Η κυβέρνηση Τραμπ έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες χρειάζεται να αποκτήσουν τον έλεγχο της Γροιλανδίας, δικαιολογώντας τη θέση αυτή «από την οπτική της εθνικής ασφάλειας» και προειδοποιώντας ότι θα «κάνει κάτι» για το έδαφος αυτό «είτε τους αρέσει είτε όχι».
Η στάση αυτή φέρνει την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ σε ιδιαίτερα δύσκολη θέση. Η Γροιλανδία, μια σε μεγάλο βαθμό αυτοδιοικούμενη περιοχή της Δανίας, δεν είναι μέλος της ΕΕ, ωστόσο η Δανία είναι· παράλληλα, το αρκτικό νησί καλύπτεται από τις εγγυήσεις της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας μέσω της συμμετοχής της Δανίας στο ΝΑΤΟ.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν υπερασπιστεί με έμφαση την εθνική κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και το δικαίωμα της Γροιλανδίας και της Δανίας να αποφασίζουν για τις υποθέσεις που τις αφορούν. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχει σαφής στρατηγική για το πώς θα μπορούσε να αποτραπεί ο Τραμπ — ή πώς θα πρέπει να αντιδράσουν σε περίπτωση που προχωρήσει σε κάποια κίνηση.
Ακολουθούν ορισμένες από τις επιλογές που εξετάζονται, σύμφωνα με ανάλυση του Guardian:
Διπλωματία και ασφάλεια στην Αρκτική
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, αναμένεται να συναντηθεί την Τετάρτη με τους υπουργούς Εξωτερικών της Δανίας και της Γροιλανδίας, ωστόσο ο πρέσβης της Δανίας στις ΗΠΑ, Γέσπερ Μέλερ Σόρενσεν, καθώς και ο απεσταλμένος της Γροιλανδίας, Γιάκομπ Ισμποθσεν, έχουν ήδη ξεκινήσει επαφές με Αμερικανούς νομοθέτες.
Οι διπλωματικές αυτές πρωτοβουλίες αποσκοπούν εν μέρει στην αντιμετώπιση των ανησυχιών των ΗΠΑ για την ασφάλεια, αρχικά με την επισήμανση ότι η υφιστάμενη αμερικανοδανική αμυντική συμφωνία του 1951, η οποία επικαιροποιήθηκε το 2004, επιτρέπει ήδη τη σημαντική επέκταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο νησί, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας νέων βάσεων.
Σε μήνυμα που απευθύνεται ξεκάθαρα στους Ρεπουμπλικανούς πέρα από τον στενό κύκλο του κινήματος MAGA του Τραμπ, θα τονιστεί επίσης ότι, όπως δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, μια αμερικανική επίθεση στη Γροιλανδία — ουσιαστικά δηλαδή ένα μέλος της Συμμαχίας να στραφεί εναντίον ενός άλλου — θα σήμαινε «το τέλος του ΝΑΤΟ».
Σε πιο πρακτικό επίπεδο, πρέσβεις του ΝΑΤΟ φέρονται να συμφώνησαν στις Βρυξέλλες την περασμένη εβδομάδα ότι η διατλαντική συμμαχία θα πρέπει να προχωρήσει σε ενίσχυση των στρατιωτικών δαπανών στην Αρκτική, με ανάπτυξη περισσότερου εξοπλισμού και τη διεξαγωγή περισσότερων και μεγαλύτερων στρατιωτικών ασκήσεων, ώστε να κατευναστούν οι ανησυχίες των ΗΠΑ.
Παρότι οι ισχυρισμοί του Τραμπ ότι η Γροιλανδία «είναι γεμάτη κινεζικά και ρωσικά πλοία παντού» είναι προφανώς υπερβολικοί, διπλωμάτες εκτιμούν ότι μια συντονισμένη δυτική πρωτοβουλία για την ενίσχυση της εξωτερικής ασφάλειας της Γροιλανδίας θα μπορούσε να αποτελέσει την λιγότερο επώδυνη διέξοδο από την κρίση.
Αξιωματούχοι της ΕΕ έχουν δηλώσει ότι μια τέτοια πρωτοβουλία θα μπορούσε να βασιστεί στο μοντέλο της επιχείρησης Baltic Sentry του ΝΑΤΟ, η οποία ξεκίνησε πέρυσι για την προστασία υποδομών στη Βαλτική Θάλασσα, καθώς και της Eastern Sentry, που επέκτεινε το ίδιο σκεπτικό για την ευρύτερη προστασία της ανατολικής πτέρυγας της Ευρώπης από drones και άλλες απειλές.
Οικονομικές κυρώσεις
Θεωρητικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση — μια αγορά 450 εκατομμυρίων καταναλωτών — διαθέτει σημαντική οικονομική επιρροή έναντι των ΗΠΑ και θα μπορούσε να απειλήσει με αντίμετρα, που θα κυμαίνονταν από το κλείσιμο αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στην Ευρώπη έως την απαγόρευση αγοράς αμερικανικών κρατικών ομολόγων από ευρωπαϊκούς φορείς.
Η πιο συχνά αναφερόμενη επιλογή είναι το λεγόμενο «εργαλείο κατά του εξαναγκασμού» της ΕΕ ή «εμπορική μπαζούκα», το οποίο παρέχει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τη δυνατότητα να αποκλείσει αμερικανικά αγαθά και υπηρεσίες από την ευρωπαϊκή αγορά, να επιβάλει δασμούς, να αφαιρέσει δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και να μπλοκάρει επενδύσεις.
Ωστόσο, η ενεργοποίησή του θα απαιτούσε τη συναίνεση των κυβερνήσεων των κρατών-μελών, κάτι που — απρόθυμες να προκαλέσουν οικονομική ζημιά στην ίδια την Ένωση και επιθυμώντας να διατηρήσουν τις ΗΠΑ στο πλευρό τους στο ζήτημα της Ουκρανίας — δεν φάνηκαν διατεθειμένες να πράξουν, ακόμη και απέναντι στις απειλές του Τραμπ για επιβολή εμπορικών δασμών.
Η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες, όπως σημείωσε ο Ζαν-Μαρί Γκενό, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος του ΟΗΕ:
«Είτε μιλάμε για προστασία δεδομένων, είτε για τεχνητή νοημοσύνη, είτε για αναβαθμίσεις λογισμικού — ακόμη και στον τομέα της άμυνας — η Ευρώπη παραμένει στο έλεος της αμερικανικής καλής θέλησης».
Για να είναι αποτελεσματική οποιαδήποτε απειλή οικονομικών κυρώσεων, ο Τραμπ θα έπρεπε να πιστέψει ότι είναι πραγματική — κάτι που, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, ξεκάθαρα δεν ισχύει.
Επενδύσεις στη Γροιλανδία
Η οικονομία της Γροιλανδίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ετήσιες επιδοτήσεις της Δανίας, οι οποίες ανήλθαν πέρυσι σε περίπου 4 δισ. κορόνες (περίπου 530 εκατ. ευρώ). Το ποσό αυτό καλύπτει σχεδόν το ήμισυ των δημοσίων δαπανών του τεράστιου σε έκταση νησιού και αντιστοιχεί περίπου στο 20% του ΑΕΠ του.
Οι υποσχέσεις του Τραμπ να «επενδύσει δισεκατομμύρια» θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν από την ΕΕ με αντίστοιχες κινήσεις, σε μια προσπάθεια να αποτραπεί η οικονομική εξάρτηση της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ — ιδίως καθώς εκτιμάται ότι σε όχι και τόσο μακρινό μέλλον το νησί ενδέχεται να ψηφίσει υπέρ της ανεξαρτησίας του από τη Δανία.
Σχέδιο πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από τον περασμένο Σεπτέμβριο προβλέπει ότι η ΕΕ θα μπορούσε να διπλασιάσει τις οικονομικές της δεσμεύσεις προς τη Γροιλανδία, ώστε να ισοδυναμούν με την ετήσια δανική επιχορήγηση. Παράλληλα, το νησί θα μπορούσε να διεκδικήσει έως και 44 εκατ. ευρώ από ευρωπαϊκά κονδύλια για απομακρυσμένες συνδεδεμένες περιοχές της ΕΕ.
Παρότι η Ουάσινγκτον ενδέχεται να διαθέτει πολύ περισσότερα χρήματα από τις Βρυξέλλες, οι Γροιλανδοί, αφού αποκτήσουν την ανεξαρτησία τους, ενδέχεται να είναι επιφυλακτικοί απέναντι στην επιθετική παρουσία αμερικανικών πολυεθνικών και απρόθυμοι να θυσιάσουν το σκανδιναβικού τύπου κοινωνικό κράτος τους.
Ανάπτυξη στρατευμάτων
Όλες οι παραπάνω επιλογές απαιτούν χρόνο. Επιπλέον, δεν είναι βέβαιο ότι οι φιλοδοξίες του Τραμπ για τη Γροιλανδία θα ικανοποιούνταν μέσω συνθηκών ή ενισχυμένης ασφάλειας στην Αρκτική. Όπως δήλωσε ο ίδιος στους New York Times, η «κυριότητα» των ΗΠΑ επί του νησιού ήταν «ψυχολογικά απαραίτητη για την επιτυχία».
Σε ανάλυση που δημοσιεύτηκε από το επιδραστικό think tank Bruegel, οι Μορένο Μπερτολντί και Μάρκο Μπούτι υποστήριξαν ότι οι κυβερνήσεις της ΕΕ θα πρέπει να «προστατεύσουν προληπτικά τη Γροιλανδία από τον αμερικανικό επεκτατισμό», προσθέτοντας ότι «η ΕΕ διαθέτει ικανότητα ταχείας ανάπτυξης δυνάμεων και αυτή θα πρέπει να ενεργοποιηθεί».
Σε συνεννόηση με την Κοπεγχάγη και το Νουούκ, σημείωσαν, ευρωπαϊκά στρατεύματα θα πρέπει να αναπτυχθούν στο νησί «ως ένδειξη της δέσμευσης της Ευρώπης στην εδαφική ακεραιότητα της Γροιλανδίας». Αν και αυτό δεν θα απέτρεπε μια αμερικανική προσάρτηση, θα την καθιστούσε σημαντικά πιο περίπλοκη.
«Χωρίς να απαιτείται ένοπλη σύγκρουση, η εικόνα των ΗΠΑ να αιχμαλωτίζουν στρατιώτες των στενότερων συμμάχων τους θα κατέστρεφε την αξιοπιστία τους, θα έπληττε τη διεθνή τους φήμη και θα επηρέαζε βαθιά την αμερικανική κοινή γνώμη και το Κογκρέσο», ανέφεραν.
Εκπρόσωπος της γερμανικής κυβέρνησης δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι το Βερολίνο επεξεργάζεται σχέδιο «που περιλαμβάνει ευρωπαϊκή αποτροπή» σε περίπτωση που οι ΗΠΑ επιχειρήσουν να καταλάβουν τη Γροιλανδία, ενώ ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών, Ζαν-Νοέλ Μπαρό, είχε αφήσει πέρυσι ανοιχτό το ενδεχόμενο ανάπτυξης γαλλικού στρατιωτικού αποσπάσματος.
Η ικανότητα ταχείας ανάπτυξης της ΕΕ αποτελεί πλαίσιο που επιτρέπει την αποστολή έως και 5.000 στρατιωτών από διαφορετικά κράτη-μέλη, υπό ενιαία ευρωπαϊκή διοίκηση, για την αντιμετώπιση κρίσεων εκτός των συνόρων της Ένωσης. Σύμφωνα με ειδικούς και ορισμένους πολιτικούς, κάτι τέτοιο θα μπορούσε να αλλάξει τους υπολογισμούς της Ουάσινγκτον.
«Κανείς δεν πιστεύει ότι ένας πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ είναι επιθυμητός ή μπορεί να κερδηθεί», δήλωσε ο Γερμανός ευρωβουλευτής των Πρασίνων, Σεργκέι Λαγοντίνσκι. «Όμως μια αμερικανική στρατιωτική κίνηση εναντίον της ΕΕ θα είχε καταστροφικές συνέπειες για την αμυντική συνεργασία, τις αγορές και την παγκόσμια εμπιστοσύνη προς τις ΗΠΑ».
Αυτό ενδέχεται να κάνει τον Τραμπ να το ξανασκεφτεί.
Πηγή: Guardian
