Τις ιδιαίτερα δύσκολες νύχτες που δεν μπορεί να κοιμηθεί, η Σοφία πιάνει συχνά τον εαυτό της να ανησυχεί μήπως κάποια στιγμή στερέψουν οι βρύσες. «Στο τέλος της ημέρας ζούμε σε μια έρημο», λέει η κάτοικος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στο CNN. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο μπορεί να βρίσκονται στον πυρήνα της οικονομίας, αλλά το νερό είναι «η βάση της επιβίωσής μας».
Καθώς ο πόλεμος με το Ιράν κλιμακώνεται, αυξάνονται και οι φόβοι της. «Αν προσπαθούσα να μπω στη θέση του εχθρού, για να χρησιμοποιήσω έναν όρο, αυτό θα στόχευα… τους πιο πολύτιμους πόρους μας. Ποτέ δεν φανταζόμουν ότι θα μπορούσα να κινδυνεύσω να μην έχω πόσιμο νερό», είπε η Σοφία, η οποία ζήτησε να μη δημοσιευτεί το πραγματικό της όνομα.
Δεν είναι η μόνη. Σε όλη την περιοχή αυξάνονται οι ανησυχίες ότι ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της Μέσης Ανατολής θα μπορούσε να μετατραπεί σε στόχο πολέμου.
Οι άνυδρες χώρες του Κόλπου, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, εξαρτώνται σε εξαιρετικά μεγάλο βαθμό από την αφαλάτωση, τη διαδικασία μετατροπής του θαλασσινού νερού σε πόσιμο. Γι’ αυτό και σε μια περιοχή με έντονη λειψυδρία υπάρχουν καταπράσινα γήπεδα γκολφ, τεράστια υδάτινα πάρκα και ακόμη και πίστες σκι. Είναι επίσης ο λόγος που η περιοχή αντιμετωπίζει μια ολοένα πιο ανησυχητική ευαλωτότητα.
Αυτή η αλληλουχία αντιποίνων υπογραμμίζει τον πιθανό κίνδυνο για τις εκατοντάδες μονάδες αφαλάτωσης στον Κόλπο, οι οποίες παρέχουν πόσιμο νερό σε περίπου 100 εκατομμύρια ανθρώπους. Ενώ το Ιράν εξακολουθεί να αντλεί το μεγαλύτερο μέρος του νερού του από ποτάμια και υπόγεια αποθέματα, οι χώρες του Κόλπου διαθέτουν ελάχιστους φυσικούς πόρους γλυκού νερού. Ορισμένες χώρες —όπως το Κουβέιτ, το Ομάν και το Μπαχρέιν— βασίζονται σχεδόν εξ ολοκλήρου στην αφαλάτωση για το πόσιμο νερό τους.
Μια συντονισμένη επίθεση σε αυτή την υποδομή θα αποτελούσε μια σχεδόν «αδιανόητη κλιμάκωση», δήλωσε στο CNN ο Μάικλ Κρίστοφερ Λόου, διευθυντής του Κέντρου Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα.
Ωστόσο, οι ειδικοί λένε ότι οι κανόνες του πολέμου αλλάζουν.
Αν οι επιθέσεις σε μονάδες αφαλάτωσης αποτελούν «την αρχή μιας στρατιωτικής πολιτικής και όχι απλώς λάθη ή παράπλευρες απώλειες, τότε πρόκειται τόσο για παράνομη πράξη —έγκλημα πολέμου— όσο και για μια εξαιρετικά ανησυχητική εξέλιξη, καθώς οι χώρες του Κόλπου διαθέτουν αποθέματα νερού μόλις για λίγες εβδομάδες», δήλωσε ο Λοράν Λαμπέρ, αναπληρωτής καθηγητής δημόσιας πολιτικής στο Ινστιτούτο Μεταπτυχιακών Σπουδών της Ντόχα στο Κατάρ.
«Βασίλεια θαλασσινού νερού»
Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο μετέτρεψαν τον Κόλπο από μια περιοχή με αραιοκατοικημένα κράτη σε πλούσιες χώρες με λαμπερές και πολυσύχναστες πόλεις μέσα σε λίγες δεκαετίες. Όμως αυτό που συχνά παραβλέπεται είναι ο ρόλος της αφαλάτωσης —που τροφοδοτείται από το ίδιο πετρέλαιο και φυσικό αέριο— η οποία επέτρεψε τη δημογραφική έκρηξη σε χώρες της ερήμου με ελάχιστα ποτάμια.
Η αφαλάτωση μετατρέπει το θαλασσινό νερό σε πόσιμο αφαιρώντας άλατα, μέταλλα και ακαθαρσίες είτε μέσω θέρμανσης είτε μέσω ειδικών μεμβρανών υπό υψηλή πίεση. Πρόκειται για μια διαδικασία ιδιαίτερα δαπανηρή και ενεργοβόρα.
Οι χώρες του Κόλπου έχουν μετατραπεί σε «βασίλεια θαλασσινού νερού», είπε ο Λόου, ο οποίος γράφει βιβλίο με τον ίδιο τίτλο. «Αποτελούν παγκόσμιες υπερδυνάμεις στην παραγωγή τεχνητού νερού από τη θάλασσα, που βασίζεται σε ορυκτά καύσιμα».
Η εξάρτηση είναι τεράστια. Για το Κουβέιτ και το Ομάν φτάνει περίπου το 90%, για το Μπαχρέιν το 85% και για τη Σαουδική Αραβία περίπου το 70%. Μεγάλες πόλεις του Κόλπου όπως το Άμπου Ντάμπι, το Ντουμπάι, η Ντόχα, το Κουβέιτ Σίτι και η Τζέντα εξαρτώνται πλέον σχεδόν πλήρως από το νερό αφαλάτωσης.
Η αφαλάτωση αποτελεί ταυτόχρονα θαύμα αλλά και ευάλωτο σημείο για την περιοχή. «Οι οικονομίες τους, ακόμη και η βραχυπρόθεσμη επιβίωση των πληθυσμών τους, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ασφάλεια αυτών των εγκαταστάσεων», δήλωσε ο Ναντέρ Χαμπίμπι, καθηγητής οικονομικών της Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο Brandeis.
Το νερό ως στόχος και όπλο πολέμου
Η επίθεση σε κρίσιμες πολιτικές υποδομές απαγορεύεται από το διεθνές δίκαιο. Μια συντονισμένη επίθεση σε μονάδες αφαλάτωσης θα αποτελούσε «προκλητική κλιμάκωση», δήλωσε ο Ντέιβιντ Μισέλ, ανώτερος ερευνητής για την ασφάλεια του νερού στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS).
Αξιωματούχοι του Μπαχρέιν δήλωσαν την Κυριακή ότι ένα ιρανικό drone προκάλεσε ζημιές σε μονάδα αφαλάτωσης, χωρίς ωστόσο να επηρεαστεί η παροχή νερού. Η επίθεση ακολούθησε κατηγορία του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί ότι οι ΗΠΑ έπληξαν μονάδα αφαλάτωσης στο νησί Κεσμ του Ιράν, επηρεάζοντας 30 χωριά —κάτι που χαρακτήρισε «επικίνδυνη κίνηση». Οι ΗΠΑ αρνήθηκαν οποιαδήποτε εμπλοκή.
Ωστόσο, υπάρχει προηγούμενο. Το 1991, κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Κόλπου, το Ιράκ απελευθέρωσε σκόπιμα εκατοντάδες εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου στον Περσικό Κόλπο, μολύνοντας το νερό που χρησιμοποιούσαν οι μονάδες αφαλάτωσης της περιοχής. Το Κουβέιτ αναγκάστηκε να ζητήσει βοήθεια από την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία και άλλες χώρες για την αποστολή εκατοντάδων βυτιοφόρων και φορτηγών με εμφιαλωμένο νερό.
Την τελευταία δεκαετία, ειδικά, έχει σημειωθεί «σημαντική διάβρωση των κανόνων» σχετικά με τις επιθέσεις σε υποδομές νερού, είπε ο Μισέλ. Η Ρωσία έχει εξαπολύσει περισσότερες από 100 επιθέσεις στις υποδομές ύδρευσης της Ουκρανίας, ενώ το Ισραήλ έχει καταστρέψει εγκαταστάσεις ύδρευσης και αποχέτευσης στη Γάζα.
«Δυστυχώς έχει εξελιχθεί σε τάση», δήλωσε η Μάρουα Νταούντι, αναπληρώτρια καθηγήτρια διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Georgetown. «Το νερό έχει προστεθεί στη μακρά λίστα στόχων και όπλων πολέμου».
Το Ιράν δεν έχει εξαπολύσει συντονισμένη επίθεση στις εγκαταστάσεις αφαλάτωσης του Κόλπου, όμως οι ειδικοί φοβούνται ότι τα αντίποινα σε υποδομές θα μπορούσαν να το οδηγήσουν σε αυτό το βήμα, ιδιαίτερα επειδή δεν διαθέτει την ίδια στρατιωτική ισχύ με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Θα μπορούσε να δει τις επιθέσεις σε υποδομές ως τρόπο άσκησης πίεσης στον Κόλπο και ώθησης της περιοχής να πιέσει για τον τερματισμό του πολέμου.
«Το ιρανικό καθεστώς έχει δείξει ότι αν διακυβεύεται η επιβίωσή του, δεν θα διστάσει να κλιμακώσει επιθέσεις σε υποδομές, ιδιαίτερα αν το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες αποφασίσουν να πλήξουν κρίσιμες εγκαταστάσεις του Ιράν», δήλωσε ο Χαμπίμπι.
Οι ευαλωτότητες
Οι άμεσες επιθέσεις αποτελούν μεγάλη ανησυχία, όμως υπάρχει και ο κίνδυνος έμμεσων ζημιών, καθώς οι μονάδες αφαλάτωσης συχνά βρίσκονται κοντά σε άλλες υποδομές —όπως σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής και λιμάνια— για λόγους αποδοτικότητας.
Νωρίτερα αυτό τον μήνα υπήρξαν αναφορές για ζημιές στη μονάδα αφαλάτωσης Fujairah F1 στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στη μονάδα Doha West στο Κουβέιτ, οι οποίες φαίνεται να προκλήθηκαν έμμεσα από επιθέσεις σε κοντινές υποδομές.
Ένας ακόμη φόβος είναι οι κυβερνοεπιθέσεις. Το 2023, η κυβέρνηση των ΗΠΑ δήλωσε ότι το Ιράν είχε εξαπολύσει κυβερνοεπιθέσεις σε υποδομές νερού σε αρκετές πολιτείες, αφήνοντας μήνυμα με τη φράση: «Σας χακάραμε, κάτω το Ισραήλ».
Το να τεθούν εκτός λειτουργίας οι μονάδες αφαλάτωσης δεν θα σήμαινε απαραίτητα άμεση καταστροφή. Οι χώρες του Κόλπου διαθέτουν στρατηγικά αποθέματα νερού και σημαντικούς οικονομικούς πόρους για να αντιμετωπίσουν μια έκτακτη κατάσταση.
Ωστόσο, πλήγματα στις τεράστιες εγκαταστάσεις που εξυπηρετούν μεγάλες πόλεις όπως το Ριάντ, το Άμπου Ντάμπι και το Ντουμπάι θα μπορούσαν να έχουν σοβαρές συνέπειες. «Η απώλειά τους μπορεί πολύ εύκολα να εξελιχθεί σε υπαρξιακή απειλή», δήλωσε ο Ζέιν Σουάνσον, αναπληρωτής διευθυντής του προγράμματος Παγκόσμιας Ασφάλειας Τροφίμων και Νερού στο CSIS. Οι μονάδες αφαλάτωσης είναι υψηλής τεχνολογίας και πολύπλοκες εγκαταστάσεις και θα μπορούσαν να χρειαστούν πολλές εβδομάδες για να επανέλθουν σε λειτουργία αν υποστούν ζημιές.
Ορισμένες χώρες διαθέτουν σχετικά μικρή εφεδρική δυνατότητα για μακροχρόνιες διακοπές, σημείωσε ο Χαμπίμπι. Επισήμανε ότι το Μπαχρέιν και το Κουβέιτ είναι ιδιαίτερα ευάλωτα, καθώς είναι μικρότερα κράτη με λιγότερους πόρους και εξαρτώνται σχεδόν 100% από την αφαλάτωση.
Οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να κυμαίνονται από περιορισμούς σε πισίνες και υδάτινα πάρκα έως το προσωρινό κλείσιμο δραστηριοτήτων που καταναλώνουν πολύ νερό —ενδεχομένως και ορισμένων γεωργικών δραστηριοτήτων— καθώς και εκκλήσεις προς τους πολίτες να μειώσουν την κατανάλωση, δήλωσε ο Λαμπέρ.
Σαν να χρησιμοποιείται πυρηνικό όπλο
Δεν είναι η πρώτη φορά που τίθεται το ζήτημα της ευαλωτότητας του νερού για τα κράτη του Κόλπου. Σε έκθεση της CIA το 2010 είχε επισημανθεί ότι η διακοπή της αφαλάτωσης στον Κόλπο «θα μπορούσε να έχει σοβαρότερες συνέπειες από την απώλεια οποιασδήποτε άλλης βιομηχανίας ή εμπορεύματος».
Και ενώ ο πόλεμος αποτελεί σήμερα τη βασική ανησυχία, ο Λόου θεωρεί ότι η κλιματική αλλαγή αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο στο μέλλον. Όχι μόνο προκαλεί ολοένα συχνότερες και πιο έντονες καταιγίδες και ακραία καιρικά φαινόμενα που μπορεί να καταστρέψουν εγκαταστάσεις, αλλά και η χρήση ορυκτών καυσίμων για την παραγωγή νερού εντείνει την κλιματική κρίση και επιδεινώνει τη λειψυδρία. Η αφαλάτωση είναι «μια νίκη του 20ού αιώνα που συνοδεύεται από ερωτήματα για το κλίμα στον 21ο αιώνα», είπε.
Ο Κόλπος μπαίνει τώρα στην πιο ζεστή περίοδο του χρόνου, με την άνοιξη να έχει ξεκινήσει και το καλοκαίρι να πλησιάζει. «Οι υδάτινοι πόροι θα δεχτούν ακόμη μεγαλύτερη πίεση όσο παρατείνεται η σύγκρουση και όσο αυξάνεται η έκθεση αυτών των υποδομών», δήλωσε ο Σουάνσον.
Η Σοφία σκέφτηκε να αποθηκεύσει νερό, αλλά ο σύζυγός της την έπεισε να μην το κάνει. Όπως πολλοί κάτοικοι του Κόλπου, βασίζονται στην πεποίθηση ότι οι κυβερνήσεις τους θα διασφαλίσουν την κάλυψη των αναγκών τους.
Το τι θα αποφασίσει τελικά να κάνει το Ιράν παραμένει αβέβαιο. Οι ειδικοί όμως λένε ότι μια συντονισμένη επίθεση σε μονάδες αφαλάτωσης θα αποτελούσε ξεκάθαρη υπέρβαση μιας κόκκινης γραμμής. Θα ήταν σαν να χρησιμοποιείται πυρηνικό όπλο, είπε ο Λόου.
«Θα ήταν μια πραγματικά ακραία στρατηγική», πρόσθεσε. «Οι πολιτικές και ψυχολογικές συνέπειες θα ήταν τέτοιες που δύσκολα μπορώ να τις φανταστώ».
Πηγή: CNN
