Εκτεθειμένες σε μεγάλο βαθμό στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία, πολλές μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις λαμβάνουν μέτρα στην προσπάθειά τους να προσαρμοστούν.
Πρωτοποριακή επιστημονική έρευνα που δημοσιεύθηκε στο διεθνούς κύρους ιατρικό περιοδικό The Lancet καταγράφει ανησυχητική πραγματικότητα: παρότι πολλές μητροπόλεις υιοθετούν μέτρα προσαρμογής, η πρόοδος παραμένει ανεπαρκής και οι ρυθμοί εξαιρετικά αργοί.
Εκατομμύρια Ευρωπαίοι αντιμετωπίζουν αυξημένες απειλές υγείας
Οι κάτοικοι των μεγάλων ευρωπαϊκών αστικών περιοχών βρίσκονται αντιμέτωποι με πολλαπλές και διογκούμενες απειλές. Η ακραία ζέστη, οι μολυσματικές ασθένειες, οι καταστροφικές πυρκαγιές και ακόμη η αυξημένη έκθεση στη γύρη δημιουργούν ένα σύνθετο πλέγμα κινδύνων για τη δημόσια υγεία. Η συγκεκριμένη επιστημονική μελέτη εξέτασε για πρώτη φορά 28 διαφορετικούς δείκτες που συνδέουν το κλίμα με την υγεία σε 850 από τις μεγαλύτερες πόλεις της ηπείρου.
Η καθηγήτρια Κάθριν Τον, εκπρόσωπος του Lancet Countdown Europe, μιας διεθνούς ακαδημαϊκής πρωτοβουλίας που καταγράφει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ανθρώπινη υγεία, τόνισε τις σημαντικές περιφερειακές ανισότητες. Οι πόλεις επηρεάζονται και ανταποκρίνονται με διαφορετικούς τρόπους στους κλιματικούς κινδύνους, δημιουργώντας ένα ανομοιογενές τοπίο προκλήσεων.
Δραματική αύξηση θνησιμότητας στη Νότια Ευρώπη
Τα στατιστικά στοιχεία που παρουσιάζονται είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά. Η θνησιμότητα που συνδέεται άμεσα με την ακραία ζέστη παρουσίασε εκρηκτική αύξηση 161% στις νότιες ευρωπαϊκές πόλεις, συγκρίνοντας την περίοδο 1991 με 2000 και την πιο πρόσφατη δεκαετία 2015 με 2024. Παράλληλα, ο κίνδυνος εκδήλωσης δασικών πυρκαγιών αυξήθηκε κατά 7% στις ίδιες γεωγραφικές περιοχές μεταξύ 2003 και 2023.
Στην Ανατολική Ευρώπη, οι κλιματικές συνθήκες που ευνοούν τη διάδοση του δάγκειου πυρετού σημείωσαν εντυπωσιακή άνοδο 369% συγκρίνοντας την περίοδο 1982 με 2010 και τα έτη 2015 με 2024. Επιπλέον, οι συγκεντρώσεις γύρης στον αέρα υπερδιπλασιάστηκαν στις πόλεις της Νότιας και Ανατολικής Ευρώπης κατά την αντίστοιχη χρονική περίοδο, επιβαρύνοντας σημαντικά τους αλλεργικούς πληθυσμούς.
Προσπάθειες προσαρμογής με αργούς ρυθμούς
Οι μεγαλύτερες ευρωπαϊκές πόλεις έχουν ξεκινήσει διάφορες πρωτοβουλίες προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, που προκαλείται κυρίως από την καύση ορυκτών καυσίμων όπως άνθρακας, πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Οι επιστήμονες κατέγραψαν πάνω από 1.500 συγκεκριμένες δράσεις που περιλαμβάνουν συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, επέκταση φυτοκάλυψης, δημιουργία χώρων πρασίνου και μέτρα προστασίας από πλημμύρες.
Ενθαρρυντικό στοιχείο αποτελεί το γεγονός ότι στο 88% των 533 μεγαλύτερων ευρωπαϊκών πόλεων με πληθυσμό άνω των 100.000 κατοίκων, η αστική επιφανειακή θερμότητα μειώθηκε μεταξύ 2014 και 2019. Οι θερμοκρασίες υποχώρησαν κατά μέσο όρο 0,7 βαθμούς Κελσίου, με τις πόλεις που διαθέτουν περισσότερους χώρους πρασίνου να καταγράφουν τις σημαντικότερες μειώσεις.
Περιορισμοί της έρευνας και κενά δεδομένων
Η επιστημονική μελέτη παρουσιάζει ορισμένους περιορισμούς που πρέπει να ληφθούν υπόψη. Επειδή τα δεδομένα συλλέχθηκαν κυρίως σε δημοτικό επίπεδο, δεν αποτυπώνουν πλήρως τις διαφορές που υπάρχουν εντός μιας πόλης, εξηγεί η καθηγήτρια Τον. Επιπρόσθετα, λόγω έλλειψης συγκεκριμένων δεδομένων, ορισμένες κρίσιμες πτυχές της αλληλεπίδρασης κλίματος και υγείας δεν μπόρεσαν να ενσωματωθούν στην ανάλυση, όπως το οικονομικό κόστος της κλιματικής αλλαγής για τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης.
Επείγουσα ανάγκη για μεγαλύτερες προσπάθειες
«Πολλά απομένουν να γίνουν», προειδοποιούν κατηγορηματικά οι συγγραφείς της έρευνας, επισημαίνοντας σημαντικά οικονομικά και τεχνικά εμπόδια που συνοδεύονται από ανεπαρκή πολιτική δέσμευση. Αξιοσημείωτο είναι ότι οι περισσότερες λύσεις είναι ήδη γνωστές στην επιστημονική κοινότητα, αλλά σπάνια εφαρμόζονται στην πράξη με την απαιτούμενη ταχύτητα και κλίμακα.
Οι ερευνητές απευθύνουν έκκληση για έναν ολοκληρωμένο συνδυασμό μέτρων που περιλαμβάνει προσαρμογή στον καύσωνα, αστικό μετασχηματισμό και ριζική μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Αυτές οι παρεμβάσεις ωφελούν ταυτόχρονα την υγεία μειώνοντας την ατμοσφαιρική ρύπανση που πλήττει τις αστικές περιοχές.
Προτεραιότητες για άμεση δράση
Μεταξύ των επειγόντων μέτρων που προτείνονται, οι επιστήμονες ζητούν την ενίσχυση και επέκταση των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και την ενσωμάτωσή τους στα ολοκληρωμένα σχέδια αστικής προσαρμογής. Η προσαρμογή του πολεοδομικού σχεδιασμού και των μεταφορικών συστημάτων αναδεικνύεται ως άλλη κρίσιμη προτεραιότητα.
Συγκεκριμένα, οι προτάσεις περιλαμβάνουν:
- Αύξηση των χώρων πρασίνου με έμφαση στη δενδροκάλυψη
- Χρήση δομικών υλικών που απορροφούν λιγότερη θερμότητα
- Μείωση των αδιαπέραστων επιφανειών
- Προώθηση του περπατήματος, της χρήσης ποδηλάτου και των δημόσιων συγκοινωνιών
Η Ευρώπη αποτελεί την ήπειρο που θερμαίνεται με τον ταχύτερο ρυθμό παγκοσμίως, περίπου διπλάσιο από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Αυτό καθιστά την άμεση και αποτελεσματική δράση για την προστασία της δημόσιας υγείας στις ευρωπαϊκές πόλεις επιτακτική ανάγκη. Οι κίνδυνοι για την υγεία εκατομμυρίων ανθρώπων συνεχίζουν να αυξάνονται, και μόνο με συντονισμένες και φιλόδοξες πολιτικές θα μπορέσουν οι πόλεις να προστατεύσουν τους πολίτες τους από τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
