Οι έντονες φυσικές καταστροφές στην Ευρώπη δημιουργούν έναν νέο και αυξανόμενο λογαριασμό για τους προϋπολογισμούς των Ευρωπαϊκών χωρών.
Σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, κάποιος θα πρέπει να αναλάβει και το κόστος των ζημιών, καθώς το πρόβλημα είναι ότι οι καταστροφές, λόγω της κλιματικής κρίσης γίνονται όλο και πιο συχνές.
Πιέσεις σε κονδύλια που προορίζονται για άλλες δαπάνες
Όπως σημειώνεται, οι φετινές πυρκαγιές στη νοτιοδυτική Ευρώπη και οι σοβαρές πλημμύρες που έπληξαν την Ισπανία το 2024, καθώς και τη Γερμανία και τις γειτονικές της χώρες το 2021, καταδεικνύουν πώς οι κλιματικές ζημίες προστίθενται σε έναν κατάλογο πιέσεων για τα ευρωπαϊκά οικονομικά, ο οποίος περιλαμβάνει ήδη τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες και το αυξανόμενο κόστος που συνδέεται με τη γήρανση του πληθυσμού.
«Το πρόβλημα είναι ότι γίνονται όλο και πιο συχνές», δήλωσε ο Federico Barriga-Salazar, επικεφαλής των αξιολογήσεων κρατικών ομολόγων της Δυτικής Ευρώπης στη Fitch, αναφερόμενος στις καταστροφές που μέχρι τώρα θεωρούνταν σε μεγάλο βαθμό ως δαπανηρές εφάπαξ επιβαρύνσεις του προϋπολογισμού και όχι ως τακτική δαπάνη. «Εάν μια κυβέρνηση βρίσκεται ήδη σε δημοσιονομική στενότητα, αυτό σημαίνει ότι δημιουργούνται ορισμένες πολιτικές αντισταθμίσεις», είπε αναφερόμενος στην πίεση που ασκούν τέτοιες οικονομικές απώλειες σε άλλα κονδύλια δαπανών.
Οικονομική ζημιά 822 δισεκ. ευρώ
Αν και η τρέχουσα κλίμακα του δημοσιονομικού πλήγματος είναι αναμφισβήτητα αρκετά μικρή, υπάρχει μια αυξανόμενη συναίνεση ότι θα γίνει μόνο μεγαλύτερη σε μια περιοχή που αποτελεί την ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρο του κόσμου. Τα ακραία καιρικά και κλιματικά φαινόμενα προκάλεσαν οικονομικές απώλειες ύψους περίπου 822 δισεκατομμυρίων ευρώ (953 δισεκατομμύρια δολάρια) στην Ευρωπαϊκή Ένωση μεταξύ 1980 και 2024, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, με το ένα τέταρτο των ζημιών αυτών να έχει προκληθεί μόνο τα τελευταία τέσσερα χρόνια.
Τα δημόσια ελλείμματα σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ ανέρχονται ήδη κατά μέσο όρο σε περίπου 3% του ΑΕΠ. Ο Barriga-Salazar ανέφερε εκτιμήσεις σύμφωνα με τις οποίες οι πλημμύρες του 2024 στην Ισπανία, το χειρότερο πλημμυρικό φαινόμενο στην Ευρώπη τις τελευταίες πέντε δεκαετίες, συνεπάγονται κόστος ανασυγκρότησης ύψους 0,7 ποσοστιαίων μονάδων του ΑΕΠ από το 2024 έως το 2026.
Το κενό της ασφαλιστικής κάλυψης
Επιπλέον, μόνο το ένα τέταρτο των ζημιών από καταστροφές που συνδέονται με το κλίμα είναι ασφαλισμένο στην ΕΕ, με την κάλυψη σε ορισμένες χώρες να υπολείπεται του 5%, σύμφωνα με εκτιμήσεις της ΕΕ. Ορισμένοι φοβούνται ότι το επίπεδο της ασφαλιστικής κάλυψης θα μειωθεί ακόμη περισσότερο ως ποσοστό των συνολικών δαπανών, καθώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα εμφανίζονται όλο και πιο συχνά.
«Πιστεύω ότι αυτό σημαίνει απλώς ότι όσο περισσότεροι είναι αυτοί οι κίνδυνοι, τόσο λιγότερο θα είναι ασφαλισμένοι», δήλωσε ο David Zahn, επικεφαλής του τμήματος ευρωπαϊκών τίτλων σταθερού εισοδήματος στη Franklin Templeton. «Πρόκειται για ένα σοβαρό ζήτημα, το οποίο θα επηρεάσει ορισμένες χώρες κατά 1% έως 2% του ΑΕΠ.»
Το οικονομικό κέντρο μελετών Bruegel υπολόγισε ότι, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των ζημιών από τις πλημμύρες του 2021 καλύφθηκε από ασφάλιση στο Βέλγιο, το χαμηλό επίπεδο ασφαλιστικής κάλυψης στη Γερμανία είχε ως αποτέλεσμα να χρειαστεί να αντληθούν δημόσια κεφάλαια ύψους 30 δισεκατομμυρίων ευρώ για το μεγαλύτερο μέρος των ζημιών.
Πώς επηρεάζεται η Ελλάδα
Με την Ευρωπαϊκή Ένωση να αναμένεται να δημοσιεύσει αυτό το φθινόπωρο προτάσεις για την ανθεκτικότητα στο κλίμα και τη διαχείριση κινδύνων, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται σε πιθανές λύσεις.
Η Ελλάδα, της οποίας η οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τουρισμό και είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη στον κίνδυνο καύσωνα και δασικών πυρκαγιών, εξετάζει τρόπους ενίσχυσης της ασφαλιστικής κάλυψης, ενώ παράλληλα ενισχύει τις υποδομές ύδρευσης και ενέργειας σε τουριστικά κέντρα.
Μετά τις τεράστιες πλημμύρες στις αρχές του 2026, η Πορτογαλία ανακοίνωσε σχέδια για την εισαγωγή υποχρεωτικής ασφάλισης κατοικιών, η οποία θα υποστηρίζεται από ένα ταμείο για φυσικές καταστροφές και σεισμούς, καθώς και από έναν μηχανισμό αλληλεγγύης που θα εγγυάται την καθολική πρόσβαση.
Τι είναι τα “ομόλογα καταστροφής”
Ένα πιθανό προσωρινό μέτρο για ορισμένους θα μπορούσε να είναι η προσφυγή στα λεγόμενα «ομόλογα καταστροφών», βάσει των οποίων οι επενδυτές μπορούν να λάβουν σημαντικές αποδόσεις, αλλά και να χάσουν μέρος ή το σύνολο του κεφαλαίου τους σε περίπτωση που συμβεί ένα προκαθορισμένο γεγονός, όπως ένας τυφώνας ή ένας σεισμός.
Ο Zahn της Franklin Templeton επεσήμανε ότι, για το κράτος, αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει ένα δαπανηρό ρίσκο: «Αν συμβεί το γεγονός, η απόδοση είναι άμεση. Όμως, θα μπορούσαν επίσης να περάσουν πέντε χρόνια χωρίς κανένα κέρδος, ενώ θα έχεις ήδη καταβάλει 8% ετησίως».
Η Heather Grabbe, ανώτερη ερευνήτρια στο Bruegel, δήλωσε ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να θεσπίσουν ρυθμίσεις πιο συστηματικές από τις εφάπαξ δαπάνες έκτακτης ανάγκης, οι οποίες ενέχουν τον κίνδυνο να δημιουργήσουν ένα αρνητικό κίνητρο για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις να μην συνάψουν ασφάλιση. «Όλες οι κυβερνήσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη πρέπει να αξιολογήσουν την έκθεσή τους και να καταρτίσουν ολοκληρωμένα σχέδια για τη μείωση των μελλοντικών ζημιών μέσω επενδύσεων προσαρμογής, καθώς και μέσω της διασυνοριακής κατανομής των κινδύνων», δήλωσε.
Πολλές μελέτες υπογραμμίζουν πώς οι έγκαιρες επενδύσεις για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των οικονομιών στην κλιματική αλλαγή μπορούν, με την πάροδο του χρόνου, να εξοικονομήσουν χρήματα — και να αποφύγουν αυτό που μια μελέτη του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης του 2025 χαρακτήρισε ως «παγίδα επενδύσεων προσαρμογής», όπου οι επαναλαμβανόμενες κλιματικές καταστροφές αυξάνουν το χρέος και, ως εκ τούτου, αφήνουν λιγότερα χρήματα για μέτρα προστασίας.
Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Pedro Sanchez, έχει υποστηρίξει ότι οι πράσινες επενδύσεις αξίας 0,1% του ΑΕΠ θα μπορούσαν να αποτρέψουν οικονομικές απώλειες συνολικού ύψους οκταπλάσιου αυτού του ποσού και να αποφύγουν απώλειες φορολογικών εσόδων που ανέρχονται στο τριπλάσιο της αρχικής επένδυσης.
Το κοινό πρόγραμμα αντασφάλισης της ΕΚΤ
Η ΕΚΤ πρότεινε ένα κοινό πρόγραμμα αντασφάλισης της ΕΕ, δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, που θα συγκεντρώνει τους ιδιωτικούς κινδύνους από φυσικές καταστροφές, με την υποστήριξη ενός ταμείου της ΕΕ για τη δημόσια χρηματοδότηση καταστροφών.
Το ερώτημα, όμως, είναι αν οι καύσωνες αυτού του καλοκαιριού θα δημιουργήσουν την πολιτική βούληση για την ανάληψη μέρους του αρχικού κόστους μιας τέτοιας δράσης — τόσο σε κυβερνητικό όσο και σε επίπεδο ΕΕ.
Ένας εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει τρόπους για την αντιμετώπιση του κενού στην κλιματική ασφαλιστική κάλυψη, στο πλαίσιο ενός πακέτου μέτρων που αναμένεται να εγκριθεί έως το τέλος του έτους.
