Μια νέα συμφωνία ανάμεσα σε Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν φαίνεται να βρίσκεται κοντά στην ολοκλήρωσή της, με τον Ντόναλντ Τραμπ να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο υπογραφής μνημονίου κατανόησης.
Σύμφωνα με διπλωμάτη μιας από τις χώρες που μεσολάβησαν και αξιωματούχο των ΗΠΑ, που επικαλείται ο ιστότοπος Axios, η συμφωνία αυτή προβλέπει την άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ χωρίς διόδια, καθώς και την άρση των κυρώσεων κατά του Ιράν, υπό την προϋπόθεση της συμμόρφωσής του.
Το μνημόνιο κατανόησης, όπως αναφέρει το δημοσίευμα, θα παρατείνει την εκεχειρία για 60 ημέρες, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, διάστημα κατά το οποίο θα διεξαχθούν πυρηνικές διαπραγματεύσεις. Το κείμενο περιλαμβάνει ένα πλαίσιο για την αντιμετώπιση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, αν και οποιαδήποτε ενέργεια σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν θα εξαρτηθεί από μια δεύτερη, πιο λεπτομερή συμφωνία.
Ο διπλωμάτης από μία από τις χώρες που μεσολάβησαν, ο οποίος εξήγησε στην Axios το τελευταίο κείμενο, δήλωσε ότι «οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν συμφωνήσει στο κείμενο μιας συμφωνίας», αλλά αναγνώρισε ότι η συμφωνία χρειάζεται ακόμη την τελική έγκριση.
Μέχρι το βράδυ της Πέμπτης, η συμφωνία είχε εγκριθεί από την ιρανική πλευρά σε υψηλό επίπεδο, αλλά πιθανώς όχι από τον ανώτατο ηγέτη, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, σύμφωνα με δύο πηγές που έχουν γνώση του θέματος.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι αναμένει τελετή υπογραφής το Σαββατοκύριακο. Ένας εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε ότι η Τεχεράνη «δεν έχει καταλήξει ακόμη σε τελική απόφαση».
Ο Λευκός Οίκος είχε εκτιμήσει αρκετές φορές τους τελευταίους δύο μήνες ότι η συμφωνία ήταν κοντά, αλλά οι διαπραγματεύσεις κατέληγαν σε αδιέξοδο. Ο διπλωμάτης εξέφρασε την αισιοδοξία του ότι, αυτή τη φορά, το κείμενο θα παραμείνει ως έχει.
Σύμφωνα με δύο διπλωμάτες από δύο χώρες που μεσολάβησαν και δύο αξιωματούχους των ΗΠΑ, η προσωρινή συμφωνία επιτεύχθηκε την Τετάρτη το βράδυ μετά από ώρες διαπραγματεύσεων μεταξύ του μεσολαβητή του Κατάρ, Αλί Αλ-Θαουάντι, και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί.
Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στην Τεχεράνη, ο Αλ-Θαουάντι μίλησε πολλές φορές στο τηλέφωνο με τους απεσταλμένους του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρετ Κούσνερ, ανέφεραν δύο πηγές.
Η ανακοίνωση του Τραμπ ότι η συμφωνία είχε οριστικοποιηθεί ήρθε ως έκπληξη για τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Τις τελευταίες ημέρες, ο Νετανιάχου βρέθηκε στο σκοτάδι, καλώντας συμμάχους κοντά στην κυβέρνηση Τραμπ για να προσπαθήσει να συγκεντρώσει πληροφορίες, σύμφωνα με αμερικανική πηγή με άμεση γνώση που επικαλείται το Axios.
Πυρηνικά
Σύμφωνα με το μνημόνιο συνεργασίας, το Ιράν θα αναλάβει ορισμένες δεσμεύσεις σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα, πρώτα και κύρια να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο και να επιλύσει την αντιπαράθεση γύρω από το εμπλουτισμένο ουράνιο.
Ένας ανώτερος αξιωματούχος των ΗΠΑ δήλωσε ότι ο Τραμπ συμφώνησε ότι μία από τις επιλογές για την επίλυση του ζητήματος θα μπορούσε να είναι η μείωση του βαθμού εμπλουτισμού του ουρανίου του Ιράν εντός της χώρας, υπό την εποπτεία επιθεωρητών του ΟΗΕ.
Οποιαδήποτε μέτρα σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν θα ληφθούν μόνο εάν επιτευχθεί μια δεύτερη συμφωνία – μια αβέβαιη προοπτική, δεδομένου πόσο δύσκολες αποδείχθηκαν οι διαπραγματεύσεις για το μνημόνιο συνεργασίας, οι οποίες ήταν πολύ λιγότερο τεχνικής φύσης.
Στενά του Ορμούζ
Το μνημόνιο συνεργασίας προβλέπει την άμεση επαναλειτουργία των Στενών χωρίς διόδια, με επιστροφή στους προπολεμικούς όγκους ναυτιλιακών μεταφορών εντός 30 ημερών. Σε αντάλλαγμα, θα αρθεί και ο αμερικανικός αποκλεισμός.
Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν δηλώσει προηγουμένως στο Axios ότι μετά την επαναλειτουργία των Στενών, θα χορηγούνταν στο Ιράν προσωρινές απαλλαγές από τις κυρώσεις, ώστε να μπορεί να πουλάει πετρέλαιο για 60 ημέρες. Αυτό θα απέφερε πολύτιμα έσοδα στην Τεχεράνη.
Η ελάφρυνση των κυρώσεων θα αυξηθεί εάν το Ιράν συμμορφωθεί με την αρχική συμφωνία και επιδείξει «καλή πίστη» στις επακόλουθες διαπραγματεύσεις.
Δεσμευμένα κεφάλαια
Δεν είναι σαφές εάν το κείμενο περιλαμβάνει κάποια λεπτομερή εξήγηση για το τι θα συμβεί με τα δισεκατομμύρια ιρανικά δολάρια που έχουν παγώσει στο εξωτερικό.
Το Ιράν έχει επιμείνει ότι πρέπει να λάβει κάποια χρήματα αμέσως μετά την υπογραφή οποιασδήποτε αρχικής συμφωνίας, ενώ οι ΗΠΑ έχουν δηλώσει ότι θα αποδεσμευτούν σε δόσεις με βάση τη συμμόρφωση.
Μια πηγή των ΗΠΑ εκτός της κυβέρνησης εξέφρασε την ανησυχία της ότι το ζήτημα των δεσμευμένων κεφαλαίων ενδέχεται να ρυθμιστεί μέσω μιας μυστικής παράπλευρης συμφωνίας. Ένας αξιωματούχος των ΗΠΑ διέψευσε πρόσφατα αυτή την πιθανότητα στο Axios.
Οι ΗΠΑ, το Ιράν και το Κατάρ συζήτησαν τις τελευταίες ημέρες έναν μηχανισμό μέσω του οποίου το Ιράν θα αποκτήσει πρόσβαση σε μέρος των δεσμευμένων κεφαλαίων του στο Κατάρ για την αγορά ανθρωπιστικών αγαθών, σύμφωνα με έναν αξιωματούχο των ΗΠΑ και μια πηγή από μία από τις χώρες που μεσολάβησαν.
Η συμφωνία, στην οποία μεσολάβησαν από κοινού το Κατάρ και το Πακιστάν, θα ονομαστεί «Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ» – αν, φυσικά, και οι δύο πλευρές συμφωνήσουν τελικά να την υπογράψουν.
«Συνεργαζόμαστε με τα μέρη για να δώσουμε τις τελευταίες πινελιές στη συμφωνία και να ορίσουμε ημερομηνία για την τελετή υπογραφής», δήλωσε ο διπλωμάτης από μία από τις χώρες που μεσολάβησαν.
Τα 14 σημεία της «Συμφωνίας Ισλαμαμπάντ»
Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης επιβεβαίωσαν το πρωί της Παρασκευής την ύπαρξη σχεδίου συμφωνίας με τις ΗΠΑ για τον τερματισμό της σύγκρουσης αναφέροντας μεταξύ άλλων, ότι σε αυτή περιλαμβάνεται η άρση των κυρώσεων, η απόσυρση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων σε περιοχές γύρω από το Ιράν και ο τερματισμός του ναυτικού αποκλεισμού.
«Το σχέδιο πρέπει να οριστικοποιηθεί στα αρμόδια θεσμικά όργανα» διευκρινίζεται.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το προσχέδιο της συμφωνίας περιλαμβάνει 14 βασικά σημεία:
Μόνιμη και άμεση παύση των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
Δέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών για μη παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις του Ιράν και σεβασμό της εθνικής του κυριαρχίας.
Άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού εντός 30 ημερών.
Αποχώρηση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από τις περιοχές γύρω από το Ιράν.
Επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ εντός 30 ημερών, με τις απαραίτητες διευθετήσεις να γίνονται από την ιρανική πλευρά.
Αναστολή των αμερικανικών κυρώσεων που αφορούν τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου.
Κατάρτιση σχεδίου ανοικοδόμησης του Ιράν από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, ύψους τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων.
Διεξαγωγή διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών για την επίτευξη οριστικής συμφωνίας, με επίκεντρο το πυρηνικό πρόγραμμα και την πλήρη άρση των κυρώσεων.
Επαναβεβαίωση της δέσμευσης του Ιράν ότι δεν θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα.
Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, οι ΗΠΑ δεν θα ενισχύσουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή ούτε θα επιβάλουν νέες κυρώσεις.
Αποδέσμευση 24 δισ. δολαρίων από παγωμένα ιρανικά κεφάλαια.
Δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης για την εφαρμογή της συμφωνίας.
Η τελική συμφωνία θα επικυρωθεί μέσω ψηφίσματος του United Nations Security Council.
Οι τελικές διαπραγματεύσεις δεν θα ξεκινήσουν πριν από την αποδέσμευση τουλάχιστον του μισού ποσού των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων, την αναστολή των πετρελαϊκών κυρώσεων και την άρση του ναυτικού αποκλεισμού.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, τα ζητήματα που αφορούν το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα και τη στήριξη της Τεχεράνης προς οργανώσεις που χαρακτηρίζονται ως «δυνάμεις αντίστασης» έχουν αφαιρεθεί οριστικά από την ατζέντα των διαπραγματεύσεων.
