Ανάμεσα στα ράφια με καραμέλες και στους καταψύκτες των ρωσικών σούπερ μάρκετ σε όλη τη Γερμανία, εμφανίζονται διαφημίσεις που προωθούν μια υπηρεσία την οποία η κυβέρνηση έχει προσπαθήσει να απαγορεύσει: μια εταιρεία logistics που ειδικεύεται στη μεταφορά δεμάτων από την καρδιά της Γερμανίας στη Ρωσία, παρακάμπτοντας τις κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι εμπορικοί περιορισμοί ισχύουν από το 2014 και αυστηροποιήθηκαν αμέσως μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022, όταν οι δυτικές χώρες άρχισαν να επιβάλλουν εκτεταμένες οικονομικές και εμπορικές κυρώσεις στη Ρωσία. Ωστόσο, έρευνα του Axel Springer Global Reporters Network, στο οποίο συμμετέχει και το POLITICO, εντόπισε ένα μυστικό ταχυδρομικό δίκτυο με έδρα το Βερολίνο, το οποίο εκμεταλλεύεται το ειδικό καθεστώς των ταχυδρομικών δεμάτων για να μεταφέρει κάθε είδους ευρωπαϊκά προϊόντα — ακόμη και απαγορευμένα ηλεκτρονικά εξαρτήματα — στην επικράτεια του προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν.
Κεντρικός κρίκος του δικτύου είναι η LS Logistics Solution GmbH, μια εταιρεία με έδρα την Κολωνία που ιδρύθηκε και διοικείται από πρώην εργαζομένους της RusPost, της πλέον ανενεργής επίσημης γερμανικής θυγατρικής της ρωσικής κρατικής ταχυδρομικής υπηρεσίας. Η εταιρεία διατηρεί αποθήκη κοντά στο αεροδρόμιο Βρανδεμβούργου του Βερολίνου, από όπου φορτηγά μεταφέρουν δέματα — με ετικέτες που αναφέρουν ότι τα διαχειρίζεται η Uzpost, η κρατική ταχυδρομική υπηρεσία του Ουζμπεκιστάν που δεν έχει άδεια λειτουργίας στη Γερμανία — μέσω Πολωνίας και Λευκορωσίας σε διευθύνσεις στη Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη.
Γνωρίζουμε κάθε στάση και στροφή αυτής της διαδρομής – αναφέρουν οι αρθρογράφοι του Politico- επειδή στείλαμε πέντε δέματα και χρησιμοποιήσαμε ψηφιακές συσκευές εντοπισμού για να τα παρακολουθήσουμε — σε μια παράνομη διαδρομή περίπου 1.770 χιλιομέτρων, που υπονομεύει το καθεστώς κυρώσεων, το οποίο οι ευρωπαίοι πολιτικοί θεωρούν το ισχυρότερο εργαλείο για την άσκηση πολιτικής πίεσης στη ρωσική ηγεσία μέσω της αποδυνάμωσης της οικονομίας της χώρας.
Η LS Logistics δήλωσε ότι οι εσωτερικοί μηχανισμοί ελέγχου της καθιστούν τις παραβιάσεις των κυρώσεων της ΕΕ «σχεδόν αδύνατες», αλλά παραδέχθηκε ότι δεν μπορεί να αποτρέψει πλήρως πελάτες που υποβάλλουν ψευδείς δηλώσεις για τα εμπορεύματα που αποστέλλουν.
«Η επιβολή κυρώσεων μοιάζει με παιχνίδι whack-a-mole», δήλωσε ο Ντέιβιντ Γκόλντγουιν, ο οποίος εργάστηκε στη χάραξη πολιτικής κυρώσεων ως συντονιστής διεθνών ενεργειακών υποθέσεων στο αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών και σήμερα προεδρεύει της συμβουλευτικής ομάδας ενέργειας του Atlantic Council Global Energy Center. «Είναι μια δύσκολη διαδικασία και πρέπει συνεχώς να προσαρμόζεσαι στον τρόπο με τον οποίο προσαρμόζονται όσοι προσπαθούν να τις παρακάμψουν».
Η ετικέτα του Ουζμπεκιστάν
Στα τέλη Δεκεμβρίου, οι συντάκτες του άρθρου, συσκεύασαν πέντε καφέ τετράγωνα δέματα με ηλεκτρονικά εξαρτήματα που απαγορεύονται ρητά από τις κυρώσεις της ΕΕ και τα έστειλαν σε διευθύνσεις στη Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη.
Όταν παρέδωσαν τα δέματα στα γκισέ ρωσικών σούπερ μάρκετ στο Βερολίνο, είπαν στους υπαλλήλους ότι περιείχαν βιβλία, κασκόλ και καπέλα. Κανείς δεν έλεγξε το περιεχόμενο, το οποίο στην πραγματικότητα αποτελούνταν από απαγορευμένα ηλεκτρονικά εξαρτήματα που είχαν καταστήσει άχρηστα πριν τα συσκευάσουνε. Οι υπάλληλοι χρέωσαν 13 ευρώ ανά κιλό, αρνούμενοι να δώσουν αποδείξεις.
Αυτό που κάνει τα χαρτονένια αυτά δέματα ακόμη πιο ιδιαίτερα είναι η μεταμφίεσή τους: ο υπάλληλος δεν τοποθετεί αυτοκόλλητα της ρωσικής ταχυδρομικής υπηρεσίας, αλλά εκείνα της UzPost, της εθνικής ταχυδρομικής υπηρεσίας του Ουζμπεκιστάν. Η πρώην σοβιετική δημοκρατία δεν υπόκειται σε κυρώσεις της ΕΕ.
Η UzPost διατηρεί στενούς δεσμούς με τη ρωσική ταχυδρομική υπηρεσία, σύμφωνα με άτομο που γνωρίζει το ιστορικό συνεργασίας των δύο οργανισμών και ζήτησε ανωνυμία. Η Τατιάνα Κιμ, διευθύνουσα σύμβουλος της ρωσικής πλατφόρμας ηλεκτρονικού εμπορίου Wildberries και θεωρούμενη ως η πλουσιότερη γυναίκα της χώρας, απέκτησε πρόσφατα μεγάλο ποσοστό συμμετοχής στην UzPost, σύμφωνα με δημοσιεύματα.
«Συνεργαζόμαστε με εταίρους, συμπεριλαμβανομένων ιδιωτικών παρόχων ταχυδρομικών υπηρεσιών», ανέφερε η UzPost απαντώντας σε ερώτημα των δημοσιογράφων. «Μπορούν να χρησιμοποιούν τις λύσεις μας για παραδόσεις».
Στη Γερμανία, εγγεγραμμένες εταιρείες logistics επιτρέπεται να παρέχουν ταχυδρομικές υπηρεσίες — όπως παραλαβή, διαλογή και παράδοση — για διεθνείς ταχυδρομικούς οργανισμούς. Ωστόσο, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Δικτύων, η οποία εποπτεύει τον ταχυδρομικό τομέα, δήλωσε ότι η ταχυδρομική υπηρεσία του Ουζμπεκιστάν δεν έχει άδεια να εκτελεί τέτοιες λειτουργίες στη Γερμανία.
Η υπηρεσία ανέφερε ότι «εξετάζει αυτή τη στιγμή» την υπόθεση και ότι θα επιβάλει κυρώσεις στην LS εάν αποδειχθεί ότι χρησιμοποιεί έγγραφα της UzPost χωρίς εξουσιοδότηση.
Η παρακολούθηση των δεμάτων
Αφού τα δέματα έμειναν για μία έως δύο ημέρες στα σούπερ μάρκετ, οι δημοσιογράφοι του Politico τα είδανε να αρχίζουν να κινούνται. Μέσα σε κάθε δέμα είχαν τοποθετήσει μια μικρή μαύρη συσκευή GPS, τις οποίες ονομάσανε Alpha, Beta, Gamma, Delta και Epsi.
Μπορούσανε να παρακολουθήσουνε την πορεία τους σε πραγματικό χρόνο μέσω εφαρμογής, καθώς διέσχιζαν τους δρόμους του Βερολίνου προς το Schönefeld, όπου βρίσκεται το διεθνές αεροδρόμιο της πρωτεύουσας. Εκεί σταμάτησαν και ξεφορτώθηκαν σε μια σύγχρονη αποθήκη που έχει μετατραπεί σε μια σκιώδη ρωσική ταχυδρομική υπηρεσία.
Από την RusPost στη LS Logistics
Το 2014, ένας συνταξιούχος επαγγελματίας γυμναστής ανέλαβε να δημιουργήσει τη RusPost GmbH, θυγατρική της ρωσικής εθνικής ταχυδρομικής υπηρεσίας στη Γερμανία. Για 18 χρόνια, ο Αλεξέι Γκριγκόριεφ, μεγαλωμένος στην Αγία Πετρούπολη, είχε διακριθεί στη γυμναστική στη Γερμανία, κερδίζοντας τρία εθνικά πρωταθλήματα με την ομάδα KTV Straubenhardt και συνεργαζόμενος με ολυμπιονίκη στο μονόζυγο. Δεν είχε όμως καμία εμπειρία στον ταχυδρομικό τομέα.
Το επιχειρηματικό μοντέλο της RusPost κατέρρευσε μετά την επιβολή των αυστηρότερων κυρώσεων που ακολούθησαν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Οι κυρώσεις της ΕΕ απαγορεύουν την εξαγωγή ευαίσθητων τεχνολογικών υλικών που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη ρωσική αμυντική βιομηχανία, ενώ επιτρέπουν την αποστολή προσωπικών αντικειμένων και καθημερινών καταναλωτικών προϊόντων.
Τον Μάρτιο του 2022, τελωνειακοί υπάλληλοι που πραγματοποιούσαν τυχαίους ελέγχους σε δέματα προς τη Μόσχα ανακάλυψαν απαγορευμένα προϊόντα — μεταξύ αυτών μετρητά, κοσμήματα και ηλεκτρικές συσκευές. Η εισαγγελία του Βερολίνου ξεκίνησε έρευνα και κατηγόρησε πρώην διευθυντή της RusPost για 62 απόπειρες παραβίασης του νόμου περί εξωτερικού εμπορίου.
Ωστόσο, το δίκτυο δεν εξαφανίστηκε. Τον Δεκέμβριο του 2022 ιδρύθηκε η LS Logistics Solution GmbH, η οποία προσέλαβε σε κορυφαίες θέσεις — όπως υπεύθυνο τελωνείων και επικεφαλής εξυπηρέτησης πελατών — πρώην εργαζομένους της RusPost.
Η εταιρεία δήλωσε ως έδρα της ένα απλό διώροφο σπίτι σε κατοικημένη περιοχή της Κολωνίας. Όταν το επισκεφθήκαμε, βρήκαμε μόνο ένα παλιό γραμματοκιβώτιο με πινακίδα που ανέφερε την LS Logistics μαζί με δεκάδες άλλες εταιρείες. Το κτίριο ήταν άδειο.
Η πραγματική καρδιά της επιχείρησης βρίσκεται στην αποθήκη στο Βερολίνο-Schönefeld, λίγα λεπτά από το αεροδρόμιο. Πρόκειται για ένα μεγάλο γκρι βιομηχανικό κτίριο με μεταλλικές πόρτες φόρτωσης. Πίσω του βρίσκεται ένα μεγάλο πάρκινγκ όπου συχνά είναι σταθμευμένο ένα μαύρο BMW SUV με πινακίδα που φέρει τα αρχικά AG. Δημοσιογράφοι είδαν άνδρα που έμοιαζε με τον Γκριγκόριεφ να μπαίνει στο αυτοκίνητο.
Η διαδρομή προς τη Ρωσία
Τα δέματα μεταφέρθηκαν με φορτηγά προς τα σύνορα με την Πολωνία, μέσω της πόλης Frankfurt (Oder). Στη συνέχεια διέσχισαν την Πολωνία μέσω του αυτοκινητόδρομου A2, περνώντας από τη Βαρσοβία.
Δύο ημέρες μετά την αναχώρησή τους από το Βερολίνο έφτασαν στο Μπρεστ της Λευκορωσίας, το τελευταίο σημείο όπου οι ευρωπαϊκές αρχές θα μπορούσαν να εντοπίσουν παράνομα εμπορεύματα που κατευθύνονται προς χώρες που θεωρούν αντίπαλες.
Παρά τις κυρώσεις της ΕΕ και τα μέτρα που θα έπρεπε να είχαν σταματήσει τα δέματα, αυτά πέρασαν στη Λευκορωσία χωρίς να εντοπιστούν.
Ο λόγος είναι το ειδικό νομικό καθεστώς των διεθνών ταχυδρομικών αποστολών. Σε αντίθεση με τις κανονικές εξαγωγές, τα ταχυδρομικά δέματα υπόκεινται σε απλουστευμένες διαδικασίες και ελέγχονται κυρίως βάσει αξιολόγησης κινδύνου.
Μετά από διαδρομή περίπου 1.770 χιλιομέτρων, όλες οι συσκευές εντοπισμού έδειξαν τον ίδιο προορισμό: τα δέματα είχαν φτάσει στις μεγαλύτερες πόλεις της Ρωσίας.
«Κανείς δεν κάνει αρκετά»
Οι ουκρανικές αρχές δήλωσαν ότι δεν εξεπλάγησαν από την έρευνα. Ο απεσταλμένος της ουκρανικής προεδρίας για την πολιτική κυρώσεων, Βλαντισλάβ Βλάσιουκ, δήλωσε στην ουκρανική πρεσβεία στο Βερολίνο ότι η κυβέρνησή του συλλέγει τακτικά πληροφορίες για τέτοιου είδους δίκτυα.
«Αν κοιτάξει κανείς τον αριθμό των περιπτώσεων, κανείς δεν κάνει αρκετά», είπε.
Ένα βήμα πίσω από την παραβίαση
Μετά την άφιξη των δεμάτων, οι δημοσιογράφοι απευθύνθηκαν σε όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές. Ο Γκριγκόριεφ δεν απάντησε στις τηλεφωνικές κλήσεις, ενώ η εταιρεία αρνήθηκε να σχολιάσει τον ρόλο του.
Η διευθύνουσα σύμβουλος της LS Logistics, Άντζελικα Κρόνε, δήλωσε:
«Οι εσωτερικοί μηχανισμοί ελέγχου μας έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε οι παραβιάσεις των κυρώσεων της ΕΕ να είναι σχεδόν αδύνατες. Αποστολές που δεν πληρούν τις νομικές προϋποθέσεις δεν επεξεργάζονται περαιτέρω. Ωστόσο, δεν μπορούμε να αποκλείσουμε περιπτώσεις ψευδών δηλώσεων από πελάτες».
Τον τελευταίο μήνα η Γερμανία ενίσχυσε την επιβολή των κυρώσεων, επεκτείνοντας τις παραβάσεις που τιμωρούνται ποινικά. Ο νόμος που εγκρίθηκε από τη Bundestag τροποποιεί τον νόμο περί εξωτερικού εμπορίου ώστε να ευθυγραμμιστεί με ευρωπαϊκή οδηγία για την ενιαία εφαρμογή κυρώσεων στα 27 κράτη-μέλη.
Το γερμανικό υπουργείο Οικονομίας υποστήριξε ότι το δίκτυο που αποκαλύφθηκε αποδεικνύει πόσο δύσκολο έχει γίνει για τη Ρωσία να προμηθευτεί αγαθά.
«Τα κρατικά οργανωμένα ρωσικά συστήματα προμηθειών λειτουργούν με τεράστιο οικονομικό κόστος για να δημιουργούν συνεχώς νέες και πιο σύνθετες διαδρομές παράκαμψης», δήλωσε ο εκπρόσωπος του υπουργείου Τιμ-Νίκλας Βέντσελ.
Ωστόσο, όσοι έχουν ασχοληθεί με την εφαρμογή κυρώσεων θεωρούν ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
«Οι κυρώσεις πιθανότατα αύξησαν το κόστος για όσους προσπαθούν να παραβιάσουν τους κανόνες», δήλωσε ο Max Meizlish, πρώην αξιωματούχος του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών και σήμερα ερευνητής στο Foundation for Defense of Democracies.
«Αλλά το να πει κανείς ότι λειτουργούν πραγματικά καλά ίσως υπερβάλλει την αλήθεια. Όταν υπάρχει παραβίαση, χρειάζεται επιβολή. Και όταν χρειάζεται περισσότερη επιβολή, είναι δύσκολο να υποστηρίξει κανείς ότι το εργαλείο λειτουργεί όπως είχε σχεδιαστεί».
Πηγή: Politico
