Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ζήτησε την επανένταξη της Τουρκίας στο αμερικανικής ηγεσίας πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα συνέβαλε στην αποκατάσταση των σχέσεων με την Ουάσινγκτον και στην ενίσχυση της συλλογικής ασφάλειας του ΝΑΤΟ.
Σε γραπτές απαντήσεις του σε ερωτήσεις του Bloomberg, ο Τούρκος πρόεδρος εμφανίζεται να επιχειρεί να αξιοποιήσει τη στενή προσωπική σχέση που διατηρεί με τον Ντόναλντ Τραμπ, με στόχο την άρση των συνεπειών που προκάλεσε η αγορά των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400, η οποία οδήγησε στον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα.
Παράλληλα, η αυξανόμενη σύγκλιση Άγκυρας και Ουάσινγκτον σε κρίσιμους τομείς —όπως η άμυνα, η ενέργεια και η διαχείριση περιφερειακών συγκρούσεων— επανακαθορίζει την προσπάθεια της Τουρκίας να ισορροπήσει ανάμεσα στο ΝΑΤΟ, του οποίου είναι μέλος, και τη Ρωσία, που παραμένει ο μεγαλύτερος εμπορικός της εταίρος.
«Άδικος» ο αποκλεισμός από τα F-35
Ο Ερντογάν αποκάλυψε ότι έθεσε προσωπικά το ζήτημα στον Τραμπ κατά τη συνάντησή τους στον Λευκός Οίκος τον Σεπτέμβριο, χαρακτηρίζοντας «άδικη» την απόφαση αποκλεισμού της Τουρκίας από το πρόγραμμα F-35, λόγω της προμήθειας ρωσικού στρατιωτικού εξοπλισμού.
«Με την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία, ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας ώστε οι σχέσεις Τουρκίας–ΗΠΑ να μεταφερθούν σε μια πιο λογική και εποικοδομητική βάση», ανέφερε. Όπως πρόσθεσε, η παραλαβή των αεροσκαφών για τα οποία η Τουρκία έχει ήδη καταβάλει το αντίτιμο και η επανένταξή της στο πρόγραμμα είναι «σημαντικές και αναγκαίες» τόσο για τις διμερείς σχέσεις όσο και για την άμυνα του ΝΑΤΟ.
Στο μεταξύ, σήμερα αναμένεται τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ Τραμπ και Ερντογάν, περίπου στις 16:00–17:00 ώρα Ελλάδας, με την ατζέντα να περιλαμβάνει τη Γάζα, την Ουκρανία, τις διμερείς σχέσεις, αλλά και τον Νικολάς Μαδούρο.
S-400 και αμερικανικές πιέσεις
Σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα του Bloomberg, η Τουρκία εξετάζει το ενδεχόμενο επιστροφής των συστημάτων S-400 στη Ρωσία. Ο Ερντογάν φέρεται να έθεσε το θέμα στον Βλαντίμιρ Πούτιν κατά τη διάρκεια συνάντησής τους στο Τουρκμενιστάν, σε μια ένδειξη πρόθεσης αποκατάστασης των αμυντικών σχέσεων με τις ΗΠΑ, τις οποίες χαρακτήρισε «κεντρικό πυλώνα» της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.
Ο Τομ Μπάρακ, πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία και στενός σύμμαχος του Τραμπ, είχε δηλώσει στα τέλη του προηγούμενου έτους ότι η Άγκυρα βρισκόταν κοντά στην απομάκρυνση των S-400, εκτιμώντας πως το ζήτημα θα μπορούσε να επιλυθεί εντός τεσσάρων έως έξι μηνών.
Παράλληλα, η Τουρκία επιδιώκει την αγορά μαχητικών F-16 Block 70, με το κόστος να παραμένει αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Ο Ερντογάν δήλωσε ότι αναμένει οι όροι να ευθυγραμμίζονται με το πνεύμα της συμμαχίας του ΝΑΤΟ, επικαλούμενος ως παράδειγμα την προμήθεια ευρωπαϊκών Eurofighter.
Halkbank και ενεργειακές ισορροπίες
Ένα ακόμη αγκάθι στις σχέσεις Άγκυρας–Ουάσινγκτον παραμένει η υπόθεση της κρατικής τράπεζας Turkiye Halk Bankasi AS, η οποία κατηγορήθηκε το 2019 για συμμετοχή σε πολυετές σχέδιο παραβίασης των κυρώσεων κατά του Ιράν. Η τράπεζα αντιμετωπίζει κατηγορίες για απάτη, ξέπλυμα χρήματος και παραβίαση κυρώσεων.
Ο Ερντογάν χαρακτήρισε τις κατηγορίες «αβάσιμες», δηλώνοντας ότι βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις ώστε να προστατευθεί η τράπεζα από «άδικες κυρώσεις», εκφράζοντας την ελπίδα για «μια δίκαιη και απολύτως νόμιμη λύση».
Αμερικανικό LNG και ρωσική εξάρτηση
Η Τουρκία παραμένει ο τρίτος μεγαλύτερος αγοραστής ρωσικού πετρελαίου, ωστόσο δέχθηκε πιέσεις από την κυβέρνηση Τραμπ να περιορίσει τις εισαγωγές. Μετά την επιβολή αμερικανικών κυρώσεων στους δύο μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου της Ρωσίας, τουρκικά διυλιστήρια άρχισαν να μειώνουν τις αγορές τους.
Σε απάντηση, η Άγκυρα αναθεώρησε τη στρατηγική της στο φυσικό αέριο, δίνοντας έμφαση στο αμερικανικό LNG και αναζητώντας επενδύσεις σε ενεργειακά κοιτάσματα των ΗΠΑ.
«Έχουμε αυξήσει σημαντικά τις προμήθειες, ιδιαίτερα από τις ΗΠΑ, οι οποίες κατέχουν πλέον εξέχουσα θέση στην αλυσίδα εφοδιασμού μας», δήλωσε ο Ερντογάν, τονίζοντας ότι η Τουρκία ενεργεί με γνώμονα το εθνικό της συμφέρον και την ενεργειακή της ασφάλεια.
Παρά τις κινήσεις αυτές, επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι η Ρωσία εξακολουθεί να καλύπτει το 61% των εισαγωγών πετρελαίου και το 40% των προμηθειών φυσικού αερίου της Τουρκίας — μια κυριαρχία που, όπως εκτιμάται, θα χρειαστεί χρόνια για να περιοριστεί.
Ουκρανία και ρόλος διαμεσολαβητή
Η εξισορρόπηση των σχέσεων με τη Ρωσία και τους συμμάχους του ΝΑΤΟ παραμένει σύνθετο εγχείρημα για την Άγκυρα, ιδιαίτερα μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022. Ο Ερντογάν αρνήθηκε να επιβάλει κυρώσεις στη Μόσχα, περιόρισε ωστόσο τη διέλευση ρωσικών πολεμικών πλοίων από τα Στενά και παρείχε στρατιωτική βοήθεια στο Κίεβο.
Χάρη στη στάση αυτή, η Τουρκία παραμένει πιθανός τόπος φιλοξενίας μελλοντικών ειρηνευτικών συνομιλιών και δύναται να διαδραματίσει ρόλο στην επιτήρηση μιας ενδεχόμενης εκεχειρίας, σύμφωνα με τον Τούρκο πρόεδρο.
«Η Τουρκία είναι ο μόνος παράγοντας που μπορεί να συνομιλεί απευθείας τόσο με τον κ. Πούτιν όσο και με τον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι», δήλωσε.
Γάζα και Μέση Ανατολή
Στη Μέση Ανατολή, η Τουρκία διαδραμάτισε ρόλο-κλειδί στη διαμεσολάβηση για την εκεχειρία του Οκτωβρίου μεταξύ της Χαμάς και του Ισραήλ. Ο Ερντογάν, σφοδρός επικριτής του Μπενιαμίν Νετανιάχου, υποστήριξε ότι μια Διεθνής Δύναμη Σταθεροποίησης στη Γάζα δύσκολα θα αποκτούσε νομιμοποίηση χωρίς τη συμμετοχή της Τουρκίας.
«Βρισκόμαστε σε θέση-κλειδί για μια τέτοια αποστολή, λόγω των ιστορικών μας δεσμών με την παλαιστινιακή πλευρά, των διαύλων επικοινωνίας που έχουμε αναπτύξει με το Ισραήλ και της περιφερειακής μας επιρροής ως μέλος του ΝΑΤΟ», δήλωσε, υπογραμμίζοντας ότι η Τουρκία είναι έτοιμη να αναλάβει κάθε ευθύνη για μια διαρκή ειρήνη στη Γάζα.
