Γουίτκοφ και Κούσνερ. Ακούγεται σαν όνομα κορυφαίου δικηγορικού γραφείου, σαν αστυνομική σειρά της δεκαετίας του ’70 ή ακόμη και σαν δίδυμο οραματιστών αρχιτεκτόνων, αφού φιλοδοξούν να μετατρέψουν πεδία μαχών σε φουτουριστικά αστικά τοπία.
Στην πραγματικότητα, όμως, ο Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ «τρέχουν» το ιδιότυπο, σχεδόν freelance, εγχείρημα ειρηνευτικής διπλωματίας του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ — ένα εγχείρημα από το οποίο εξαρτώνται η παγκόσμια σταθερότητα, αμέτρητες ζωές και η καλύτερη ίσως ελπίδα του ίδιου για το πολυπόθητο Νόμπελ Ειρήνης.
Το δίδυμο βρέθηκε στο επίκεντρο των εξελίξεων την Τρίτη, σε μια εξαιρετικά φορτισμένη διπλωματική ημέρα στη Γενεύη, με παράλληλες επαφές με Ρώσους, Ουκρανούς και Ιρανούς αξιωματούχους. Αναμένονται πίσω στην Ουάσινγκτον εντός της εβδομάδας για συνεδρίαση του Board of Peace — του προσωπικού, ιδιωτικού, υψηλού προϋπολογισμού δικτύου παγκόσμιας διπλωματίας του Τραμπ.
Οι δύο υπερ-πλούσιοι και δικτυωμένοι Αμερικανοί dealmakers έχουν αναλάβει να τερματίσουν έναν αιματηρό πόλεμο και να αποτρέψουν έναν ακόμη που ίσως βρίσκεται προ των πυλών. Η επιτυχία σε οποιαδήποτε από τις δύο περιπτώσεις θα αποτελούσε τεράστιο επίτευγμα — όμως και οι δύο στόχοι μοιάζουν εξαιρετικά δύσκολοι.
Οι ελπίδες του Τραμπ για συμφωνία με το Ιράν, την ώρα που συγκεντρώνει ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις σε απόσταση βολής, προχώρησαν ελάχιστα την Τρίτη. Η Τεχεράνη έκανε λόγο για κατανόηση σε «κατευθυντήριες αρχές». Ωστόσο, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε στο Fox News ότι, παρότι «σε ορισμένα σημεία τα πράγματα πήγαν καλά», το Ιράν δεν αναγνωρίζει ορισμένες από τις «κόκκινες γραμμές» του Τραμπ.
Η πρώτη από τις δύο ημέρες συνομιλιών μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας ανέδειξε επίσης ένα σοβαρό εμπόδιο: αν η Μόσχα επιθυμεί πραγματικά τον τερματισμό των εχθροπραξιών ή αν απλώς χρησιμοποιεί τη διπλωματία για να κερδίσει χρόνο και στρατιωτικά οφέλη στο πεδίο.
Παρά ταύτα, οι συνομιλίες διεξάγονται. Δεδομένου του παγκόσμιου σκεπτικισμού για τις προοπτικές συμφωνιών — αλλά και για το δίδυμο Γουίτκοφ-Κούσνερ — αυτό από μόνο του αποτελεί επίτευγμα και ένδειξη της πρόθεσης του Τραμπ να εργαστεί για την ειρήνη.
Τρεις παγκόσμιες κρίσεις με βαθειές επιπτώσεις
Οι τελευταίες προσπάθειες των Γουίτκοφ και Κούσνερ εκτυλίσσονται σε μια επικίνδυνη συγκυρία για τον κόσμο και σε μια πολιτικά εύθραυστη περίοδο για την προεδρία Τραμπ.
► Η μεγαλύτερη έως τώρα επιτυχία τους — η κατάπαυση του πυρός στη Γάζα — παραμένει εύθραυστη, εν μέσω αναζωπύρωσης των συγκρούσεων. Η μετάβαση στον αφοπλισμό της Χαμάς φαντάζει ακόμη εξαιρετικά δύσκολη. Μια πλήρης επανέναρξη του πολέμου θα επιδείνωνε τη δυστυχία των Παλαιστινίων αμάχων και θα απειλούσε εκ νέου την ασφάλεια του Ισραήλ.
► Ταυτόχρονα, ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται μέσα σε έναν ακόμη βαρύ χειμώνα, με αιματοχυσία στο μέτωπο και ρωσικές επιθέσεις σε απροστάτευτους αμάχους. Όσο παρατείνεται ο πόλεμος, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος εμπλοκής ΝΑΤΟ–Ρωσίας. Ίσως κανείς να μην μπορεί να τον τερματίσει — αλλά ο Τραμπ πιθανόν έχει περισσότερες πιθανότητες από οποιονδήποτε άλλον.
► Ο πρόεδρος, στο μεταξύ, σύρεται ολοένα και πιο κοντά σε έναν πόλεμο με το Ιράν, τον οποίο ίσως αναγκαστεί να δώσει για να διαφυλάξει το κύρος και την αξιοπιστία του. Όμως οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Αμερικανοί δεν επιθυμούν μια τέτοια σύγκρουση.
Κάθε ξεχωριστή διαπραγμάτευση ενδέχεται να προσκρούσει στον ίδιο τοίχο: την άρνηση των πλευρών να υποχωρήσουν σε ζητήματα που θεωρούν υπαρξιακά. Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, αυτό σημαίνει συνέχιση των μαχών μέχρι να καταλάβει το υπόλοιπο του Ντονμπάς, για το οποίο έχουν ήδη χαθεί δεκάδες χιλιάδες Ρώσοι στρατιώτες. Το Κίεβο, από την πλευρά του, δεν μπορεί να παραχωρήσει την περιοχή — όπως φαίνεται να επιθυμεί η κυβέρνηση Τραμπ — λόγω των δικών του τεράστιων απωλειών και της στρατηγικής σημασίας της για την άμυνα της πρωτεύουσας.
Το Ιράν έχει επίσης τα δικά του «κόκκινα σημεία». Αν και δηλώνει πρόθυμο να συζητήσει παραχωρήσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα — που επλήγη σοβαρά από αμερικανικές επιθέσεις πέρυσι — αρνείται να διαπραγματευτεί το βαλλιστικό του πρόγραμμα και τα περιφερειακά δίκτυα συμμάχων του, τα οποία θεωρεί κρίσιμα για την επιβίωση του καθεστώτος.
Ο Τραμπ συχνά δείχνει πρόθυμος να κλείσει οποιαδήποτε συμφωνία για να πανηγυρίσει την επίτευξή της. Ωστόσο, θα έχανε κύρος αν υπέγραφε μια συμφωνία που θα προσέφερε άρση κυρώσεων στην Τεχεράνη και θα έμοιαζε με τη συμφωνία για τα πυρηνικά της εποχής Ομπάμα, την οποία ο ίδιος ακύρωσε. Την Παρασκευή δήλωσε ότι «η αλλαγή καθεστώτος θα ήταν το καλύτερο που θα μπορούσε να συμβεί». Αν όμως επιχειρήσει να την επιβάλει, ενδέχεται να πυροδοτήσει περιφερειακές, πολιτικές και οικονομικές συνέπειες που δεν θα μπορεί να ελέγξει.
«Αν τα μέρη θέλουν μια περιορισμένη και εφικτή συμφωνία, θα υπάρξει συμφωνία», δήλωσε ο Αλί Βαέζ, διευθυντής του Iran Project στο International Crisis Group, στο CNN. «Αν επιδιώξουν υπερβολικές απαιτήσεις, θα υπάρξει πόλεμος».
Πώς λειτουργεί το δίδυμο
Ο Γουίτκοφ και ο Κούσνερ μπορεί να είναι ανορθόδοξοι, διαθέτουν όμως το βασικό προσόν κάθε επιτυχημένου διαμεσολαβητή: την πλήρη εξουσιοδότηση του προέδρου.
Ο ειδικός απεσταλμένος Γουίτκοφ, πλούσιος επιχειρηματίας στον χώρο των ακινήτων, είναι φίλος του Τραμπ επί δεκαετίες. Ο Κούσνερ δεν κατέχει επίσημο κυβερνητικό αξίωμα, αλλά είναι σύζυγος της Ιβάνκα Τραμπ. Κανείς τους δεν φαίνεται να έχει πολιτικές φιλοδοξίες πέρα από την ενίσχυση της υστεροφημίας του Τραμπ.
Ενσαρκώνουν το ιδιαίτερο μοντέλο εξωτερικής πολιτικής του: επιχειρηματίες που απαξιώνουν τις παραδοσιακές διπλωματικές δομές και αντιμετωπίζουν τις διεθνείς κρίσεις ως πιθανές «συμφωνίες». Διατηρούν σημαντικά επιχειρηματικά συμφέροντα στη Μέση Ανατολή και αλλού, γεγονός που προκαλεί ανησυχίες σε επικριτές που θεωρούν ότι ο Τραμπ δεν διαχωρίζει προσωπικά και εθνικά συμφέροντα.
«Δεν μπορούμε να επικεντρωνόμαστε στην εικόνα, πρέπει να επικεντρωνόμαστε στα γεγονότα», δήλωσε ο Κούσνερ στο CBS. «Είμαστε εδώ για να κάνουμε καλό. Αυτές είναι αδύνατες αποστολές».
Ωστόσο, προκαλούν ανησυχία σε συμμάχους και πρώην Αμερικανούς αξιωματούχους — κυρίως λόγω έλλειψης εμπειρίας. Ο Γουίτκοφ, για παράδειγμα, έχει κατηγορηθεί ότι βγαίνει από συναντήσεις με τον Πούτιν υιοθετώντας τη ρητορική του Κρεμλίνου. «Δεν θεωρώ τον Πούτιν κακό άνθρωπο», είχε πει πέρυσι.
Παρά τον σκεπτικισμό, το δίδυμο πέτυχε μία από τις σημαντικότερες επιτυχίες της δεύτερης θητείας Τραμπ: τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα.
Μέσω παρασκηνιακής διπλωματίας και δικτύων σε Ισραήλ και χώρες του Κόλπου, διασφάλισαν συμφωνία 20 σημείων που προέβλεπε επιστροφή Ισραηλινών ομήρων (ζωντανών και νεκρών), απελευθέρωση Παλαιστινίων κρατουμένων και εισροή ανθρωπιστικής βοήθειας.
Η πρώτη φάση, όμως, ήταν η εύκολη. Η δεύτερη περιλαμβάνει αφοπλισμό της Χαμάς, διεθνή δύναμη σταθεροποίησης και ανοικοδόμηση υπό την επίβλεψη του Board of Peace. Ο Τραμπ δήλωσε ότι έχουν δεσμευθεί 5 δισ. δολάρια και χιλιάδες στρατιώτες. «Το Board of Peace θα αποδειχθεί ο σημαντικότερος διεθνής οργανισμός στην Ιστορία», έγραψε.
Ωστόσο, η δεύτερη φάση μοιάζει σήμερα σχεδόν ανέφικτη.
Το βάρος της ιστορίας
Οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία δεν είναι απλώς διαμάχες για εδάφη. Είναι συγκρούσεις ταυτότητας, ιστορίας και επιβίωσης.
Η ανυπομονησία του Τραμπ ασκεί τεράστια πίεση στους απεσταλμένους του. Ιστορικά, οι επιτυχημένες ειρηνευτικές προσπάθειες των ΗΠΑ προέκυψαν ύστερα από μακροχρόνια, επίπονη διπλωματία — από το Καμπ Ντέιβιντ έως το Ντέιτον.
Βεβαίως, η ιστορία δείχνει και ότι οι ανεπίσημοι απεσταλμένοι μπορούν να πετύχουν. Ο Ρούσβελτ στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Νίξον με την Κίνα — όλα έγιναν εκτός των τυπικών δομών.
Ωστόσο, η αποδυνάμωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ επί Τραμπ έχει στερήσει από την κυβέρνηση θεσμική μνήμη και τεχνογνωσία.
Τελικά, ίσως απαιτηθούν κάτι περισσότερο από σύντομες συνόδους στη Γενεύη. Οι ερασιτέχνες ειρηνοποιοί της Αμερικής έχουν το αυτί του Τραμπ, αλλά δεν έχουν ακόμη αποδείξει ότι μπορούν να σταθούν στο ίδιο επίπεδο με έναν μακιαβελικό Πούτιν, έναν έμπειρο πολιτικό επιζώντα όπως ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ή τον θεοκρατικό φανατισμό της Χαμάς.
Πηγή: CNN
