Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αναδεικνύονται σε βασικό παράγοντα για την πρόσφατη μαζική μετακίνηση πληθυσμών προς τον ισπανικό θύλακα της Θέουτα.
Ειδικοί αναλυτές για ζητήματα μετανάστευσης εκτιμούν πως οπτικό υλικό που απεικονίζει Μαροκινούς να γιορτάζουν την επιτυχή άφιξή τους στα ισπανικά εδάφη, λειτούργησε ως η κύρια σπίθα για την εκθετική αύξηση της μεταναστευτικής ροής.
Όπως επεσήμανε μιλώντας στη βρετανική Daily Mail η ανώτερη ερευνήτρια του Κέντρου Μετανάστευσης, Πολιτικής και Κοινωνίας (COMPAS) στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, δρ Μίριαμ Τσέρτι, το εν λόγω υλικό αναρτήθηκε στο Facebook λίγα εικοσιτετράωρα πριν από τη μαζική απόπειρα περίπου 60.000 ανθρώπων να περάσουν τα σύνορα. Η ίδια εξηγεί πως το βίντεο αυτό αποτέλεσε ουσιαστικά μια «βιτρίνα επιτυχίας για τους συνομηλίκους τους».
Στα επίμαχα πλάνα αποτυπώνονται χαμογελαστοί νεαροί να σχηματίζουν το σύμβολο της νίκης και να δείχνουν στην κάμερα τον αντίχειρά τους υψωμένο. Παράλληλα, διακρίνονται ορισμένοι να κρατούν χαρτιά τα οποία πιθανολογείται πως αποτελούν προσωρινά έγγραφα ταυτοποίησης ή καταγραφής από τις ισπανικές αρχές. Ο φακός περιηγείται γύρω από τους μετανάστες, οι οποίοι κάθονται κάτω από δέντρα, σε πεζοδρόμια και δίπλα σε τοιχία προκειμένου να προφυλαχθούν από τον δυνατό ήλιο.
Η συγκεκριμένη ανάρτηση πλαισιωνόταν από το μήνυμα «μείνετε ασφαλείς», ενώ περιείχε και σχετικά hashtags για τη Θέουτα. Επιπλέον, πάνω στις εικόνες του βίντεο αναγράφονταν οι φράσεις «ευχαριστούμε Ισπανία» και «καλή άφιξη».
Ακριβώς μία ημέρα πριν από το μεγάλο κύμα διέλευσης, έκανε την εμφάνισή του στην πλατφόρμα του TikTok ένα ακόμα βίντεο. Σε αυτό φέρεται να απεικονίζεται ένα εμπορικό κατάστημα στην πόλη Τετουάν του Μαρόκου, το οποίο διαθέτει προς πώληση τεράστιες ποσότητες από στολές κατάδυσης και βατραχοπέδιλα.
Αυτά τα ψηφιακά ντοκουμέντα είδαν το φως της δημοσιότητας ελάχιστες ημέρες προτού δεκάδες χιλιάδες άτομα από τη Βόρεια Αφρική προσεγγίσουν την περιοχή των 18 τετραγωνικών χιλιομέτρων της Θέουτα, μια πόλη που φιλοξενεί κανονικά πληθυσμό κοντά στους 84.000 κατοίκους. Ανήμερα της μαζικής κρίσης, τα πλάνα έδειχναν αμέτρητους ανθρώπους να κολυμπούν από τις μαροκινές ακτές προς τα ισπανικά εδάφη, με αρκετούς μάλιστα να βιντεοσκοπούν την πορεία τους χρησιμοποιώντας τα κινητά τους τηλέφωνα.
Το σκηνικό που διαμορφώθηκε στα σύνορα θορυβήσει έντονα τη διεθνή κοινότητα. Ο επικεφαλής της ισπανικής κυβέρνησης, Πέδρο Σάντσεθ, άσκησε αυστηρή κριτική σε κράτη-μέλη της Ε.Ε. κάνοντας λόγο για απουσία ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Μέσω επίσημης επιστολής του προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο Ισπανός πρωθυπουργός διατύπωσε «σοβαρές ανησυχίες» σχετικά με τη στάση που τήρησαν ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Στον αντίποδα, η Ιταλία προχώρησε σε προσωρινή αναστολή της Συνθήκης Σένγκεν όσον αφορά την Ισπανία. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός, Τζόρτζια Μελόνι, δεν δίστασε να χαρακτηρίσει τις σκηνές ως «σοκαριστικές», μια τοποθέτηση που βρήκε απόλυτη υποστήριξη σε χώρες όπως η Δανία και η Φινλανδία.
Η κινητοποίηση χιλιάδων μέσω διαδικτύου
Ο διαμοιρασμός των εν λόγω βίντεο ώθησε πληθυσμούς από διαφορετικές περιοχές του Μαρόκου να ταξιδέψουν προς την Τετουάν και τη Φνιντέκ, δημιουργώντας τεράστια πίεση στα μέσα μεταφοράς. «Οι σιδηροδρομικοί σταθμοί κατακλύστηκαν την Πέμπτη, ακόμη και οι γραμμές υψηλής ταχύτητας προς την Ταγγέρη. Στις 9 το πρωί ήταν σχεδόν άδειοι και δύο ώρες αργότερα είχαν γεμίσει ασφυκτικά», υπογράμμισε.
Στην κυκλοφορία δόθηκαν επίσης βίντεο με επιβάτες να συνωστίζονται στα τρένα, θεωρώντας πως παρουσιάζεται μια σπάνια ευκαιρία. Σύμφωνα με την ακαδημαϊκό: «Ο κόσμος έλεγε: “Τα σύνορα είναι ανοιχτά, ας περάσουμε όλοι”. Αυτό, σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες, οδήγησε στα τραγικά γεγονότα της εβδομάδας».
Σημαντικό ρόλο φαίνεται πως διαδραμάτισε και μια απόφαση του ισπανικού Ανώτατου Δικαστηρίου, η οποία ορίζει ότι οι μετανάστες που φτάνουν μέσω θαλάσσης δεν επιτρέπεται να επαναπροωθηθούν άμεσα, χωρίς να ακολουθηθεί η νόμιμη διαδικασία. Εκπρόσωποι των ισπανικών αστυνομικών ενώσεων έκαναν λόγο για «παράγοντα έλξης», καθώς η απόφαση διαφέρει από τους κανόνες στα χερσαία σύνορα.
Επιπρόσθετα, το παραδοσιακό διασυνοριακό εμπόριο σε Θέουτα και Μελίγια έχει πληγεί. Τα σύνορα που έκλεισαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας, παρέμειναν έκτοτε σε αυτό το καθεστώς. Η δρ Τσέρτι θεωρεί πως αυτή η εξέλιξη αύξησε την επιμονή για παράτυπη διέλευση, στερώντας παράλληλα θέσεις εργασίας. «Πριν από την πανδημία οι άνθρωποι μπορούσαν να πηγαίνουν για εμπόριο και να επιστρέφουν την ίδια ημέρα. Οι μαζικές διελεύσεις άρχισαν μετά το οριστικό κλείσιμο των συνόρων και την απαγόρευση του τοπικού εμπορίου», σημείωσε.
Συμπλήρωσε δε πως: «Πολλοί από όσους έχω συναντήσει δεν θυμούνται πλέον πόσες φορές έχουν προσπαθήσει να περάσουν. Συλλαμβάνονται, επιστρέφουν πίσω και τελικά η προσπάθεια μετατρέπεται σε προσωπική πρόκληση. Το κλείσιμο των συνόρων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα τους σταματήσει».
Πλέον, στα κοινωνικά δίκτυα εντοπίζονται ακόμη και γραφικά με λεπτομερείς οδηγίες για την απόσταση και την ακριβή πορεία κολύμβησης. Στον αντίποδα, υπάρχουν και βίντεο ατόμων που επέστρεψαν στο Μαρόκο, τα οποία προσπαθούν να αποτρέψουν άλλους υποψήφιους μετανάστες περιγράφοντας τη σκληρή πραγματικότητα επιβίωσης στη Θέουτα.
Όπως τονίζει η δρ Τσέρτι, το προφίλ των ανθρώπων που επιχειρούν τη μετάβαση έχει αλλάξει. Ενώ παλαιότερα το φαινόμενο αφορούσε κυρίως νέους 18 έως 29 ετών, τώρα περιλαμβάνει ευπαθείς ομάδες με αναπηρίες, γυναίκες ασυνόδευτες και ολόκληρες οικογένειες. Μάλιστα, η ένταση της κινητοποίησης ξεπέρασε τις δυνατότητες της μαροκινής αστυνομίας, η οποία αναγκάστηκε συχνά να συνδράμει σε επιχειρήσεις διάσωσης.
Η αναλύτρια υπενθυμίζει ότι το Μαρόκο μαστίζεται από τεράστια ποσοστά ανεργίας, και οι «ιστορίες επιτυχίας» όσων φτάνουν στην Ευρώπη διαδραματίζουν καταλυτικό ρόλο στην απόφαση αναχώρησης. Στο ερώτημα εάν θα βιώσουμε αντίστοιχες καταστάσεις, η απάντησή της δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας: «Ναι, μπορεί να συμβεί ξανά. Μιλάμε για έναν πληθυσμό που βιώνει έντονη οικονομική απογοήτευση και περιορισμένες προοπτικές. Αν παρουσιαστεί ξανά μια ευκαιρία, θα προσπαθήσει να την εκμεταλλευτεί».
