Γράφει η Ζέφη Δημαδάμα*
Είναι Ιούνιος και είναι ήδη επτά οι γυναίκες που δολοφονήθηκαν από το χέρι του συζύγου, του συντρόφου ή του πρώην συντρόφου τους στη χώρα μας. Είναι οι γυναίκες που η πατριαρχία καταδίκασε σε θάνατο, επειδή τόλμησαν να αντιδράσουν, να φύγουν, να χωρίσουν, να ζήσουν έξω από τον έλεγχο εκείνων που τις θεωρούσαν «περιουσία» τους.
Είναι οι γυναίκες που συνεχίζουν να δολοφονούνται, ενώ γύρω τους απλώνεται μια εκκωφαντική σιωπή. Κανείς να μη μιλά αρκετά δυνατά. Κανείς δεν νομοθετεί, κανείς δεν λαμβάνει πολιτικές πρωτοβουλίες.
Από το 2020 μέχρι σήμερα, δεκάδες γυναίκες στην Ελλάδα δολοφονήθηκαν όχι τυχαία, αλλά μέσα σε σχέσεις εξουσίας, φόβου και ελέγχου. Σύμφωνα με τα καταγεγραμμένα στοιχεία, το 2020 σημειώθηκαν 4 γυναικοκτονίες, το 2021 δολοφονήθηκαν 15 γυναίκες, το 2022 καταγράφηκαν 13 γυναικοκτονίες, το 2023 καταγράφηκαν 6, ενώ το 2024 ο αριθμός ανέβηκε ξανά στις 15. Το 2025 έκλεισε με 19 γυναικοκτονίες.
Το πρώτο και ξεκάθαρο βήμα είναι να πούμε περίτρανα, με σαφήνεια και χωρίς υπεκφυγές, αυτό που συμβαίνει γύρω μας με το όνομά του: είναι γυναικοκτονία.
Χρειαζόμαστε ασφαλώς τη νομική αναγνώριση του όρου της γυναικοκτονίας, με συστηματική καταγραφή των εγκλημάτων με βάση το φύλο, την αδιάλειπτη εκπαίδευση των αρχών, περισσότερες και επαρκέστερες δομές προστασίας και την άμεση ανταπόκριση όλων σε κάθε καταγγελία.
Ως πότε θα σωπαίνουμε και θα μένουμε παρατηρητές του φαινομένου;
Η Ιταλία, η Ιταλία της “συντηρητικής” Μελόνι εισήγαγε το έγκλημα της γυναικοκτονίας τον Μάρτιο του 2025. Η ιταλική κυβέρνηση προχώρησε σε νομοθετική πρωτοβουλία για την γυναικοκτονία, προβλέποντας βαριές ποινές για όποιον δολοφονεί μια γυναίκα όταν η πράξη τελείται από μίσος ή διάκριση λόγω φύλου, ή με σκοπό να κατασταλεί η άσκηση των δικαιωμάτων, των ελευθεριών και της προσωπικότητάς της.
Παράλληλα, οι ίδιες περιστάσεις αναγνωρίζονται ως επιβαρυντικές και σε αδικήματα που εντάσσονται στον λεγόμενο «κόκκινο κώδικα» (“Codice Rosso” Νόμος 69/2019), Νόμο για την ενδοοικογενειακή βια, την κακοποίηση γυναικών όπου προβλέπει αύξηση των ποινών από το ένα τρίτο έως και τα δύο τρίτα, ανάλογα με το αδίκημα.
Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης μέτρα ενίσχυσης της προστασίας των θυμάτων και των οικογενειών τους όπως υποχρεωτική ακρόαση του δράστη από τον εισαγγελέα, αναλυτική ενημέρωση των συγγενών του θύματος, δυνατότητα προφυλάκισης ή κατ’ οίκον περιορισμού έως τη δίκη, δικαίωμα ενημέρωσης των θυμάτων για την αποφυλάκιση του δράστη, καθώς και ενίσχυση της εκπαίδευσης των δικαστών σε υποθέσεις έμφυλης βίας.
Με αυτόν τον τρόπο, η Ιταλία επιχειρεί να συνδέσει τη νομική αναγνώριση της γυναικοκτονίας με συγκεκριμένα εργαλεία πρόληψης, προστασίας και αυστηρότερης ποινικής αντιμετώπισης.
Στην Ελλάδα, δυστυχώς, η κυβέρνηση αλλά και οι πολιτικές δυνάμεις επιλέγουν να σιωπούν, την ώρα που τα περιστατικά βίας κατά των γυναικών και οι γυναικοκτονίες αυξάνονται. Και όταν δεν σιωπούν, πολλές φορές κάνουν κάτι ακόμη χειρότερο: υποτιμούν το φαινόμενο, αμφισβητούν την έννοια της γυναικοκτονίας, σχετικοποιούν την έμφυλη βία και κρύβονται πίσω από φληναφήματα, και δήθεν «παραδοσιακές αξίες» ή ακόμη χειρότερα ακροδεξιές κορώνες.
Είναι να αναρωτιέται κανείς, είναι άραγε τυχαία αυτή η επίμονη αποστροφή των κυβερνώντων από τα ζητήματα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων; Μπορεί να είναι «τυχαίο», όταν χάνονται τόσες ζωές; Όταν γυναίκες δολοφονούνται επειδή θεωρήθηκαν “ιδιοκτησία” των ανδρών; Όταν παιδιά μένουν πίσω ορφανά, συντετριμμένα, σημαδεμένα για πάντα από μια βία που το κράτος δεν πρόλαβε, δεν θέλησε ή δεν μπόρεσε να σταματήσει;
Ναι, τα δικαιώματα των γυναικών είναι ανθρώπινα δικαιώματα. Και τα δικαιώματα των παιδιών που μένουν πίσω είναι επίσης ανθρώπινα δικαιώματα. Όμως, δυστυχώς, ούτε γι’ αυτά φαίνεται να περισσεύει χώρος στις κυβερνητικές προτεραιότητες, για τη στήριξη τους, την προστασία τους και την ψυχική τους υγεία. Υπάρχει χώρος για επικοινωνία, για δηλώσεις, για προσχηματική ευαισθησία μετά από κάθε νέα δολοφονία… και μετά τίποτε.
Όταν η Πολιτεία βλέπει τις γυναίκες να δολοφονούνται και αρνείται να ονομάσει το έγκλημα με το όνομά του, όταν βλέπει την έμφυλη βία να κλιμακώνεται και απαντά με καθυστέρηση, υπεκφυγές ή σιωπή, τότε δεν στέκεται απλώς ουδέτερη.
Στέκεται απέναντι στα θύματα. Στέκεται απέναντι στις γυναίκες. Στέκεται απέναντι στην ίδια την ανθρώπινη ζωή.
*Η Ζέφη Δημαδάμα είναι Λέκτορας και Ευρωπαϊκών Σπουδών
