Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο στη διαχείριση μελλοντικών ενεργειακών κρίσεων, με νέες αρμοδιότητες που θα της επιτρέπουν να ζητά υποχρεωτικές μειώσεις στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι προτάσεις θα προσδώσουν στις Βρυξέλλες πιο ενεργό ρόλο στη διαχείριση ενεργειακών κρίσεων, επιτρέποντας στην Επιτροπή να κηρύξει κατάσταση συναγερμού στον τομέα του ηλεκτρισμού σε περιφερειακό ή ενωσιακό επίπεδο και να απαιτήσει από τα κράτη τη μείωση της κατανάλωσης κατά συγκεκριμένο ποσοστό.
Η δέσμη μέτρων της Επιτροπής για την ενεργειακή ασφάλεια είχε προγραμματιστεί αρχικά για νωρίτερα εντός του έτους και βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στα διδάγματα της ενεργειακής κρίσης του 2022-2023, όταν η Ευρώπη απώλεσε σημαντικό μέρος του ρωσικού φυσικού αερίου μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία.
Ωστόσο, νέες αναταράξεις στον εφοδιασμό και τις τιμές, που προκύπτουν από τη σύγκρουση ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν, έχουν ανατρέψει τα δεδομένα, αναγκάζοντας τις Βρυξέλλες να επανεξετάσουν τα σχέδιά τους. Το προσχέδιο αποσκοπεί πλέον στην προετοιμασία της Ευρώπης απέναντι σε απειλές που κυμαίνονται από ελλείψεις στον εφοδιασμό και ακραία καιρικά φαινόμενα έως κυβερνοεπιθέσεις και φυσικές επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές, όπως το σαμποτάζ στον αγωγό Nord Stream και οι επιθέσεις στο γερμανικό δίκτυο ηλεκτροδότησης.
Βάσει των προτεινόμενων κανόνων, η Επιτροπή θα μπορεί να κηρύξει κατάσταση συναγερμού για τον ηλεκτρισμό σε περιφερειακό ή ενωσιακό επίπεδο, εάν διαπιστώσει σημαντικό κίνδυνο κρίσης στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας.
Κατόπιν διαβούλευσης με την Ομάδα Συντονισμού για την Ηλεκτρική Ενέργεια (Electricity Coordination Group) —μια ομάδα υψηλού επιπέδου στην οποία συμμετέχουν κράτη της ΕΕ, εκπρόσωποι της βιομηχανίας και αξιωματούχοι της Ένωσης— οι Βρυξέλλες θα μπορούν να θεσπίσουν μέτρα που περιλαμβάνουν υποχρεωτικές εθνικές προσαρμογές της ζήτησης, με την Επιτροπή να αποφασίζει για τις αναγκαίες περικοπές.
«Τέτοια μέτρα ενδέχεται να περιλαμβάνουν υποχρεωτικές εθνικές προσαρμογές της ζήτησης (…) Η Επιτροπή θα καθορίζει, στη δήλωση κήρυξης συναγερμού, το επίπεδο των απαιτούμενων προσαρμογών της ζήτησης», αναφέρει το προσχέδιο.
Σχεδιάζεται σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης
Η Επιτροπή επιδιώκει επίσης τη θέσπιση ενός σαφέστερου συστήματος κλιμάκωσης για τις ενεργειακές κρίσεις.
Τα κράτη θα εκδίδουν αρχικά προειδοποίηση ή θα κηρύσσουν εθνικό συναγερμό προτού προχωρήσουν σε κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης, αφού δηλαδή έχουν εξαντληθεί τα μέτρα που βασίζονται στην αγορά —όπως επιδοτήσεις, φορολογικές ρυθμίσεις ή συστήματα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (cap-and-trade)— και η παροχή ηλεκτρικής ενέργειας δεν επαρκεί πλέον για την κάλυψη της ζήτησης.
Οι Βρυξέλλες ζητούν επίσης από τις κυβερνήσεις να συντονίζουν τις παρεμβάσεις τους και να αποφεύγουν εθνικά μέτρα που θα μπορούσαν να περιορίσουν τις διασυνοριακές ροές ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου, επιδεινώνοντας ενδεχομένως τις ελλείψεις στις γειτονικές χώρες.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η μονομερής δράση σε περιόδους έλλειψης μπορεί να βλάψει την εσωτερική αγορά και να προκαλέσει αρνητικές επιπτώσεις σε άλλες περιοχές. Το ζήτημα αυτό έχει καταστεί ιδιαίτερα επείγον, καθώς το μπλοκ αντιμετωπίζει επί του παρόντος πιθανές ελλείψεις καυσίμων – γεγονός που ώθησε τον Γάλλο Πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να ζητήσει από τις Βρυξέλλες να επανεξετάσουν τον κοινό μηχανισμό αγοράς φυσικού αερίου της ΕΕ, ο οποίος δημιουργήθηκε μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και την αιφνίδια απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο.
Μονάδες φυσικού αερίου με «αυστηρούς περιορισμούς»
Το προσχέδιο αντιμετωπίζει τις ελλείψεις φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας ως δύο όψεις του ίδιου προβλήματος: της διασφάλισης επαρκούς εφοδιασμού με φυσικό αέριο. Ζητά από τις χώρες της ΕΕ να εντοπίσουν τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με καύσιμο φυσικό αέριο η λειτουργία των οποίων περιορίζεται «αυστηρά στις κρίσιμες ποσότητες αερίου που απαιτούνται για τη διατήρηση της σταθερότητας του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας».
Καθώς εντείνεται η προσπάθεια για εξηλεκτρισμό της οικονομίας του μπλοκ, το σύστημα ηλεκτροδότησης της ΕΕ εξαρτάται όλο και περισσότερο από την ηλεκτρική ενέργεια. Παράλληλα, δεδομένου ότι η παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες, εγείρονται ανησυχίες για διακοπές στην ηλεκτροδότηση.
Το προσχέδιο ζητά τη διενέργεια λεπτομερέστερων βραχυπρόθεσμων και εποχιακών αξιολογήσεων σχετικά με την επάρκεια ισχύος, λαμβάνοντας υπόψη κινδύνους όπως τα ακραία καιρικά φαινόμενα, οι διακοπές λειτουργίας μονάδων παραγωγής, οι βλάβες στα δίκτυα μεταφοράς, οι αιχμές ζήτησης και οι διακυμάνσεις στην παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές.
Απόθεμα σε κρίσιμα εξαρτήματα υποδομής
Οι Βρυξέλλες εξετάζουν επίσης, πέρα από τον ενεργειακό εφοδιασμό, τη δημιουργία αποθεμάτων κρίσιμων ανταλλακτικών για τις υποδομές. Λόγω των αυξανόμενων απειλών από μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) κοντά σε ενεργειακές υποδομές, η Επιτροπή επιθυμεί να εντάξει τη δυνατότητα ταχείας επισκευής του συστήματος στο πλαίσιο της ενεργειακής ασφάλειας.
Η πρόταση προβλέπει τη δημιουργία καταλόγου σε επίπεδο ΕΕ με τα απαραίτητα
ανταλλακτικά που απαιτούνται για τη διατήρηση της λειτουργίας των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, καθώς και για την ταχεία αποκατάστασή τους μετά από τυχόν διαταραχή.
Οι διαχειριστές ενεργειακών δικτύων θα αναφέρουν τον εξοπλισμό που διαθέτουν, ενώ οι αρμόδιες αρχές ενέργειας της ΕΕ θα καθορίζουν τα ελάχιστα επίπεδα αποθεμάτων με βάση παράγοντες όπως οι κίνδυνοι εφοδιασμού, ο χρόνος που απαιτείται για την αντικατάσταση του εξοπλισμού και η σημασία κάθε εξαρτήματος για τις διασυνοριακές ροές ενέργειας.
Η Επιτροπή θα μπορούσε επίσης να συστήσει στις χώρες τη δημιουργία κοινών περιφερειακών αποθεμάτων βασικού εξοπλισμού.
