακα περιλαμβάνονται στα προϊόντα που διακινούνται μεταξύ των δύο χωρών.
Ινδία: το εμπόριο έχει ήδη περιοριστεί δραστικά
Οι εμπορικές σχέσεις Ινδίας και Ιράν έχουν μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, κυρίως μετά την ενίσχυση των αμερικανικών κυρώσεων το 2020.
Το διμερές εμπόριο υποχώρησε από τα 17 δισ. δολάρια στο οικονομικό έτος 2018-19 στα 4,8 δισ. δολάρια ένα χρόνο αργότερα και συνέχισε να μειώνεται, φτάνοντας τα 1,63 δισ. δολάρια το οικονομικό έτος 2025/26.
Η Ινδία υποστηρίζει ότι μεγάλο μέρος των εξαγωγών της προς το Ιράν αφορά ανθρωπιστικά προϊόντα και θα πρέπει να εξαιρείται από τις κυρώσεις.
Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν
Σημαντικές, αν και μικρότερης κλίμακας, είναι και οι οικονομικές σχέσεις του Ιράν με την Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν.
Το Ιράν αντιπροσώπευε το 2025 περίπου 3,6% του συνολικού εμπορίου της Αρμενίας, ενώ περίπου το 20% του εξωτερικού εμπορίου της χώρας περνά μέσω ιρανικού εδάφους.
Παράλληλα, οι δύο χώρες εφαρμόζουν συμφωνία ανταλλαγής φυσικού αερίου με ηλεκτρική ενέργεια, με την Αρμενία να χρησιμοποιεί ιρανικό φυσικό αέριο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Στο Αζερμπαϊτζάν, το εμπόριο με το Ιράν αυξήθηκε κατά 4,5% το πρώτο εξάμηνο του 2026, φτάνοντας τα 312,6 εκατ. δολάρια.
«Οικονομική D-Day» με στόχο την απομόνωση της Τεχεράνης
Η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί πλέον να μεταφέρει το βάρος της αντιπαράθεσης από το στρατιωτικό στο οικονομικό πεδίο, εκτιμώντας ότι η απομόνωση της Τεχεράνης μπορεί να περιορίσει τις δυνατότητές της.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, έχει κάνει λόγο για «τις σκληρότερες κυρώσεις στην ιστορία» κατά του Ιράν, καλώντας παράλληλα συμμάχους και εταίρους να στηρίξουν την αμερικανική προσπάθεια.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι αν η νέα εκστρατεία θα καταφέρει να πλήξει αποφασιστικά την ιρανική οικονομία ή αν, αντίθετα, θα οδηγήσει σε μια νέα γεωπολιτική σύγκρουση, με χώρες όπως η Κίνα, η Τουρκία και το Ιράκ να καλούνται να επιλέξουν πλευρά.
