«Δούλεψε σκληρά τώρα, για να ξεκουραστείς αργότερα». Είναι μια φράση που οι περισσότεροι έχουμε ακούσει ή ακόμη και υιοθετήσει κάποια στιγμή στη ζωή μας. Μόνο που το «αργότερα» συχνά δεν έρχεται ποτέ.
Οι επαγγελματικές υποχρεώσεις αυξάνονται, τα email συνεχίζονται μετά το τέλος του ωραρίου, το κινητό δεν σταματά να χτυπά και η προσωπική ζωή περιορίζεται στα κενά ανάμεσα στις υποχρεώσεις.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο όρος work-life balance έχει γίνει σχεδόν σύνθημα. Άλλοι τον αντιμετωπίζουν ως δικαίωμα, άλλοι ως προνόμιο και αρκετοί ως μια ουτοπική ιδέα που δύσκολα μπορεί να εφαρμοστεί στην πραγματική αγορά εργασίας. Τελικά, πρόκειται για μύθο ή για μια ρεαλιστική επιδίωξη;
Οι διεθνείς οργανισμοί δίνουν μια αρκετά ξεκάθαρη απάντηση: η ισορροπία ανάμεσα στην εργασία και την προσωπική ζωή δεν είναι πολυτέλεια. Είναι βασική προϋπόθεση για την υγεία, την ευημερία και, παραδόξως, ακόμη και για την ίδια την παραγωγικότητα.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπενθυμίζει ότι η εργασία μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά για την ψυχική υγεία, προσφέροντας εισόδημα, σκοπό και κοινωνική ένταξη. Όταν όμως το εργασιακό περιβάλλον χαρακτηρίζεται από υπερβολικό φόρτο, έλλειψη ελέγχου, ανασφάλεια ή συνεχές άγχος, μετατρέπεται σε παράγοντα κινδύνου. Η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές κοστίζουν παγκοσμίως περίπου 12 δισεκατομμύρια χαμένες εργάσιμες ημέρες κάθε χρόνο, με τεράστιο οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο.
Για δεκαετίες κυριαρχούσε η αντίληψη ότι όσο περισσότερες ώρες εργάζεται κάποιος, τόσο πιο αποδοτικός είναι. Σήμερα όμως τα στοιχεία δείχνουν μια πιο σύνθετη εικόνα. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), οι πολύ μεγάλες εβδομάδες εργασίας συνδέονται συχνά με χειρότερη αυτοαξιολόγηση της υγείας, χωρίς να διασφαλίζουν αντίστοιχη αύξηση της παραγωγικότητας. Αντίθετα, η ξεκούραση, ο έλεγχος του χρόνου εργασίας και η σωστή οργάνωση μπορούν να βελτιώσουν τόσο την απόδοση όσο και την ικανοποίηση των εργαζομένων.
Παρόμοια είναι και τα συμπεράσματα του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας. Σε παγκόσμιο επίπεδο, περισσότερο από το ένα τρίτο των εργαζομένων εργάζεται συστηματικά πάνω από 48 ώρες την εβδομάδα. Η έκθεση του οργανισμού καταλήγει ότι οι υπερβολικές ώρες εργασίας επηρεάζουν αρνητικά την ισορροπία ανάμεσα στην επαγγελματική και την προσωπική ζωή, ενώ πολιτικές όπως το ευέλικτο ωράριο, η τηλεργασία όταν εφαρμόζεται σωστά και ο καλύτερος σχεδιασμός του χρόνου μπορούν να ωφελήσουν τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τους εργαζόμενους.
Βέβαια, η ευελιξία δεν είναι πάντα συνώνυμη της ισορροπίας. Η πανδημία απέδειξε ότι η εργασία από το σπίτι μπορεί να εξοικονομεί χρόνο μετακινήσεων και να διευκολύνει την οικογενειακή ζωή. Ταυτόχρονα όμως θόλωσε τα όρια ανάμεσα στην εργασία και τον ελεύθερο χρόνο. Πολλοί εργαζόμενοι βρέθηκαν να απαντούν σε μηνύματα αργά το βράδυ ή να εργάζονται χωρίς σαφές τέλος της ημέρας.
Ίσως, λοιπόν, το μεγαλύτερο λάθος είναι ότι αντιμετωπίζουμε το work-life balance ως μια τέλεια ισορροπία, σαν μια ζυγαριά που πρέπει να μένει πάντα απόλυτα ευθυγραμμισμένη. Στην πραγματικότητα, η ζωή δεν λειτουργεί έτσι. Υπάρχουν περίοδοι που η δουλειά απαιτεί περισσότερα και άλλες που η οικογένεια, η υγεία ή οι προσωπικές ανάγκες πρέπει να μπουν σε προτεραιότητα.
Η ουσία δεν βρίσκεται στην απόλυτη ισότητα ανάμεσα στις ώρες εργασίας και στον ελεύθερο χρόνο. Βρίσκεται στο αν η εργασία αφήνει χώρο για ζωή. Αν υπάρχει χρόνος για ξεκούραση, για σχέσεις, για προσωπική εξέλιξη και για στιγμές χωρίς ενοχές.
