Το Ιράν απειλεί να κλείσει το Στενά του Ορμούζ, τον πιο πολυσύχναστο θαλάσσιο διάδρομο μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο, προειδοποιώντας ότι θα «βάλει φωτιά» σε όποιο πλοίο επιχειρήσει να περάσει.
Από το στενό διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, γεγονός που καθιστά την απειλή αυτή εξαιρετικά κρίσιμη για τη διεθνή οικονομία και τις αγορές ενέργειας.
Το Ιράν δηλώνει ότι θα «βάλει φωτιά» σε οποιοδήποτε πλοίο επιχειρήσει να διασχίσει το Στενά του Ορμούζ, τον πιο πολυσύχναστο θαλάσσιο δίαυλο μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο.
Κανονικά, περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου διέρχεται από αυτή τη στενή θαλάσσια οδό στον Κόλπο. Ωστόσο, ο Ιρανός στρατηγός Σαρντάρ Τζαμπάρι δήλωσε ότι η Τεχεράνη «δεν θα επιτρέψει ούτε μία σταγόνα πετρελαίου να φύγει από την περιοχή».
Η αβεβαιότητα και οι διαταραχές στο διεθνές εμπόριο που προκάλεσε η ιρανική αντίδραση στα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα έχουν ήδη εκτινάξει τις τιμές του πετρελαίου.
Ένας αποκλεισμός του στενού θα μπορούσε να αυξήσει περαιτέρω το κόστος αγαθών και υπηρεσιών παγκοσμίως και να πλήξει ορισμένες από τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, όπως η Κίνα, η Ινδία και η Ιαπωνία, οι οποίες συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους εισαγωγείς αργού πετρελαίου που διέρχεται από το συγκεκριμένο πέρασμα.
Τι είναι τα Στενά του Ορμούζ και πού βρίσκονται;
Τα Στενά του Ορμούζ είναι από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς παγκοσμίως και το πιο κρίσιμο «σημείο συμφόρησης» για τη μεταφορά πετρελαίου.
Συνορεύουν βόρεια με το Ιράν και νότια με το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ). Ο διάδρομος –ο οποίος έχει πλάτος περίπου 50 χιλιόμετρα στην είσοδο και την έξοδό του και περίπου 33 χιλιόμετρα στο στενότερο σημείο του– συνδέει τον Περσικό Κόλπο με την Αραβική Θάλασσα.
Ποιες θα ήταν οι επιπτώσεις από το κλείσιμο του στενού;
Περίπου 3.000 πλοία διασχίζουν κάθε μήνα τα Στενά του Ορμούζ.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι όσο διαρκούν οι απειλές κατά πλοίων που διέρχονται από το στενό, τόσο θα αυξάνονται οι τιμές του πετρελαίου — αλλά και το κόστος μεταφοράς του.
«Είναι de facto κλειστό, υπό την έννοια ότι κανείς δεν τολμά να περάσει», δήλωσε στο CBS News —συνεργάτη του BBC στις ΗΠΑ— ο Άρνε Λόμαν Ράσμουσεν, επικεφαλής αναλυτής της Global Risk Management, εταιρείας που παρέχει αναλύσεις για τις αγορές ενέργειας.
«Μπορείς να δεχθείς επίθεση, δεν μπορείς να εξασφαλίσεις ασφάλιση ή είναι εξαιρετικά ακριβή, οπότε πρέπει να περιμένεις μέχρι να βελτιωθεί η κατάσταση ασφαλείας… Αν διακοπεί η ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου από το στενό, αυτό θα έχει σημαντικές επιπτώσεις στην αγορά», πρόσθεσε.
«Αν και δεν υπάρχει φυσικός αποκλεισμός, οι απειλές από τους Ιρανούς, σε συνδυασμό με επιθέσεις με drones και πυραύλους, σημαίνουν ότι τα δεξαμενόπλοια δεν διασχίζουν το στενό».
Η διεθνής τιμή αναφοράς Brent έφτασε προσωρινά τα 82 δολάρια (61 λίρες) το βαρέλι τη Δευτέρα, έπειτα από επιθέσεις σε τουλάχιστον τρία πλοία κοντά στα Στενά του Ορμούζ το Σαββατοκύριακο.
Σύμφωνα με το Reuters, περίπου 150 δεξαμενόπλοια έχουν παραμείνει ακινητοποιημένα.
Με βάση στοιχεία του London Stock Exchange Group, το κόστος ναύλωσης υπερδεξαμενόπλοιου για μεταφορά πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή προς την Κίνα σχεδόν διπλασιάστηκε σε σχέση με την προηγούμενη εβδομάδα, φτάνοντας σε ιστορικό υψηλό άνω των 400.000 δολαρίων.
Το κλείσιμο της κρίσιμης αυτής θαλάσσιας οδού θα πλήξει επίσης χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, των οποίων οι οικονομίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές ενέργειας.
Το Ιράν, συγκριτικά, εξάγει περίπου 1,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Το οικονομικό έτος που έληξε τον Μάρτιο του 2025, οι εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν ανήλθαν σε 67 δισ. δολάρια (50 δισ. λίρες) — τα υψηλότερα έσοδα της τελευταίας δεκαετίας, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν.
Ένας αποκλεισμός του στενού θα πλήξει σοβαρά και την Ασία.
Το 2022, περίπου το 82% του αργού πετρελαίου και των συμπυκνωμάτων (υδρογονάνθρακες χαμηλής πυκνότητας που συνήθως συνυπάρχουν με το φυσικό αέριο) που εξήλθαν από το Στενό του Χορμούζ κατευθύνθηκαν σε ασιατικές χώρες, σύμφωνα με εκτιμήσεις της EIA.
Μόνο η Κίνα εκτιμάται ότι αγοράζει περίπου το 90% του πετρελαίου που εξάγει το Ιράν στη διεθνή αγορά.
Δεδομένου ότι η Κίνα χρησιμοποιεί αυτό το πετρέλαιο για την παραγωγή προϊόντων που στη συνέχεια εξάγει σε άλλες χώρες, οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου θα μπορούσαν να μεταφραστούν σε αυξημένες τιμές για καταναλωτές παγκοσμίως.
Πώς μπορεί το Ιράν να κλείσει το στενό;
Οι κανόνες του ΟΗΕ επιτρέπουν στα κράτη να ασκούν έλεγχο στα χωρικά τους ύδατα έως 12 ναυτικά μίλια από τις ακτές τους.
Στο στενότερο σημείο τους, τα Στενά του Ορμούζ και οι θαλάσσιες λωρίδες ναυσιπλοΐας βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός των χωρικών υδάτων του Ιράν και του Ομάν.
Δεν είναι σαφές πώς ακριβώς σκοπεύει το Ιράν να κλείσει το στενό, ωστόσο σύμφωνα με ειδικούς, ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους θα ήταν η πόντιση ναρκών με τη χρήση ταχύπλοων επιθετικών σκαφών και υποβρυχίων.
Το τακτικό ιρανικό ναυτικό και το ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) θα μπορούσαν επίσης να εξαπολύσουν επιθέσεις κατά ξένων πολεμικών και εμπορικών πλοίων.
Ωστόσο, μεγάλα πολεμικά πλοία ενδέχεται να αποτελέσουν εύκολο στόχο για αμερικανικά αεροπορικά πλήγματα, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι ένας από τους στόχους του είναι η καταστροφή του ιρανικού ναυτικού.
Τα ταχύπλοα σκάφη του Ιράν είναι συχνά εξοπλισμένα με αντιπλοϊκούς πυραύλους, ενώ η χώρα διαθέτει επίσης ποικιλία επιφανειακών σκαφών, ημι-υποβρυχίων μέσων και υποβρυχίων.
Οι ΗΠΑ έχουν στο παρελθόν χρησιμοποιήσει τη στρατιωτική τους ισχύ για να αποκαταστήσουν τη ροή της ναυσιπλοΐας στο στενό.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, κατά τη διάρκεια του οκταετούς πολέμου Ιράν–Ιράκ, οι επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις κλιμακώθηκαν σε «πόλεμο των δεξαμενόπλοιων», με τις δύο χώρες να επιτίθενται σε ουδέτερα πλοία για να ασκήσουν οικονομική πίεση.
Τα κουβεϊτιανά δεξαμενόπλοια που μετέφεραν ιρακινό πετρέλαιο ήταν ιδιαίτερα ευάλωτα. Τελικά, αμερικανικά πολεμικά πλοία άρχισαν να τα συνοδεύουν στον Κόλπο, σε μία από τις μεγαλύτερες ναυτικές επιχειρήσεις επιφανείας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, σύμφωνα με το US Naval Institute.
Μπορούν εναλλακτικές διαδρομές να αντισταθμίσουν έναν αποκλεισμό;
Η διαρκής απειλή κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ έχει οδηγήσει τα τελευταία χρόνια τις πετρελαιοεξαγωγικές χώρες του Κόλπου να αναπτύξουν εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγής.
Η Σαουδική Αραβία διαθέτει αγωγό μήκους 1.200 χιλιομέτρων με δυνατότητα μεταφοράς έως 5 εκατομμυρίων βαρελιών αργού ημερησίως, σύμφωνα με την EIA.
Στο παρελθόν έχει επίσης μετατρέψει προσωρινά αγωγό φυσικού αερίου για μεταφορά αργού πετρελαίου.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν συνδέσει τα εσωτερικά πετρελαϊκά τους κοιτάσματα με το λιμάνι της Φουτζάιρα στον Κόλπο του Ομάν μέσω αγωγού με ημερήσια δυναμικότητα τουλάχιστον 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών.
Το πετρέλαιο θα μπορούσε να διοχετευθεί μέσω αυτών των εναλλακτικών υποδομών ώστε να παρακαμφθούν τα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, σύμφωνα με το Reuters, αυτό θα οδηγούσε σε μείωση της παγκόσμιας προσφοράς κατά 8–10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Πηγή: BBC
