Το ζητούμενο δεν είναι να προσαρμοστεί η εκπαίδευση στις δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά να αξιοποιηθεί η Τεχνητή Νοημοσύνη, ώστε να ενισχυθούν οι ανθρώπινες δυνατότητες.
Στις μεγάλες δυνατότητες, αλλά και στις κρίσιμες προϋποθέσεις για την υπεύθυνη και αποτελεσματική αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στην εκπαίδευση, αναφέρθηκε ο κ. Χρήστος Ταραντίλης, καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και εταίρος της EY (Ernst & Young), στο πλαίσιο εκδήλωσης για τη χρήση της ΤΝ στην εκπαίδευση, η οποία πραγματοποιήθηκε στα γραφεία της EY στη Θεσσαλονίκη. Μεταξύ άλλων τόνισε πως η ΤΝ δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη τεχνολογικό εργαλείο. Αποτελεί έναν ευρύτερο μετασχηματισμό του τρόπου με τον οποίο σχεδιάζεται η μαθησιακή διαδικασία, αξιολογούνται οι μαθητές και οι φοιτητές, καθώς και οργανώνεται και λειτουργεί συνολικά το εκπαιδευτικό σύστημα.
Το βασικό ερώτημα, όπως επισήμανε ο κ. Ταραντίλης, δεν είναι αν η ΤΝ θα εισέλθει στην εκπαίδευση, καθώς η παρουσία της αποτελεί ήδη πραγματικότητα. Το ζητούμενο είναι αν θα ενσωματωθεί με παιδαγωγικούς όρους, με μετρήσιμους στόχους και σαφείς δικλίδες προστασίας. Η ουσιαστική ενσωμάτωσή της στην εκπαιδευτική διαδικασία προϋποθέτει την προστασία των προσωπικών δεδομένων, τη διαφάνεια σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας και αξιοποίησης των συγκεκριμένων συστημάτων, καθώς και την ισότιμη πρόσβαση όλων στις νέες δυνατότητες που παρέχει η Τεχνητή Νοημοσύνη. Η ισότιμη πρόσβαση είναι αναγκαία, ώστε η ΤΝ να συμβάλλει στη μείωση και όχι στην ενίσχυση των ανισοτήτων μεταξύ μαθητών, σχολείων και περιοχών.
Ταυτόχρονα, χρειάζονται σαφείς κανόνες για το πότε και για ποιον λόγο χρησιμοποιείται η ΤΝ. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο κ. Ταραντίλης στην ανάγκη ο άνθρωπος να παραμένει στο επίκεντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Ο μαθητής δεν μπορεί να αποδέχεται άκριτα τις απαντήσεις ενός συστήματος ΤΝ, ενώ ο εκπαιδευτικός οφείλει να διατηρεί την τελική κρίση και ευθύνη. Για τον λόγο αυτό, θα πρέπει να υπάρχει δυνατότητα ανθρώπινης παρέμβασης, διόρθωσης ή απόρριψης των εισηγήσεων που προκύπτουν από τη χρήση της ΤΝ, ιδιαίτερα όταν αυτές επηρεάζουν την αξιολόγηση, την εκπαιδευτική πορεία ή τις ευκαιρίες ενός μαθητή ή φοιτητή.
Στο ίδιο πλαίσιο, η επιτυχία της ΤΝ στην εκπαίδευση δεν μπορεί να υπολογισθεί από τον αριθμό των εργαλείων που χρησιμοποιούνται ή από την ταχύτητα με την οποία υιοθετούνται νέες εφαρμογές. Ουσιαστικοί δείκτες επιτυχίας είναι η βελτίωση των μαθησιακών αποτελεσμάτων και της κατανόησης, η ενίσχυση της συμμετοχής των μαθητών και των φοιτητών, αλλά και η δημιουργία σχέσης εμπιστοσύνης απέναντι στη χρήση της ΤΝ από τους εκπαιδευτικούς, τους μαθητές και τις οικογένειές τους. Εξίσου σημαντική είναι η καλλιέργεια της δημιουργικότητας και της κριτικής σκέψης, ώστε η ΤΝ να λειτουργεί ως εργαλείο ενδυνάμωσης της μαθησιακής διαδικασίας και όχι ως μηχανισμός άκριτης αναπαραγωγής έτοιμων απαντήσεων. Παράλληλα, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει στη μείωση του διοικητικού φόρτου των εκπαιδευτικών, επιτρέποντάς τους να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στον βασικό πυρήνα της αποστολής τους: τη διδασκαλία, την υποστήριξη και την ουσιαστική επικοινωνία με τους μαθητές. Όπως σημειώθηκε, η ΤΝ μπορεί να μειώσει σημαντικά τον χρόνο που αφιερώνουν οι εκπαιδευτικοί στην προετοιμασία μαθημάτων και σε διοικητικές εργασίες, σε ποσοστό έως και 45%, ανάλογα με το αντικείμενο και τον τρόπο αξιοποίησης των σχετικών εργαλείων. Η εξοικονόμηση χρόνου, ωστόσο, δεν αποτελεί αυτοσκοπό. Η πραγματική αξία της προκύπτει όταν ο χρόνος αυτός επιστρέφει στην εκπαιδευτική σχέση και αξιοποιείται για μεγαλύτερη εξατομικευμένη υποστήριξη, δημιουργικότητα και συνεργασία. Με άλλα λόγια, η ΤΝ αποκτά ουσιαστικό ρόλο όταν ενισχύει την ανθρώπινη διάσταση της εκπαίδευσης και δεν την αντικαθιστά.
Σύμφωνα με τον κ. Ταραντίλη, το επόμενο βήμα είναι η μετάβαση από τις μεμονωμένες εφαρμογές και τις πιλοτικές δράσεις σε μια συνεκτική εθνική πολιτική για την αξιοποίηση της ΤΝ στην εκπαίδευση. Μια τέτοια πολιτική θα πρέπει να βασίζεται σε κοινά πρότυπα ποιότητας και υπεύθυνης χρήσης, καθώς και στη συστηματική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ως προς την παιδαγωγική αξιοποίηση της ΤΝ και όχι μόνο ως προς τη λειτουργική χρήση των εργαλείων της ΤΝ. Παράλληλα, απαιτείται αναθεώρηση των μεθόδων αξιολόγησης, με μεγαλύτερη έμφαση στην κατανόηση, τη δημιουργικότητα, την κριτική σκέψη και την προσωπική προσπάθεια και όχι απλώς στο τελικό παραδοτέο. Στο πλαίσιο αυτό, η ενίσχυση της προφορικής εξέτασης, όπου κρίνεται παιδαγωγικά κατάλληλη, μπορεί να συμβάλει στην ουσιαστικότερη αποτίμηση της γνώσης και της προσωπικής συμβολής των μαθητών και των φοιτητών. Απαραίτητη είναι επίσης η δημιουργία μηχανισμών ελέγχου της ποιότητας και της ασφάλειας των δεδομένων, καθώς και διαδικασιών για τον εντοπισμό και την αποφυγή μεροληπτικών αλγοριθμικών αποφάσεων. Μόνο μέσα από ένα τέτοιο ολοκληρωμένο πλαίσιο μπορεί η ΤΝ να εξελιχθεί σε σημαντικό σύμμαχο της εκπαίδευσης, υπηρετώντας σαφείς παιδαγωγικούς στόχους, χωρίς να υποκαθιστά την κρίση και την παιδαγωγική σχέση ούτε να αποδυναμώνει την ευθύνη του εκπαιδευτικού.
Κλείνοντας, ο κ. Ταραντίλης υπογράμμισε ότι το ζητούμενο δεν είναι να προσαρμοστεί η εκπαίδευση στις δυνατότητες της ΤΝ, αλλά να αξιοποιηθεί η Τεχνητή Νοημοσύνη
για να ενισχυθούν οι δυνατότητες του ανθρώπου. Η εκπαίδευση του μέλλοντος θα χρειαστεί την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά κυρίως θα χρειαστεί εκπαιδευτικούς με νέες δεξιότητες, μαθητές με αναπτυγμένη κριτική σκέψη, θεσμούς με ξεκάθαρους κανόνες και ένα σύστημα που θα διασφαλίζει ότι η ΤΝ λειτουργεί με επίκεντρο τον άνθρωπο, τη γνώση και την ισότητα των ευκαιριών.
