Ο κίνδυνος της «αντίστροφης» πυρηνικής πορείας: Πώς τα πλήγματα ΗΠΑ–Ισραήλ μπορεί να ωθήσουν το Ιράν σε μυστική βόμβα.
Η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν έχει στόχο να δώσει τέλος σε ένα 24ετές αδιέξοδο γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Ωστόσο, ειδικοί στη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων προειδοποιούν ότι υπάρχει σοβαρός κίνδυνος το εγχείρημα να γυρίσει μπούμερανγκ και να ωθήσει το ιρανικό καθεστώς στην κατασκευή μυστικής πυρηνικής βόμβας.
Το καθεστώς στην Τεχεράνη υποστηρίζει επί χρόνια ότι το πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικούς, πολιτικούς σκοπούς και ότι δεν έχει πρόθεση να αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Ωστόσο, από το 2002, όταν αποκαλύφθηκαν δύο μη δηλωμένες εγκαταστάσεις – για εμπλουτισμό ουρανίου και παραγωγή πλουτωνίου μέσω βαρέος ύδατος – το πρόγραμμα αντιμετωπίζεται με έντονη καχυποψία.
Η πυρηνική συμφωνία του 2015 επέβαλε αυστηρούς περιορισμούς και εκτεταμένους ελέγχους στο Ιράν. Όμως, όταν ο Ντόναλντ Τραμπ αποχώρησε από τη συμφωνία το 2018, οδηγώντας την ουσιαστικά σε κατάρρευση, η Τεχεράνη επιτάχυνε τον εμπλουτισμό και άλλες πτυχές του προγράμματος.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό για τη διεθνή κοινότητα ήταν το γεγονός ότι μέχρι το περασμένο καλοκαίρι το Ιράν είχε συγκεντρώσει απόθεμα λίγο πάνω από 440 κιλά ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού (HEU) καθαρότητας 60%. Από τεχνικής άποψης, από το 60% στο 90% – δηλαδή στο επίπεδο οπλικής χρήσης – η μετάβαση είναι σχετικά εύκολη, επιτρέποντας την κατασκευή συμπαγούς πυρηνικής κεφαλής.
Με περαιτέρω εμπλουτισμό και μετατροπή του ουρανίου από αέρια σε μεταλλική μορφή, το απόθεμα των 440 κιλών θα επαρκούσε για την κατασκευή περισσότερων από δέκα πυρηνικών κεφαλών.
Η ανησυχία για αυτό το απόθεμα, που συσσωρεύθηκε μετά την κατάρρευση της συμφωνίας του 2015, αποτέλεσε το κίνητρο για τα περσινά πλήγματα ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν. Η αμερικανική συμμετοχή, υπό την κωδική ονομασία Operation Midnight Hammer, επικεντρώθηκε στη ρίψη βομβών διάτρησης καταφυγίων σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι οι βομβαρδισμοί «εξάλειψαν» το πυρηνικό πρόγραμμα, όμως σύντομα κατέστη σαφές ότι αυτό δεν ίσχυε. Παρότι προκλήθηκαν εκτεταμένες ζημιές, υπόγειες εγκαταστάσεις, σκαμμένες βαθιά κάτω από βουνά – ιδίως στις περιοχές Ισφαχάν και Νατάνζ – δεν καταστράφηκαν.
Σε απάντηση των επιθέσεων, το Ιράν απέκλεισε τους επιθεωρητές του ΟΗΕ από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA) από τις συγκεκριμένες και άλλες ευαίσθητες εγκαταστάσεις. Ως αποτέλεσμα, η Υπηρεσία έχασε την εικόνα για το τι απέγινε το απόθεμα των 440 κιλών ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού, καθώς και για τις δραστηριότητες που διεξάγονταν στις βαθιές σήραγγες της Ισφαχάν και της Νατάνζ.
Στην τελευταία της έκθεση, η IAEA παραδέχθηκε ότι δεν μπορεί να επιβεβαιώσει εάν το Ιράν έχει αναστείλει πλήρως τις δραστηριότητες εμπλουτισμού ούτε ποιο είναι το μέγεθος του αποθέματος ουρανίου στις πληγείσες εγκαταστάσεις.
Παρά την αβεβαιότητα, ο γενικός διευθυντής της IAEA, Ραφαέλ Γκρόσι, δήλωσε τη Δευτέρα ότι «δεν διαπιστώνουμε την ύπαρξη οργανωμένου προγράμματος κατασκευής πυρηνικών όπλων».
Ωστόσο, ειδικοί στη μη διάδοση εκφράζουν ανησυχία ότι η κατάσταση μπορεί να αλλάξει μετά από μια επίθεση που στόχευε στην ανατροπή του καθεστώτος που κυβερνά το Ιράν εδώ και 47 χρόνια και τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος είχε εκδώσει θρησκευτικό διάταγμα (φετφά) κατά της κατασκευής πυρηνικής βόμβας.
«Αυτό είναι που καθιστά την κατάσταση ένα τεράστιο ρίσκο», δήλωσε ο Τζέφρι Λιούις, διακεκριμένος ερευνητής παγκόσμιας ασφάλειας στο Middlebury Institute of International Studies στο Monterey. «Διότι αν το πλήγμα δεν καταφέρει να απομακρύνει το καθεστώς, παραμένουν στο Ιράν χιλιάδες άνθρωποι ικανοί να ανασυστήσουν ένα τέτοιο πρόγραμμα».
Ο Λιούις πρόσθεσε: «Η ίδια η τεχνολογία είναι δεκαετιών και ένα Ιράν που θα επιβιώσει από αυτή την επίθεση και θα επιδιώξει εκδίκηση είναι πιθανό να καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα με τη Βόρεια Κορέα: ότι ο κόσμος είναι επικίνδυνος με τις Ηνωμένες Πολιτείες και ότι είναι προτιμότερο να αποκτήσει κανείς πυρηνικά όπλα».
Η Κέλσι Ντάβενπορτ, διευθύντρια πολιτικής μη διάδοσης στην Arms Control Association, συμφώνησε ότι μετά την επίθεση θα ενισχυθούν τα κίνητρα εντός των υπολειμμάτων του καθεστώτος «που θα ωθήσουν το Ιράν προς αυτή την κατεύθυνση, ανεξαρτήτως της έκβασης της σύγκρουσης, λόγω του τρόπου με τον οποίο ξεκίνησε».
Η Ντάβενπορτ επισήμανε ότι σε περίπτωση κατάρρευσης του καθεστώτος ή εμφυλίου πολέμου, η τύχη του αποθέματος ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού θα εξελισσόταν σε μείζον παγκόσμιο πρόβλημα.
«Αν βρεθούμε σε ένα σενάριο κατάρρευσης του καθεστώτος, όπου το Ιράν αποσταθεροποιηθεί εσωτερικά σε τέτοιο βαθμό ώστε να υπάρχει πραγματικός κίνδυνος εκτροπής ή κλοπής του υλικού… θα υπάρξει τεράστια πίεση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες να αναπτύξουν στρατεύματα επί του εδάφους», δήλωσε.
«Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος πυρηνικής τρομοκρατίας που συνδέεται με τον στόχο αλλαγής καθεστώτος του Τραμπ και δεν έχω ακούσει την αμερικανική κυβέρνηση να τον αναγνωρίζει», κατέληξε.
Πηγή: Guardian
