Στην αυγή της πυρηνικής εποχής, επιστήμονες δημιούργησαν το Ρολόι της Αποκάλυψης (Doomsday Clock) ως ένα συμβολικό εργαλείο που αποτυπώνει πόσο κοντά βρίσκεται η ανθρωπότητα στην αυτοκαταστροφή.
Την Τρίτη, σχεδόν οκτώ δεκαετίες αργότερα, το ρολόι ρυθμίστηκε στα 85 δευτερόλεπτα πριν τα μεσάνυχτα — την πιο κοντινή ένδειξη που έχει καταγραφεί ποτέ, σύμφωνα με το Bulletin of the Atomic Scientists, τον οργανισμό που το καθιέρωσε το 1947.
Τα μεσάνυχτα συμβολίζουν τη στιγμή κατά την οποία ο άνθρωπος θα έχει καταστήσει τη Γη μη κατοικήσιμη.
Πέρυσι, το Bulletin είχε ρυθμίσει το ρολόι στα 89 δευτερόλεπτα πριν τα μεσάνυχτα, που τότε αποτελούσε τη μικρότερη απόσταση που είχε καταγραφεί. Μετά τη ρύθμιση στα 90 δευτερόλεπτα το 2023 και το 2024, οι επιστήμονες προχώρησαν στη νέα μετακίνηση για το 2025, εξαιτίας της ανεπαρκούς προόδου στην αντιμετώπιση ή ρύθμιση κρίσιμων παγκόσμιων απειλών, όπως ο πυρηνικός κίνδυνος, η κλιματική κρίση, οι βιολογικές απειλές και οι εξελίξεις σε τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη. Οι επιστήμονες του Bulletin αναφέρθηκαν επίσης στη διάδοση της παραπληροφόρησης, της σκόπιμης παραπλάνησης και των θεωριών συνωμοσίας ως υπαρξιακές απειλές για την ανθρωπότητα.
«Η ανθρωπότητα δεν έχει σημειώσει επαρκή πρόοδο απέναντι στους υπαρξιακούς κινδύνους που απειλούν όλους μας», δήλωσε η πρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος του Bulletin, Αλεξάντρα Μπελ, εξηγώντας το σκεπτικό της φετινής απόφασης.
«Το Ρολόι της Αποκάλυψης είναι ένα εργαλείο που δείχνει πόσο κοντά βρισκόμαστε στο να καταστρέψουμε τον κόσμο με τεχνολογίες δικής μας δημιουργίας. Οι κίνδυνοι από τα πυρηνικά όπλα, την κλιματική αλλαγή και τις διαταρακτικές τεχνολογίες αυξάνονται. Κάθε δευτερόλεπτο μετρά και ο χρόνος μας τελειώνει. «Είναι μια σκληρή αλήθεια, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητά μας», πρόσθεσε.
Κλιμάκωση συγκρούσεων και πυρηνικός κίνδυνος
Την περασμένη χρονιά, οι επιστήμονες του Bulletin είχαν προειδοποιήσει ότι οι χώρες όφειλαν να αλλάξουν πορεία, επιλέγοντας τη διεθνή συνεργασία και τη συλλογική δράση απέναντι στους σοβαρότερους υπαρξιακούς κινδύνους, ανέφερε ο Δρ. Ντάνιελ Χολτζ, πρόεδρος του επιστημονικού και συμβουλευτικού συμβουλίου ασφάλειας του Bulletin, σε ενημέρωση Τύπου.
«Αντί να λάβουν υπόψη αυτή την προειδοποίηση, οι μεγάλες χώρες έγιναν ακόμη πιο επιθετικές, αντιπαραθετικές και εθνικιστικές», σημείωσε ο Χολτζ, καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής, Αστρονομίας και Αστροφυσικής του University of Chicago.
«Οι συγκρούσεις εντάθηκαν το 2025, με πολλαπλές στρατιωτικές επιχειρήσεις που εμπλέκουν κράτη με πυρηνικά όπλα. Η τελευταία εναπομείνασα συνθήκη που ρυθμίζει τα πυρηνικά οπλοστάσια των ΗΠΑ και της Ρωσίας λήγει στις 4 Φεβρουαρίου. Για πρώτη φορά εδώ και περισσότερα από 50 χρόνια, δεν θα υπάρχει τίποτα που να αποτρέπει μια ανεξέλεγκτη κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών».
Βιολογικοί κίνδυνοι και ανεξέλεγκτη τεχνητή νοημοσύνη
Παράλληλα, «σοβαροί κίνδυνοι εξακολουθούν να υφίστανται στις βιοεπιστήμες, ιδίως σε αναδυόμενα πεδία όπως η ανάπτυξη συνθετικών μορφών “κατοπτρικής ζωής”, παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις επιστημόνων σε όλο τον κόσμο», πρόσθεσε ο Χολτζ.
«Η διεθνής κοινότητα δεν διαθέτει συντονισμένο σχέδιο και ο κόσμος παραμένει απροετοίμαστος απέναντι σε ενδεχομένως καταστροφικές βιολογικές απειλές».
Η ταχεία ανάπτυξη και χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, σε συνδυασμό με την έλλειψη ρυθμιστικού πλαισίου, ενισχύει δραματικά την παραπληροφόρηση και υπονομεύει τις προσπάθειες αντιμετώπισης όλων αυτών των απειλών, επιδεινώνοντας κάθε άλλη επικείμενη κρίση, επισήμανε.
Τι είναι το Ρολόι της Αποκάλυψης
Μια ομάδα επιστημόνων που συμμετείχαν στο Σχέδιο Μανχάταν — το πρόγραμμα ανάπτυξης της ατομικής βόμβας κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο — ίδρυσε το Bulletin of the Atomic Scientists ως μη κερδοσκοπικό οργανισμό το 1945.
Αρχικός σκοπός του οργανισμού ήταν η αποτίμηση των πυρηνικών απειλών, ωστόσο από το 2007 αποφασίστηκε να συμπεριληφθεί και η κλιματική κρίση στους υπολογισμούς.
Κάθε χρόνο, εδώ και 79 χρόνια, οι επιστήμονες του Bulletin ρυθμίζουν το ρολόι ανάλογα με το πόσο κοντά εκτιμούν ότι βρίσκεται η ανθρωπότητα στην πλήρη καταστροφή. Ορισμένα έτη η ώρα αλλάζει, άλλα παραμένει ίδια. Η απόφαση λαμβάνεται από το επιστημονικό συμβούλιο του Bulletin, σε διαβούλευση με το συμβούλιο χορηγών, το οποίο συγκροτήθηκε τον Δεκέμβριο του 1948 από τον Albert Einstein, με πρώτο πρόεδρο τον J. Robert Oppenheimer. Σήμερα, στο συμβούλιο συμμετέχουν οκτώ Νομπελίστες, κυρίως στους τομείς της φυσικής και της χημείας.
Είναι πραγματικό το Ρολόι της Αποκάλυψης;
Το ρολόι δεν έχει σχεδιαστεί για να μετρά με ακρίβεια υπαρξιακές απειλές, αλλά για να προκαλεί συζήτηση γύρω από δύσκολα επιστημονικά ζητήματα και κρίσεις που αντιμετωπίζει ο πλανήτης, σύμφωνα με το Bulletin. Ορισμένοι ειδικοί που δεν συμμετέχουν στη διαδικασία έχουν αμφισβητήσει τη χρησιμότητά του.
«Είναι μια ατελής μεταφορά», είχε δηλώσει στο CNN το 2022 ο Μάικλ Μαν, καθηγητής Επιστημών της Γης και Περιβάλλοντος στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνιας, επισημαίνοντας ότι το πλαίσιο του ρολογιού συνδυάζει διαφορετικούς τύπους κινδύνων με διαφορετικά χαρακτηριστικά και χρονικούς ορίζοντες. Παρ’ όλα αυτά, σημείωσε ότι «παραμένει ένα σημαντικό ρητορικό εργαλείο που μας υπενθυμίζει, χρόνο με τον χρόνο, πόσο εύθραυστη είναι η σημερινή μας ύπαρξη σε αυτόν τον πλανήτη».
Η Έριν ΜακΝτόναλντ, ανώτερη αναλύτρια στο πρόγραμμα Παγκόσμιας Ασφάλειας της Union of Concerned Scientists, είχε δηλώσει το 2022 ότι το Bulletin λαμβάνει προσεκτικές αποφάσεις κάθε χρόνο για το πώς θα τραβήξει την προσοχή του κοινού στις υπαρξιακές απειλές και στις απαιτούμενες δράσεις.
«Ενώ θα ήθελα να μιλάμε ξανά για λεπτά πριν τα μεσάνυχτα αντί για δευτερόλεπτα, δυστυχώς αυτό δεν αντανακλά πλέον την πραγματικότητα».
Στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή στη Γλασκώβη το 2021, ο τότε πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου Boris Johnson είχε επικαλεστεί το Ρολόι της Αποκάλυψης μιλώντας για την κλιματική κρίση.
Τι συμβαίνει αν το ρολόι δείξει μεσάνυχτα
Το Ρολόι της Αποκάλυψης δεν έχει φτάσει ποτέ στα μεσάνυχτα. Η πρώην πρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος του Bulletin, Ρέιτσελ Μπρόνσον, που σήμερα είναι ανώτερη σύμβουλος, έχει δηλώσει ότι ελπίζει να μη συμβεί ποτέ.
«Όταν το ρολόι δείχνει μεσάνυχτα, σημαίνει ότι έχει συμβεί κάποια μορφή πυρηνικής ανταλλαγής ή καταστροφικής κλιματικής αλλαγής που έχει εξαλείψει την ανθρωπότητα», ανέφερε. «Δεν θέλουμε ποτέ να φτάσουμε εκεί — και δεν θα το γνωρίζουμε τη στιγμή που θα συμβεί».
Πώς μπορεί να γυρίσει πίσω ο δείκτης
Η μετακίνηση του Ρολογιού της Αποκάλυψης προς τα πίσω μέσω τολμηρών και ουσιαστικών ενεργειών παραμένει εφικτή. Η μεγαλύτερη απόσταση από τα μεσάνυχτα καταγράφηκε το 1991 — 17 λεπτά πριν την ώρα — όταν η κυβέρνηση του τότε προέδρου των ΗΠΑ, Τζορτζ Χ. Ου. Μπους, υπέγραψε τη Συνθήκη Στρατηγικού Περιορισμού Όπλων με τη Σοβιετική Ένωση.
«Στο Bulletin πιστεύουμε ότι, επειδή οι άνθρωποι δημιούργησαν αυτές τις απειλές, μπορούν και να τις μειώσουν», δήλωσε η Μπρόνσον. «Όμως αυτό δεν είναι εύκολο και ποτέ δεν ήταν. Απαιτεί σοβαρή δουλειά και παγκόσμια εμπλοκή σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας».
Όσον αφορά τις ατομικές ενέργειες, οι επιστήμονες του Bulletin τονίζουν ότι η συζήτηση αυτών των ζητημάτων δεν πρέπει να υποτιμάται. Η δημόσια συζήτηση συμβάλλει στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και μπορεί να πιέσει τους ηγέτες να αναλάβουν δράση.
«Χωρίς γεγονότα δεν υπάρχει αλήθεια. Χωρίς αλήθεια δεν υπάρχει εμπιστοσύνη», δήλωσε η Maria Ressa, συνιδρύτρια και CEO του ειδησεογραφικού οργανισμού Rappler, σε ενημέρωση του Bulletin.
«Χωρίς αυτά τα τρία, δεν υπάρχει κοινή πραγματικότητα. Δεν μπορούμε να έχουμε δημοσιογραφία. Δεν μπορούμε να έχουμε δημοκρατία. Η ριζική συνεργασία που απαιτεί αυτή η στιγμή καθίσταται αδύνατη. Σκεφτείτε τα κοινά, αξιόπιστα γεγονότα ως το λειτουργικό σύστημα της συλλογικής δράσης».
Και άλλες προσωπικές επιλογές μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Για τον μετριασμό της κλιματικής κρίσης, μπορεί κανείς να εξετάσει μικρές αλλαγές στην καθημερινότητά του, όπως το πόσο συχνά περπατά αντί να οδηγεί ή τον τρόπο με τον οποίο θερμαίνει το σπίτι του.
Η εποχική και τοπική διατροφή, η μείωση της σπατάλης τροφίμων, η εξοικονόμηση νερού, ο περιορισμός της χρήσης πλαστικού και η σωστή ανακύκλωση είναι επίσης τρόποι που μπορούν να συμβάλουν στον περιορισμό ή την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης.
Πηγή: CNN
