Η στεγαστική κρίση περνά σε μια νέα φάση, καθώς η κυβέρνηση σχεδιάζει ένα ευρύ πλέγμα παρεμβάσεων με ορίζοντα έως το 2030, με στόχο όχι μόνο να διευκολύνει την πρόσβαση των νοικοκυριών στην κατοικία, αλλά κυρίως να αυξήσει τον αριθμό των διαθέσιμων σπιτιών.
Η νέα στρατηγική περιλαμβάνει συνολικά 50 δράσεις, συνολικού προϋπολογισμού άνω των 6,5 δισ. ευρώ, από τις οποίες οι 36 έχουν ήδη εφαρμοστεί ή δρομολογηθεί, ενώ 14 αποτελούν το επόμενο κύμα παρεμβάσεων.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η δημιουργία ενός νέου, μόνιμου μηχανισμού χρηματοδότησης της πρώτης κατοικίας, που θα λειτουργεί ως διάδοχη λύση των προγραμμάτων «Σπίτι μου». Το μοντέλο που εξετάζεται προβλέπει κίνητρα προς τις τράπεζες για τη χορήγηση στεγαστικών δανείων χαμηλότερου κόστους σε συγκεκριμένες κατηγορίες δικαιούχων.
Το νέο εργαλείο δεν θα αφορά μόνο την αγορά κατοικίας. Εξετάζεται να μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για την αποπεράτωση ακινήτου σε ιδιόκτητο οικόπεδο, ενώ παράλληλα θα μπορούσε να συνδεθεί με παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης. Οι δυνητικοί επιπλέον ωφελούμενοι υπολογίζονται περίπου σε 16.000.
Κίνητρα για περισσότερα προσιτά σπίτια
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών. Στο σχέδιο περιλαμβάνονται χαμηλότοκα δάνεια, κρατικές εγγυήσεις και πιθανή επιδότηση επιτοκίου για ιδιωτικές επενδύσεις που θα δημιουργούν κοινωνικές ή προσιτές κατοικίες.
Τα κίνητρα θα συνοδεύονται από υποχρεώσεις. Οι επενδυτές θα πρέπει να διαθέτουν μέρος των νέων κατοικιών σε χαμηλότερες τιμές από αυτές της ελεύθερης αγοράς ή με συγκεκριμένους όρους μακροχρόνιας μίσθωσης.
Στο ίδιο πλαίσιο εξετάζονται και πολεοδομικά κίνητρα, ώστε η μεγαλύτερη δυνατότητα αξιοποίησης ενός ακινήτου να συνδέεται με τη δημιουργία συγκεκριμένου αριθμού προσιτών κατοικιών.
Μειωμένος ΦΠΑ για κοινωνική κατοικία
Στο τραπέζι βρίσκονται και φορολογικά κίνητρα για την κατασκευή κατοικιών με κοινωνικό ή προσιτό χαρακτήρα.
Μεταξύ των προτάσεων είναι ένας μειωμένος συντελεστής ΦΠΑ για κατασκευές που θα προορίζονται υποχρεωτικά για κοινωνική ή προσιτή στέγαση. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για οριζόντια μείωση του ΦΠΑ στα νεόδμητα, αλλά για ένα στοχευμένο φορολογικό καθεστώς.
Εξετάζονται παράλληλα και άλλα κίνητρα, ακόμη και σε σχέση με τον ΕΝΦΙΑ.
Δημόσια γη για την κατασκευή κατοικιών
Ένα ακόμη εργαλείο αφορά την αξιοποίηση δημόσιων εκτάσεων, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η τουριστική ανάπτυξη έχει περιορίσει σημαντικά τις διαθέσιμες κατοικίες για μόνιμους κατοίκους.
Σε νησιά και άλλες περιοχές με έντονη στεγαστική πίεση εξετάζεται η συνεργασία Δημοσίου και ιδιωτών. Ο ιδιώτης θα αναλαμβάνει την κατασκευή των κατοικιών και ως αντάλλαγμα θα διαθέτει μέρος τους για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα με προσιτό ή κοινωνικό μίσθωμα.
Αντίστοιχα, μπορούν να αξιοποιηθούν μεγάλα ανενεργά κτίρια και ακίνητα που παραμένουν σήμερα εκτός αγοράς.
Στέγη για γιατρούς και εκπαιδευτικούς στα νησιά
Η στεγαστική κρίση έχει πλέον άμεσες επιπτώσεις και στη λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών, καθώς γιατροί, νοσηλευτές, εκπαιδευτικοί και άλλοι δημόσιοι υπάλληλοι δυσκολεύονται να βρουν κατοικία σε δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς.
Για τον λόγο αυτό σχεδιάζεται ειδική πλατφόρμα που θα καταγράφει τόσο τις διαθέσιμες κατοικίες όσο και τις ανάγκες στέγασης, ώστε να γίνεται οργανωμένη αντιστοίχιση των ακινήτων με τους εργαζομένους που μετακινούνται στις συγκεκριμένες περιοχές.
Νέα λύση και για τη φοιτητική στέγη
Παρέμβαση σχεδιάζεται και για τους φοιτητές, με τη δημιουργία ψηφιακής πλατφόρμας που θα επιτρέπει την αναζήτηση τόσο κατοικίας όσο και συγκατοίκου.
Στόχος είναι να μπορούν δύο ή περισσότεροι φοιτητές να μοιράζονται το κόστος του ενοικίου και των παγίων, περιορίζοντας έτσι το συνολικό βάρος για τις οικογένειες.
Παράλληλα εξετάζεται η σύνδεση του εργαλείου με το φοιτητικό στεγαστικό επίδομα, αλλά και η παροχή εγγυήσεων προς τους ιδιοκτήτες ώστε να ενισχυθεί η προσφορά κατοικιών προς φοιτητές.
Δήμοι ως «γέφυρα» μεταξύ ιδιοκτητών και ενοικιαστών
Στο σχέδιο περιλαμβάνεται επίσης η δημιουργία δικτύου Γραφείων Κοινωνικής Μίσθωσης, τα οποία θα λειτουργούν ως ενδιάμεσοι μεταξύ ιδιοκτητών και νοικοκυριών που αναζητούν οικονομικότερη κατοικία.
Τα γραφεία θα εντοπίζουν διαθέσιμα ακίνητα, θα διευκολύνουν τις συμφωνίες και θα παρακολουθούν την πορεία των μισθώσεων. Για την ανάπτυξη του δικτύου προβλέπεται χρηματοδότηση περίπου 6,5 εκατ. ευρώ.
Νέος φορέας για τη στεγαστική πολιτική
Σε θεσμικό επίπεδο εξετάζεται η δημιουργία Ενιαίου Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής, ο οποίος θα συντονίζει τα διαφορετικά προγράμματα, θα συγκεντρώνει στοιχεία της αγοράς και θα συνεργάζεται με υπουργεία, δήμους και δημόσιους οργανισμούς.
Παράλληλα σχεδιάζεται ειδικό Ταμείο για την κοινωνική κατοικία, με αρχικό κεφάλαιο 20-25 εκατ. ευρώ και δυνατότητα προσέλκυσης επιπλέον δημόσιων, ευρωπαϊκών και ιδιωτικών κεφαλαίων.
Αλλαγές και στη Golden Visa
Στο νέο πλαίσιο εξετάζονται αλλαγές και στη Golden Visa, με στόχο οι επενδύσεις ξένων κεφαλαίων να συνδέονται περισσότερο με τη μακροχρόνια μίσθωση.
Το μοντέλο που εξετάζεται θα μπορούσε να επιτρέπει την απόκτηση περισσότερων ακινήτων, υπό την προϋπόθεση ότι αυτά θα διατίθενται αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, αποκλείοντας τη βραχυχρόνια μίσθωση.
Ψηφιακές οικοδομικές άδειες και δείκτης τιμών
Παράλληλα προωθείται περαιτέρω ψηφιοποίηση της διαδικασίας έκδοσης οικοδομικών αδειών, με διασύνδεση του e-Άδειες με τον Ενιαίο Ψηφιακό Χάρτη και αυτοματοποιημένους ελέγχους.
Εξετάζεται ακόμη η αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης για τον εντοπισμό ελλιπών δικαιολογητικών και πιθανών αναντιστοιχιών, ώστε να περιοριστούν οι καθυστερήσεις στις νέες οικοδομικές επενδύσεις.
Στο μεταξύ, σχεδιάζεται και Εθνικός Δείκτης Τιμών Ακινήτων, ο οποίος θα συγκεντρώνει στοιχεία από αγοραπωλησίες, μισθωτήρια, φορολογικές βάσεις και τραπεζικές αποτιμήσεις, προσφέροντας πιο σαφή εικόνα για την πορεία των τιμών και των ενοικίων ανά περιοχή.
Από τις επιδοτήσεις στην αύξηση της προσφοράς
Το νέο μοντέλο δείχνει μια σαφή αλλαγή κατεύθυνσης στη στεγαστική πολιτική. Το βάρος δεν πέφτει πλέον μόνο στην επιδότηση του κόστους για τον πολίτη, αλλά στην προσπάθεια να αυξηθεί το ίδιο το διαθέσιμο απόθεμα κατοικιών.
Νέα στεγαστικά δάνεια, κίνητρα για προσιτές κατοικίες, αξιοποίηση δημόσιας γης, ενεργοποίηση κλειστών ακινήτων, κοινωνικές μισθώσεις και παρεμβάσεις στη Golden Visa αποτελούν τα βασικά εργαλεία που εξετάζονται με ορίζοντα έως το 2030.
Το ποια από αυτά θα πάρουν άμεσα τον δρόμο της υλοποίησης αναμένεται να αποσαφηνιστεί μέσα από τις κυβερνητικές εξαγγελίες της ΔΕΘ.
