Η αρχαία ελληνική μυθολογία επιστρέφει στο προσκήνιο με την επικείμενη ταινία «The Odyssey» του Κρίστοφερ Νόλαν. Η επιλογή της Λουπίτα Νιόνγκο για τον ρόλο της Ωραίας Ελένης προκαλεί έντονες αντιδράσεις, με τον Έλον Μασκ να πρωτοστατεί στην κριτική.
Το ερώτημα που προκύπτει ανάμεσα σε όλα αυτά, είναι: Πώς ακριβώς περιγράφει ο Όμηρος την ωραία Ελένη στην «Ιλιάδα» και την «Οδύσσεια»;
Ο Όμηρος, τον 8ο αιώνα π.Χ., δεν δίνει λεπτομερή φυσική περιγραφή της Ελένης.
η ομορφιά της είναι απαράμιλλη, σε σημείο που σε ένα κομμάτι της «Ιλιάδας», οι Τρώες γέροντες, βλέποντάς την στα τείχη, ψιθυρίζουν: «Ου νέμεσις Τρώας και ευκνήμιδας Αχαιούς / τοιήδ’ αμφί γυναικί πολύν χρόνον άλγεα πάσχειν» – «Δεν είναι άδικο που Τρώες και Αχαιοί υποφέρουν τόσα χρόνια για μια τέτοια γυναίκα». Ο Όμηρος την χαρακτηρίζει «θεοείκελη» (παρόμοια με θεά), «λευκώλενος» (λευκόχερη) και με όμορφα, πλούσια μαλλιά. Η «λευκώλενος Ελένη» υποδηλώνει ανοιχτόχρωμη, λευκή επιδερμίδα στα χέρια – σύμβολο υψηλής κοινωνικής τάξης (δεν εργάζεται στον ήλιο). Παράδειγμα: Ἑλένῃ λευκωλένῳ (Ιλιάδα 3.121).
Ο Όμηρος δεν χρησιμοποιεί άμεσα τον όρο «ξανθή» για την Ελένη (τον χρησιμοποιεί για άλλους ήρωες όπως τον Αχιλλέα). Μεταγενέστεροι ποιητές (Σαπφώ, Ευριπίδης κ.ά.) την κάνουν πιο συγκεκριμένη (π.χ. ξανθά/χρυσά μαλλιά), αλλά όχι ο Όμηρος.
Η ομορφιά της δεν είναι απλώς σωματική· είναι καταστροφική, ικανή να «εκτοξεύσει χίλια πλοία» και να πυροδοτήσει δεκαετή πόλεμο.
Ο ποιητής εστιάζει περισσότερο στην εσωτερική της σύγκρουση: η Ελένη βασανίζεται από ενοχές, νοσταλγία για τον Μενέλαο και τον τόπο της, και αυτοκριτική. Δεν είναι η επιπόλαια σειρήνα, αλλά μια τραγική φιγούρα που συνειδητοποιεί το βάρος της ύπαρξής της. Οι έμμεσες αναφορές σε «χρυσή» ή «λαμπερή» εμφάνιση συνάδουν με τα ιδανικά της εποχής για ανοιχτόχρωμη επιδερμίδα και χαρακτηριστικά που θυμίζουν θεϊκή τελειότητα, σύμφωνα με τα δεδομένα της αρχαϊκής ελληνικής τέχνης και ποίησης.
Η διαμάχη ξέσπασε όταν ο Νόλαν επιβεβαίωσε την επιλογή της Νιόνγκο –μιας ηθοποιού που έχει κερδίσει Όσκαρ πριν λίγα χρόνια– για τον ρόλο της Ωραίας Ελένης αλλά και της αδελφής της, Κλυταιμνήστρας.
Η σχέση Ελένης – Κλυταιμνήστρας είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα στη μυθολογία: δύο πανέμορφες αδελφές από τη Σπάρτη, με δραματικές ζωές και μεγάλες τραγωδίες (ο Τρωικός Πόλεμος για την Ελένη, η δολοφονία Αγαμέμνονα και η εκδίκηση του Ορέστη για την Κλυταιμνήστρα)
Ο Έλον Μασκ, μέσω του X, σχολίασε την επιλογή της Νιόγκο για τον ρόλο της Ωραίας Ελένης ως «προσβολή» στην ελληνική κληρονομιά και «ατιμία στον τάφο του Ομήρου». Ο Μασκ συμφώνησε με αναρτήσεις που υποστηρίζουν ότι η Ελένη περιγράφεται ως «fair-skinned» (ανοιχτόχρωμη) και ότι η επιλογή της αφροαμερικανής ηθοποιού έγινε στα πλαίσια συμπερίληψης του Χόλιγουντ, χαρακτηρίζοντας τον Νόλαν «δειλό» που θυσιάζει την ιστορική ακρίβεια.
Ενώ οι υπερασπιστές του Νόλαν τονίζουν την καλλιτεχνική ελευθερία που έχει ο κάθε δημιουργός, οι επικριτές –με τον Μασκ επικεφαλής– βλέπουν παραχάραξη μύθου που ανήκει σε συγκεκριμένο πολιτισμικό πλαίσιο. Ο Μασκ υπενθύμισε ότι οι μύθοι έχουν ρίζες – και αυτές δεν πρέπει να αλλάζουν προκειμένου να υπάρχουν υποψηφιότητες για βραβεία.
Απομένει να διευκρινιστεί ποιον ρόλο υποδύεται στην «Οδύσσεια» ο τρανς ηθοποιός Έλιοτ Πέιτζ. Κάποια σενάρια τον θέλουν να παίζει τον ρόλο του Αχιλλέα, και αν αυτά επιβεβαιωθούν, μάλλον θα πρέπει να αναμένεται νέο ξέσπασμα του Έλον Μασκ. Άλλοι εκτιμούν ότι ο Πέιτζ παίζει τον Ελπήνωρα ένα μέλος του πληρώματος του Οδυσσέα ο οποίος πεθαίνει στο νησί της Κίρκης και ο Οδυσσέας τον αφήνει άταφο.
Επιβεβαιωμένο καστ (μέχρι στιγμής):
• Matt Damon → Οδυσσέας
• Tom Holland → Τηλέμαχος
• Lupita Nyong’o → Ελένη (και Κλυταιμνήστρα σε διπλό ρόλο)
• Anne Hathaway → Πηνελόπη
• Zendaya → Θεά Αθηνά
· Charlize Theron → Καλυψώ
· Samanta Morton → Κίρκη
Επίσης παίζουν Robert Pattinson, Jon Bernthal (Μενέλαος), Benny Safdie (Αγαμέμνων), ο ράπερ Travis Scott κ.ά.
Η «Οδύσσεια» γυρίστηκε σε έξι διαφορετικές χώρες, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα και το Μαρόκο, και κάνει πρεμιέρα στις 17 Ιουλίου.
