Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται ένα παρασκηνιακό διπλωματικό παζάρι ανάμεσα σε Ουάσιγκτον, Μόσχα και Κίεβο, στον απόηχο των συνομιλιών του Αμπού Ντάμπι, όπου τέθηκε επί τάπητος η φόρμουλα αποχώρησης των ουκρανικών δυνάμεων από το Ντονμπάς με αντάλλαγμα την ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ.
Όπως αποκάλυψε ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, είναι η πρώτη φορά που η αμερικανική πλευρά διασυνδέει ευθέως τις εδαφικές παραχωρήσεις με τη νατοϊκή προοπτική της Ουκρανίας, ανοίγοντας ένα ιδιαίτερα κρίσιμο κεφάλαιο για τη λήξη του πολέμου. Το πρακτορείο Reuters, επικαλούμενο τις τοποθετήσεις του Ουκρανού προέδρου, διευκρινίζει πάντως πως οι Αμερικανοί έθεσαν το συγκεκριμένο σενάριο διερευνητικά —υπό μορφή ερωτήματος— και όχι ως τελεσίδικη πρόταση. Από την πλευρά του, ο κ. Ζελένσκι διαμήνυσε κατηγορηματικά ότι το Κίεβο δεν πρόκειται να συζητήσει καμία εδαφική υποχώρηση εάν δεν προηγηθεί ένα στέρεο και αξιόπιστο πλέγμα εγγυήσεων ασφαλείας.
Στην ουσία, η Ουάσιγκτον επιχειρεί να γεφυρώσει δύο εκ διαμέτρου αντίθετες θέσεις: την αξίωση της Ρωσίας για πλήρη έλεγχο του Ντονμπάς και την απαίτηση της Ουκρανίας να θωρακιστεί θεσμικά απέναντι σε κάθε μελλοντική ρωσική επιβουλή.
Για τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ωστόσο, το διακύβευμα ξεπερνά κατά πολύ τα σύνορα του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ. Σύμφωνα με ρεπορτάζ της Washington Post, το Κρεμλίνο επανέφερε στο τραπέζι τις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις του Δεκεμβρίου του 2021 —λίγο πριν από την εισβολή— ζητώντας την ανατροπή της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας και την επιστροφή της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στα δεδομένα του 1997.
Μια τέτοια εξέλιξη θα σήμαινε πρακτικά την αποδυνάμωση της συμμαχικής παρουσίας σε κράτη-μέλη που εντάχθηκαν μετά το 1997, όπως η Πολωνία, η Ουγγαρία, η Τσεχία και οι χώρες της Βαλτικής. Στο ίδιο μήκος κύματος, ανάλυση του European Council on Foreign Relations (ECFR) —υπό τον τίτλο «More than Ukraine: How the Abu Dhabi talks laid bare Russia’s priorities»— υπογραμμίζει ότι στόχος της Ρωσίας δεν είναι απλώς μια εδαφική διευθέτηση, αλλά η συνολική αναθεώρηση της ευρωπαϊκής τάξης ασφαλείας των τελευταίων 35 ετών.
Η διεύρυνση της ατζέντας δημιουργεί σοβαρά διλήμματα στην Ευρώπη. Όπως επισημαίνει το Council on Foreign Relations (CFR) αξιολογώντας τις επαφές στο Αμπού Ντάμπι, η συζήτηση για τη νέα ευρωπαϊκή ασφάλεια μπορεί μεν να εξασφαλίζει στους Ευρωπαίους θέση στο τραπέζι, εγκυμονεί όμως τον κίνδυνο να αξιοποιηθεί από τη Μόσχα ως πρόσχημα για την καθυστέρηση της εκεχειρίας, την ώρα που οι ρωσικές δυνάμεις διατηρούν τη στρατιωτική πίεση στο μέτωπο. Παράλληλα, ελλοχεύει ο κίνδυνος ενός διμερούς αμερικανορωσικού διαλόγου που θα καθορίσει την τύχη της ηπείρου ερήμην της.
Για να αποτραπεί ένα τέτοιο σενάριο και να προστατευθεί η ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας, συγκροτήθηκε κοινή ευρωπαϊκή αντιπροσωπεία με τη συμμετοχή της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Βρετανίας, της Πολωνίας, της Ιταλίας και των θεσμών της ΕΕ.
Την ίδια στιγμή, ανοιχτό παραμένει το είδος των εγγυήσεων που θα λάβει η Ουκρανία:
- Αν προχωρήσει η ένταξη στο ΝΑΤΟ: Το Κίεβο αποκτά την ισχυρότερη θεσμική ομπρέλα συλλογικής άμυνας.
- Αν παραμείνει εκτός Συμμαχίας: Θα απαιτηθούν δεσμευτικές συμφωνίες για τη στρατιωτική του ενίσχυση, τη ροή δυτικών εξοπλισμών και τη χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης.
Σε κάθε περίπτωση, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει ήδη προαναγγείλει ότι οποιαδήποτε τελική συμφωνία θα τεθεί στην κρίση των Ουκρανών πολιτών μέσω δημοψηφίσματος, εφόσον προηγουμένως έχουν κλειδώσει οι αναγκαίες εγγυήσεις ασφαλείας.

