Πόλεμοι, πυρκαγιές και κυβερνοεπιθέσεις φέρνουν πίσω τα μετρητά στην Ευρώπη.
Μπορεί οι ανέπαφες πληρωμές και τα smartphones να έχουν γίνει καθημερινότητα για εκατομμύρια Ευρωπαίους, όμως τα μετρητά φαίνεται πως επιστρέφουν δυναμικά – όχι τόσο ως μέσο καθημερινών συναλλαγών, αλλά ως «δίχτυ ασφαλείας» για την περίπτωση μιας μεγάλης κρίσης.
Νέα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δείχνουν ότι η αξία των χαρτονομισμάτων σε κυκλοφορία στην Ευρώπη έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Από περίπου 1 τρισ. ευρώ το 2016, έφτασε τα 1,6 τρισ. ευρώ τον Ιούνιο του 2026.
Την ίδια ώρα, ο αριθμός των χαρτονομισμάτων σε κυκλοφορία ξεπερνά πλέον τα 31 εκατομμύρια, έναντι περίπου 24 εκατομμυρίων πριν από την πανδημία, το 2019.
Ο φόβος μιας μεγάλης κρίσης
Ο επικεφαλής οικονομολόγος της ΕΚΤ, Φίλιπ Λέιν, σημείωσε ότι η εξέλιξη παρουσιάζει ένα ενδιαφέρον παράδοξο: ενώ η χρήση των μετρητών στις καθημερινές συναλλαγές μειώνεται, το συνολικό απόθεμα χαρτονομισμάτων που διατηρούν οι πολίτες αυξάνεται.
Μία από τις βασικές εξηγήσεις είναι η αυξανόμενη ανησυχία για το ενδεχόμενο μιας μεγάλης κρίσης.
Πόλεμοι, φυσικές καταστροφές, εκτεταμένες πυρκαγιές, πλημμύρες αλλά και κυβερνοεπιθέσεις που μπορούν να θέσουν εκτός λειτουργίας ηλεκτρονικά συστήματα πληρωμών έχουν κάνει αρκετούς Ευρωπαίους να θεωρούν τα μετρητά απαραίτητο στοιχείο ενός προσωπικού «αποθέματος έκτακτης ανάγκης».
Η εμπειρία από τις μεγάλες πυρκαγιές που έπληξαν την Ευρώπη, αλλά και από κυβερνοεπιθέσεις που έχουν προκαλέσει σοβαρά προβλήματα σε επιχειρήσεις και ψηφιακές υπηρεσίες, ενισχύει αυτή την τάση.
«Κρατήστε μετρητά για 72 ώρες»
Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη προχωρήσει σε συστάσεις προς τους πολίτες να διατηρούν ένα μικρό ποσό μετρητών στο σπίτι για περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Αυστρία, Φινλανδία, Γερμανία, Σουηδία και Ολλανδία έχουν συστήσει, μεταξύ άλλων, την ύπαρξη περίπου 70 έως 100 ευρώ ανά νοικοκυριό, ποσό που θα μπορούσε να καλύψει βασικές ανάγκες για περίπου 72 ώρες σε περίπτωση που οι ηλεκτρονικές πληρωμές και τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας ή τραπεζών τεθούν προσωρινά εκτός λειτουργίας.
Η λογική είναι απλή: σε μια σοβαρή κρίση, μπορεί να μην λειτουργούν τα POS, οι εφαρμογές των τραπεζών ή ακόμη και τα ΑΤΜ. Τα μετρητά, αντίθετα, μπορούν να χρησιμοποιηθούν χωρίς να απαιτείται πρόσβαση σε ηλεκτρονικό δίκτυο.
Το παράδοξο της εποχής των ηλεκτρονικών πληρωμών
Η εξέλιξη δημιουργεί ένα παράδοξο για την Ευρώπη. Οι πολίτες χρησιμοποιούν ολοένα και λιγότερο τα μετρητά για τις καθημερινές αγορές τους, όμως ταυτόχρονα κρατούν περισσότερα χαρτονομίσματα στην άκρη.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θεωρεί τα μετρητά σημαντικό κομμάτι της «εθνικής ετοιμότητας για κρίσεις», καθώς αποτελούν ένα μέσο πληρωμής που δεν εξαρτάται από ηλεκτρικό ρεύμα, διαδίκτυο ή τραπεζικά συστήματα.
«Χρησιμοποιήστε τα ή θα τα χάσουμε»
Ωστόσο, ειδικοί προειδοποιούν ότι τα μετρητά δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως εφεδρική λύση για περιόδους κρίσης.
Η καθηγήτρια Όλιβ ΜακΚάρθι του University College Cork επισημαίνει ότι, αν οι πολίτες σταματήσουν εντελώς να χρησιμοποιούν μετρητά στην καθημερινότητά τους, υπάρχει κίνδυνος να περιοριστούν σταδιακά οι υποδομές που απαιτούνται για τη διατήρησή τους.
Με άλλα λόγια, εάν τα μετρητά χρησιμοποιούνται μόνο όταν υπάρχει πρόβλημα, μπορεί να καταστεί δυσκολότερη η χρήση τους ακριβώς τη στιγμή που θα είναι περισσότερο απαραίτητα.
Δεν είναι μόνο θέμα κρίσεων
Η διατήρηση των μετρητών έχει και μια ευρύτερη κοινωνική διάσταση. Για ηλικιωμένους, ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και ανθρώπους που δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε ψηφιακές τραπεζικές υπηρεσίες, τα μετρητά παραμένουν σημαντικό εργαλείο οικονομικής ανεξαρτησίας.
Παράλληλα, ειδικοί υπογραμμίζουν ότι μπορούν να συμβάλουν και στην οικονομική εκπαίδευση των παιδιών, βοηθώντας τα να κατανοήσουν καλύτερα την αξία του χρήματος, τον προϋπολογισμό και τις καθημερινές δαπάνες.
Η Ευρώπη, επομένως, μπορεί να βαδίζει προς μια ολοένα και πιο ψηφιακή οικονομία, όμως οι τελευταίες κρίσεις υπενθυμίζουν ότι το παλιό, «φυσικό» χρήμα εξακολουθεί να έχει έναν ρόλο που δύσκολα μπορεί να αντικατασταθεί πλήρως.
Πηγή: Guardian
