Η αυξημένη κινητικότητα γύρω από τη Λιβύη το τελευταίο διάστημα επιβεβαιώνει τον κομβικό ρόλο που εξακολουθεί να διαδραματίζει η χώρα στις εξελίξεις της Ανατολικής Μεσογείου. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η αιφνιδιαστική επίσκεψη στην Αθήνα του Σαντάμ Χάφταρ, υπαρχηγού του Λιβυκού Εθνικού Στρατού και γιου του στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ.
Η επίσκεψη θεωρείται μέρος της προσπάθειας της ελληνικής διπλωματίας να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με την Ανατολική Λιβύη και τα κέντρα επιρροής της Βεγγάζης. Την ίδια στιγμή, η Αθήνα παραμένει σταθερή στη θέση της ότι οποιαδήποτε επίσημη διαδικασία διαπραγμάτευσης για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και ΑΟΖ μπορεί να πραγματοποιηθεί αποκλειστικά με τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης.
Ανοίγουν τα Στενά του Ορµούζ
Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή φαίνεται ότι επηρεάζουν ακόµα βαθύτερα το γεωπολιτικό περιβάλλον µέσα στο οποίο καλείται να κινηθεί η Αθήνα. Η συµφωνία-πλαίσιο που υπεγράφη µεταξύ Ηνωµένων Πολιτειών και Ιράν συνιστά αναµφίβολα µια από τις σηµαντικότερες διπλωµατικές εξελίξεις των τελευταίων ετών και ήδη προκαλεί έντονες συζητήσεις σε διπλωµατικούς και οικονοµικούς κύκλους. Σύµφωνα µε το περιεχόµενο του µνηµονίου, ανοίγει ο δρόµος για την επαναφορά της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορµούζ, τη σταδιακή άρση κυρώσεων και την έναρξη µιας νέας διαπραγµατευτικής διαδικασίας διάρκειας 60 ηµερών για τα εκκρεµή ζητήµατα µεταξύ των δύο πλευρών. Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σηµασία. Η οµαλή λειτουργία των Στενών του Ορµούζ δεν αφορά µόνο την παγκόσµια ενεργειακή ασφάλεια, αλλά και τη διεθνή ναυτιλία, έναν τοµέα στον οποίον η χώρα διαθέτει στρατηγικό αποτύπωµα. ∆εν είναι τυχαίο ότι οι πρώτες αντιδράσεις των αγορών ήταν έντονα θετικές.
Πολλοί διεθνείς αναλυτές θεωρούν ότι ο άµεσος κερδισµένος είναι η Τεχεράνη. Η δυνατότητα επανέναρξης εξαγωγών πετρελαίου, η πρόσβαση σε χρηµατοπιστωτικές υπηρεσίες και η προοπτική αποδέσµευσης σηµαντικών οικονοµικών πόρων ενισχύουν τη θέση του Ιράν τόσο οικονοµικά όσο και γεωπολιτικά. Παράλληλα, η χώρα φαίνεται να επιστρέφει ως κεντρικός παίκτης στις περιφερειακές εξελίξεις, αποκτώντας µεγαλύτερο διαπραγµατευτικό βάρος έναντι των ανταγωνιστών της.
Από την άλλη πλευρά, η Ουάσινγκτον πετυχαίνει έναν στόχο που επιδίωκε εδώ και µήνες (ενόψει και των εκλογών του Νοεµβρίου): την αποκλιµάκωση µιας κρίσης που είχε προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις αγορές, στην ενεργειακή ασφάλεια και στις θαλάσσιες µεταφορές. Ο µεν Ντόναλντ Τραµπ κέρδισε τη συµφωνία απεµπλοκής που τόσο επιθυµούσε, οι δε Ευρωπαίοι κέρδισαν µία «ανάσα», ήτοι φθηνότερο πετρέλαιο, έπειτα από ένα τετράµηνο ακρίβειας. Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού βρίσκονται πλέον οι Ισραηλινοί, καθώς νιώθουν υπό πίεση. Η παραδοσιακά καλή σχέση του Τελ Αβίβ, του «Λόφου της Ανοιξης», µε την Ουάσινγκτον περνά ξαφνικά κρίση και τα σύννεφα είναι ορατά.
Tα παιχνίδια του Ερντογάν
Μέσα σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, η Τουρκία παραµένει σταθερά στο κάδρο της ελληνικής προσοχής. Παρά το γεγονός ότι η Αγκυρα έχει στραµµένο το ενδιαφέρον της στις εξελίξεις της Μέσης Ανατολής και στις σχέσεις της µε τις ΗΠΑ, εξακολουθεί να προωθεί τη δική της ατζέντα στην Ανατολική Μεσόγειο. Το ζήτηµα του νοµοσχεδίου για τη «γαλάζια πατρίδα» έχει πλέον εισέλθει επισήµως στις ελληνοτουρκικές συζητήσεις, καθώς για πρώτη φορά τουρκικές διπλωµατικές πηγές επιβεβαίωσαν την ύπαρξή του. Σύµφωνα µε πληροφορίες, το θέµα τέθηκε και στην πρόσφατη συνάντηση Γεραπετρίτη – Φιντάν στη Σόφια, µε τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών να εκφράζει τη δυσφορία της Αγκυρας για τις ελληνικές τοποθετήσεις.
Την ίδια ώρα, ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε το περιεχόµενο της συνεδρίασης του Συµβουλίου Εθνικής Ασφαλείας της Τουρκίας το βράδυ της Πέµπτης. Στο σχετικό ανακοινωθέν το Κυπριακό κατέλαβε κεντρική θέση, µε την Αγκυρα να υπογραµµίζει ότι, υπό την ιδιότητά της ως εγγυήτριας δύναµης, παραµένει «ικανή και αποφασισµένη» να λάβει κάθε αναγκαίο µέτρο για την προστασία της ασφάλειας και της ευηµερίας των Τουρκοκυπρίων. Παράλληλα, διεµήνυσε ότι δεν θα επιτρέψει οποιαδήποτε εξέλιξη που, κατά την τουρκική αντίληψη, «θίγει τα δικαιώµατα του ψευδοκράτους ή διαταράσσει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο». Οι τοποθετήσεις αυτές συνέπεσαν µε την έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο της ετήσιας έκθεσης για την Τουρκία, στην οποία περιλαµβάνονται σαφείς αναφορές στη «γαλάζια πατρίδα», στο casus belli και στις παραβιάσεις εις βάρος Ελλάδας και Κύπρου. Εξέλιξη που χαιρέτισε η Αθήνα, εκτιµώντας ότι το περιεχόµενο του ευρωπαϊκού κειµένου αποτυπώνει µε σαφήνεια την κατάσταση στο εσωτερικό της γείτονος και τις πρακτικές της σε βάρος κρατών-µελών.
