Η τάση της υπερκατανάλωσης πρωτεΐνης κυριαρχεί στη διατροφή και στο wellness, όμως νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η μεγαλύτερη πρόσληψη δεν σημαίνει απαραίτητα και καλύτερη υγεία.
Από τα ροφήματα πρωτεΐνης και τις σκόνες συμπληρωμάτων μέχρι τις μπάρες και τα δημητριακά με ενισχυμένη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη, η προσπάθεια να αυξηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο η ημερήσια πρόσληψή της έχει εξελιχθεί σε μία από τις κυρίαρχες διατροφικές τάσεις των τελευταίων ετών.
Η λεγόμενη «proteinmaxxing» —η πρακτική της συστηματικής κατανάλωσης μεγάλων ποσοτήτων πρωτεΐνης— προβάλλεται συχνά ως βασικό στοιχείο για την ενδυνάμωση των μυών, τη βελτίωση της φυσικής κατάστασης και τη διατήρηση της υγείας. Ωστόσο, μια νέα επιστημονική ανασκόπηση έρχεται να θέσει ένα διαφορετικό ερώτημα: μήπως, για ορισμένους ανθρώπους, η μικρότερη πρόσληψη πρωτεΐνης μπορεί να συνδέεται με καλύτερη μεταβολική υγεία και πιο υγιή γήρανση;
Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν-Μάντισον στις ΗΠΑ εξέτασαν περισσότερες από 300 επιστημονικές μελέτες και διαπίστωσαν ότι, ενώ οι διατροφικές συστάσεις και οι σύγχρονες τάσεις συχνά ενθαρρύνουν την αυξημένη κατανάλωση πρωτεΐνης, τα διαθέσιμα στοιχεία υποδεικνύουν ότι ο περιορισμός της θα μπορούσε, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να συμβάλει στη μείωση του κινδύνου ορισμένων ασθενειών που σχετίζονται με την ηλικία, όπως ο διαβήτης και ο καρκίνος.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός γερνά και η επιστημονική κοινότητα αναζητά τρόπους ώστε οι άνθρωποι να παραμένουν υγιείς για περισσότερα χρόνια, περιορίζοντας παράλληλα την επιβάρυνση από χρόνιες παθήσεις.
Περισσότερη πρωτεΐνη δεν σημαίνει απαραίτητα περισσότερα οφέλη
Η πρωτεΐνη αποτελεί απαραίτητο θρεπτικό συστατικό. Συμβάλλει στη διατήρηση και την ανάπτυξη των μυών, στην αποκατάσταση των ιστών και σε πολλές ακόμη λειτουργίες του οργανισμού. Η επαρκής πρόσληψή της είναι ιδιαίτερα σημαντική για όσους γυμνάζονται συστηματικά ή επιδιώκουν να αυξήσουν τη μυϊκή τους μάζα.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Dudley Lamming, έναν από τους συγγραφείς της μελέτης, τα οφέλη της πρωτεΐνης για τη μυϊκή ανάπτυξη και την ανταπόκριση του οργανισμού στην άσκηση είναι σαφή, ιδιαίτερα για τα δραστήρια άτομα.
Το πρόβλημα, όπως επισημαίνει, είναι ότι μεγάλο μέρος του πληθυσμού δεν έχει υψηλά επίπεδα καθημερινής σωματικής δραστηριότητας. Έτσι, αρκετοί άνθρωποι ενδέχεται να καταναλώνουν περισσότερη πρωτεΐνη από όση πραγματικά χρειάζονται, χωρίς να αποκομίζουν ανάλογα οφέλη και ενδεχομένως επιβαρύνοντας τη μακροπρόθεσμη υγεία τους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η πρωτεΐνη πρέπει να περιοριστεί αδιακρίτως. Αντίθετα, αναδεικνύει την ανάγκη να αξιολογείται η πρόσληψή της με βάση τις πραγματικές ανάγκες κάθε ανθρώπου και όχι αποκλειστικά τις διατροφικές τάσεις.
Πώς μπορεί μια δίαιτα με λιγότερη πρωτεΐνη να επηρεάζει τον μεταβολισμό
Ένα από τα βασικά ευρήματα που παρουσιάζονται στην ανασκόπηση αφορά τη σχέση της μειωμένης πρόσληψης πρωτεΐνης με τη μεταβολική λειτουργία.
Σύμφωνα με τα δεδομένα που εξετάστηκαν, διατροφικά σχήματα με λιγότερη πρωτεΐνη συνδέθηκαν με βελτιωμένο έλεγχο του σακχάρου στο αίμα, μικρότερη ποσότητα σωματικού λίπους και αυξημένη ενεργειακή δαπάνη. Σε μελέτες τόσο σε ανθρώπους όσο και σε ζώα, παρατηρήθηκαν οφέλη ακόμη και όταν η συνολική πρόσληψη θερμίδων ήταν υψηλότερη.
Τα αποτελέσματα αυτά υποδηλώνουν ότι η μεταβολική υγεία δεν εξαρτάται μόνο από το πόσες θερμίδες καταναλώνουμε, αλλά και από τη σύνθεση της διατροφής μας.
Ένας πιθανός μηχανισμός πίσω από αυτές τις επιδράσεις είναι η FGF21, μια ορμόνη που οι ερευνητές περιγράφουν ως προστατευτική. Τα επίπεδά της αυξάνονται όταν η πρόσληψη πρωτεΐνης είναι χαμηλή και φαίνεται ότι συμβάλλει στη ρύθμιση του ενεργειακού μεταβολισμού, βοηθώντας τον οργανισμό να αξιοποιεί αποτελεσματικότερα την ενέργεια.
Παράλληλα, οι ερευνητές εξετάζουν τη σχέση της μειωμένης πρόσληψης πρωτεΐνης με την αυτοφαγία, μια φυσική διαδικασία κυτταρικής ανακύκλωσης και συντήρησης.
Μέσω της αυτοφαγίας, τα κύτταρα απομακρύνουν κατεστραμμένα συστατικά και πρωτεΐνες που δεν λειτουργούν σωστά, διατηρώντας την κυτταρική τους ισορροπία. Η διαδικασία αυτή θεωρείται σημαντική για τη λειτουργία των κυττάρων και διερευνάται για τον πιθανό ρόλο της στη γήρανση.
Τα ευρήματα ενισχύουν το ενδιαφέρον για τον τρόπο με τον οποίο η διατροφή μπορεί να επηρεάζει τους βιολογικούς μηχανισμούς της γήρανσης. Δεν αποδεικνύουν, ωστόσο, ότι η μείωση της πρωτεΐνης παρατείνει από μόνη της τη ζωή ή προλαμβάνει συγκεκριμένες ασθένειες σε όλους τους ανθρώπους.
Πόση πρωτεΐνη χρειάζεται πραγματικά ο οργανισμός;
Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ορίζουν ως πληθυσμιακή τιμή αναφοράς τα 0,83 γραμμάρια πρωτεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους ημερησίως.
Για παράδειγμα, για έναν ενήλικα που ζυγίζει 70 κιλά, η συγκεκριμένη τιμή αντιστοιχεί σε περίπου 58 γραμμάρια πρωτεΐνης την ημέρα.
Η τιμή αυτή αποτελεί σημείο αναφοράς για τον γενικό πληθυσμό και όχι εξατομικευμένη συνταγή για κάθε άνθρωπο. Οι ανάγκες μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με τη σωματική δραστηριότητα, τη φυσιολογική κατάσταση και άλλους παράγοντες υγείας.
Οι δύο οργανισμοί αναφέρουν επίσης ότι πρόσληψη έως και διπλάσια της τιμής αναφοράς θεωρείται ασφαλής, ενώ επισημαίνουν ότι τα επιστημονικά δεδομένα σχετικά με τις επιπτώσεις της πολύ υψηλής κατανάλωσης πρωτεΐνης παραμένουν αντικείμενο συζήτησης.
Ειδικά για τους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους, η EFSA επισημαίνει ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ώστε να καθοριστούν με ακρίβεια διαφορετικές ανάγκες πρωτεΐνης αποκλειστικά με βάση την ηλικία. Για τον λόγο αυτό, η σύσταση είναι να προσλαμβάνουν τουλάχιστον την ίδια ποσότητα πρωτεΐνης με τους νεότερους ενήλικες.
Γιατί η ηλικία και η άσκηση πρέπει να λαμβάνονται υπόψη
Η συζήτηση γύρω από την πρωτεΐνη δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη φυσική δραστηριότητα. Οι σύγχρονες συστάσεις ενθαρρύνουν συχνά τόσο την αύξηση της πρόσληψης πρωτεΐνης όσο και την περισσότερη άσκηση. Ωστόσο, οι δύο παρεμβάσεις δεν έχουν απαραίτητα την ίδια σημασία για όλους.
Όπως επισημαίνει ο Lamming, χρειάζεται να επανεξεταστεί ο τρόπος με τον οποίο διαμορφώνονται οι διατροφικές οδηγίες, ώστε να λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο την ηλικία αλλά και το πόσο δραστήριος είναι κάποιος στην καθημερινότητά του.
Ένας άνθρωπος που προπονείται συστηματικά και επιδιώκει μυϊκή ανάπτυξη έχει διαφορετικές ανάγκες από κάποιον που περνά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας καθιστός. Αντίστοιχα, οι ανάγκες ενός ανθρώπου που αναρρώνει από σοβαρό τραυματισμό δεν είναι ίδιες με εκείνες ενός υγιούς ενήλικα.
Η εξατομίκευση, επομένως, φαίνεται να αποτελεί το επόμενο σημαντικό βήμα στη διατροφική έρευνα, αντί της γενικευμένης προτροπής για ολοένα μεγαλύτερη κατανάλωση πρωτεΐνης.
Ποιοι δεν πρέπει να περιορίζουν την πρωτεΐνη
Παρά τα πιθανά οφέλη που περιγράφονται στην ανασκόπηση, οι ερευνητές τονίζουν ότι μια δίαιτα χαμηλή σε πρωτεΐνη δεν είναι κατάλληλη για όλους.
Στις ομάδες για τις οποίες ο περιορισμός της πρωτεΐνης μπορεί να είναι ακατάλληλος περιλαμβάνονται:
- Οι έγκυες γυναίκες, καθώς οι ανάγκες του οργανισμού αυξάνονται κατά την εγκυμοσύνη.
- Τα παιδιά και οι έφηβοι που βρίσκονται σε ανάπτυξη, για τους οποίους η πρωτεΐνη είναι απαραίτητη για τη φυσιολογική ανάπτυξη και τη δημιουργία ιστών.
- Οι ηλικιωμένοι, οι οποίοι χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή στη διατήρηση της μυϊκής μάζας και της λειτουργικότητάς τους.
- Τα άτομα που αναρρώνουν από σοβαρούς τραυματισμούς, καθώς η επαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης μπορεί να είναι κρίσιμη για την αποκατάσταση.
Οι παραπάνω εξαιρέσεις υπογραμμίζουν ότι η μείωση της πρωτεΐνης δεν πρέπει να μετατραπεί σε νέα διατροφική μόδα. Πριν από οποιαδήποτε σημαντική αλλαγή, είναι απαραίτητο να λαμβάνονται υπόψη οι ατομικές ανάγκες και, όπου χρειάζεται, να ζητείται η καθοδήγηση επαγγελματία υγείας.
Το ζητούμενο δεν είναι λιγότερη πρωτεΐνη για όλους, αλλά η σωστή ποσότητα για τον καθένα
Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η υψηλή πρόσληψη πρωτεΐνης δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση για καλύτερη υγεία ή μακροζωία. Για ανθρώπους που καταναλώνουν πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από όσες χρειάζονται, η προσαρμογή της διατροφής τους θα μπορούσε να έχει οφέλη, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη μεταβολική λειτουργία.
Οι ίδιοι οι ερευνητές, ωστόσο, επισημαίνουν ότι απαιτείται περισσότερη κλινική έρευνα για να σχεδιαστούν κατάλληλα διατροφικά σχήματα που θα λαμβάνουν υπόψη το επίπεδο δραστηριότητας, την ηλικία, την κατάσταση της υγείας και τις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε ατόμου.
Το μήνυμα, συνεπώς, δεν είναι να αποφεύγουμε την πρωτεΐνη ούτε να υιοθετήσουμε άκριτα μια δίαιτα χαμηλή σε αυτήν. Είναι να απομακρυνθούμε από την αντίληψη ότι όσο περισσότερη πρωτεΐνη καταναλώνουμε τόσο καλύτερα αποτελέσματα θα έχουμε.
Στην προσπάθεια για υγιή γήρανση, η ισορροπημένη διατροφή, η επαρκής κάλυψη των αναγκών του οργανισμού και η τακτική σωματική δραστηριότητα παραμένουν βασικά στοιχεία. Η επιστημονική πρόκληση είναι πλέον να προσδιοριστεί με μεγαλύτερη ακρίβεια ποια ποσότητα πρωτεΐνης είναι κατάλληλη για κάθε άνθρωπο, σε κάθε στάδιο της ζωής του.
Πηγή: Euronews, 3 Αυγούστου 2026, με βάση επιστημονική ανασκόπηση που εξετάζει τη σχέση της πρόσληψης πρωτεΐνης με τον μεταβολισμό και την υγιή γήρανση.

