Πριν από δύο χρόνια, τα σχολεία στην Ολλανδία απαγόρευσαν τα smartphones με στόχο να μειώσουν τους περισπασμούς, να ενισχύσουν τη συγκέντρωση των μαθητών και να βελτιώσουν τις σχολικές επιδόσεις. Έκτοτε, κινητά τηλέφωνα, smartwatches και tablets έχουν ουσιαστικά «εξοριστεί» από αίθουσες διδασκαλίας, διαδρόμους και καντίνες σε σχολεία σε όλη τη χώρα.
Σήμερα, η ολλανδική κυβέρνηση επιδιώκει να προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα, προωθώντας περιορισμούς στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών και ζητώντας τη θέσπιση πανευρωπαϊκού ορίου ηλικίας 15+ για εφαρμογές όπως το Instagram, το TikTok και το Snapchat.
Στο σχολείο Cygnus Gymnasium στο Άμστερνταμ, μια έντονα κίτρινη πινακίδα στην είσοδο προειδοποιεί τους μαθητές που καταφθάνουν με ποδήλατα: «Προσοχή: από αυτό το σημείο και μετά, το κινητό σας πρέπει να βρίσκεται στο ντουλάπι σας. Ευχαριστούμε».
Το σύνθημα – «Telefoon t’huis of in de kluis» (τηλέφωνο στο σπίτι ή στο ντουλάπι) – έχει πλέον υιοθετηθεί σε εθνικό επίπεδο.
Αντί να προχωρήσει σε νομοθετική ρύθμιση, η κυβέρνηση επέλεξε μια εθνική συμφωνία με σχολεία, γονείς και εκπαιδευτικούς, εκτιμώντας ότι έτσι θα εξασφαλιζόταν μεγαλύτερη αποδοχή και ταχύτερη εφαρμογή των μέτρων, χωρίς χρονοβόρες κοινοβουλευτικές διαδικασίες.
Σε έναν σχολικό διάδρομο, έξω από αίθουσα Αγγλικών διακοσμημένη με έργα εμπνευσμένα από τα θεατρικά του Σαίξπηρ, οι μαθήτριες Hena και Fena δηλώνουν ότι έχουν ανάμεικτα συναισθήματα για την απαγόρευση.
«Από τότε που επιβλήθηκε, πρέπει να προσέχουμε τους καθηγητές για να μην μας πάρουν τα κινητά», λένε. «Είναι εκνευριστικό, αλλά δεν νιώθουμε ότι παραβιάζονται τα δικαιώματά μας.
Ίσως τώρα ζούμε λίγο περισσότερο τη στιγμή. Στα διαλείμματα σχεδόν κανείς δεν ασχολείται με το κινητό του».
Η καθηγήτριά τους, Ida Peters, παρατηρεί κι εκείνη διαφορά: «Ως εκπαιδευτικός προσπαθείς συνεχώς να κερδίσεις την προσοχή των παιδιών. Είναι πάντα πρόκληση να διατηρήσεις τη συγκέντρωσή τους, και τώρα που τα κινητά είναι λιγότερο παρόντα, αυτό βοηθά σημαντικά».
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα κινητά επίσης δεν ενθαρρύνονται στις αίθουσες, ωστόσο η απουσία ενιαίων κανόνων για την υπόλοιπη σχολική ημέρα αφήνει χώρο για διαφορετικές πρακτικές από σχολείο σε σχολείο.
Στην Ολλανδία, η πανεθνική συμφωνία αφαιρεί αυτό το βάρος από τους εκπαιδευτικούς. Η κα Peters εκτιμά ότι η προσέγγιση αυτή έχει «απελευθερώσει» τους δασκάλους: «Υπάρχουν λιγότερες τριβές στη διαχείριση της τάξης. Στους διαδρόμους παλαιότερα οι μαθητές κοιτούσαν συνεχώς τα κινητά τους· τώρα η ατμόσφαιρα είναι πιο ήρεμη».
Τα κινητά δεν επιτρέπονται ούτε στα διαλείμματα ούτε σε σχολικές εκδηλώσεις, γεγονός που –όπως σημειώνει– μειώνει το άγχος των μαθητών ότι μπορεί να φωτογραφηθούν και να αναρτηθούν σε πλατφόρμες όπως το Snapchat ή το Instagram. «Όταν τα παιδιά είναι πιο χαλαρά, βελτιώνεται και η μαθησιακή τους απόδοση», προσθέτει.
Τα πρώτα στοιχεία φαίνεται να επιβεβαιώνουν αυτή την εικόνα. Έρευνα που ανατέθηκε από την κυβέρνηση και αφορούσε 317 σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης έδειξε ότι περίπου το 75% παρατήρησε βελτίωση στη συγκέντρωση των μαθητών μετά την απαγόρευση.
Σχεδόν τα δύο τρίτα ανέφεραν καλύτερο κοινωνικό κλίμα, ενώ περίπου το ένα τρίτο κατέγραψε άνοδο στις επιδόσεις. Άλλες μελέτες δείχνουν και μείωση περιστατικών εκφοβισμού όταν οι συσκευές απομακρύνονται από τη σχολική καθημερινότητα.
Οι 15χρονοι Felix και Karel, ντυμένοι με oversized hoodies και τζιν, περνούν από δύο έως πέντε ώρες ημερησίως στα social media.
Ο Karel κρατά το κινητό του δίπλα στο κρεβάτι και ελέγχει μηνύματα μόλις ξυπνήσει, ενώ ο Felix περιμένει μέχρι μετά το πρωινό.
«Όταν άκουσα για την απαγόρευση, σκέφτηκα να αλλάξω σχολείο», παραδέχεται ένας από τους δύο. «Τελικά, δεν είδα κάποια σοβαρή αρνητική επίπτωση. Αν εφαρμοστεί και στο Ηνωμένο Βασίλειο, πιστεύω ότι θα έχει θετικό αποτέλεσμα».
Στην Ολλανδία, η συζήτηση έχει ήδη μετατοπιστεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η κυβέρνηση συστήνει επίσημα τα παιδιά κάτω των 15 ετών να αποφεύγουν τα social media, ενώ ο κυβερνητικός συνασπισμός επιδιώκει την καθιέρωση δεσμευτικού πανευρωπαϊκού ορίου ηλικίας 15+, με μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας. Το επιχείρημα είναι ότι, όπως ρυθμίζονται το αλκοόλ και ο τζόγος, έτσι θα πρέπει να ρυθμίζονται και πλατφόρμες που έχουν σχεδιαστεί ώστε να είναι εθιστικές.
Οι κυβερνητικοί εταίροι διαθέτουν 66 από τις 150 έδρες στο κοινοβούλιο και θα χρειαστούν στήριξη για να προχωρήσουν, ενώ οποιοδήποτε δεσμευτικό μέτρο θα πρέπει να συμφωνηθεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, η κοινή γνώμη φαίνεται να μετατοπίζεται υπέρ τέτοιων περιορισμών.
Έρευνα της Unicef σε περισσότερα από 1.000 παιδιά και εφήβους στην Ολλανδία έδειξε ότι το 69% υποστηρίζει απαγόρευση των social media για άτομα κάτω των 18 ετών.
Στην ίδια έρευνα, το 28% θεωρεί ότι οι πλατφόρμες θα πρέπει να απαγορεύονται πλήρως σε παιδιά κάτω των 12 ετών, τονίζοντας ότι «θα έπρεπε να παίζουν έξω αντί να είναι στα κινητά», ενώ χαρακτηρίζουν τα social media εθιστικά, μη ασφαλή και επιβλαβή για την ψυχική υγεία.
Αντίστοιχα, ετήσια έρευνα της εταιρείας Newcom δείχνει ότι το 60% των ατόμων ηλικίας 16 έως 28 ετών στηρίζει την επιβολή ηλικιακών ορίων, ποσοστό αυξημένο από το 44% της προηγούμενης χρονιάς.
Τα ευρήματα αυτά αμφισβητούν την αντίληψη ότι οι νέοι επιθυμούν να είναι διαρκώς συνδεδεμένοι.
Ο πρώην υπουργός Παιδείας Koen Becking επισημαίνει ότι τα στοιχεία δείχνουν πως η υπερβολική χρήση social media επηρεάζει αρνητικά την ψυχική υγεία και την κοινωνική αλληλεπίδραση, καθώς τα παιδιά εμφανίζονται πιο αποσπασμένα και πιο αγχώδη όταν έχουν συνεχή πρόσβαση σε συσκευές.
Πίσω στο σχολείο Cygnus, ο Karel δηλώνει ότι θα ήταν «αρκετά στεναχωρημένος» αν επιβαλλόταν πλήρης απαγόρευση των social media.
«Έχω εθιστεί κάπως. Μπαίνω στο TikTok μόλις ξυπνήσω ή ελέγχω μηνύματα φίλων», λέει.
Ο Felix, ωστόσο, εμφανίζεται πιο ψύχραιμος: «Θα το συνήθιζες και θα έβρισκες άλλα πράγματα να κάνεις, οπότε δεν νομίζω ότι θα με επηρέαζε ιδιαίτερα».
Την ίδια στιγμή, το Ολλανδικό Συμβούλιο Έρευνας εξετάζει πιθανές παρενέργειες της απαγόρευσης των smartphones, όπως το αν η απουσία τους αυξάνει το άγχος ότι οι μαθητές «χάνουν κάτι» και οδηγεί σε εντονότερη χρήση μετά το σχολείο.
Οι μαθητές επιμένουν ότι δεν αυξάνουν τη χρήση πριν ή μετά το σχολείο. Ωστόσο, ο Felix παραδέχεται ότι, παρότι πολλοί εξακολουθούν να έχουν κινητά στις τσέπες τους, το γεγονός ότι δεν τα χρησιμοποιούν ανοιχτά τους έχει κάνει πιο παρόντες στην καθημερινότητά τους.
«Μιλάμε περισσότερο, πηγαίνουμε στα μαγαζιά αντί να καθόμαστε απλώς στο κυλικείο με τα κινητά», λέει. «Κοινωνικοποιούμαστε περισσότερο και οι σχέσεις μας έχουν βελτιωθεί».
Για τα παιδιά στην Ολλανδία, η χρήση smartphone δεν αποτελεί πλέον μέρος της σχολικής ζωής. Το επόμενο ερώτημα είναι αν το ίδιο μέλλον επιφυλάσσεται και για την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Πηγή: BBC
