Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε σήμερα δύο κρίσιμες τροποποιήσεις στους ευρωπαϊκούς κανονισμούς για το άσυλο, σηματοδοτώντας μια σημαντική αλλαγή στο πλαίσιο διαχείρισης των αιτήσεων διεθνούς προστασίας.
Στόχος των νέων ρυθμίσεων είναι η επιτάχυνση της εξέτασης των αιτήσεων και η ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του συστήματος ασύλου σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Με ευρεία πλειοψηφία εγκρίθηκε η δημιουργία ενιαίου καταλόγου «ασφαλών χωρών καταγωγής» σε επίπεδο ΕΕ, καθώς και ο κανονισμός για την εφαρμογή της έννοιας της «ασφαλούς τρίτης χώρας».
Ο νέος κατάλογος περιλαμβάνει το Μπανγκλαντές, την Κολομβία, την Αίγυπτο, το Κόσοβο, την Ινδία, το Μαρόκο και την Τυνησία. Η ένταξη των χωρών αυτών στον κατάλογο αναμένεται να επιτρέπει την ταχύτερη διεκπεραίωση αιτήσεων ασύλου από υπηκόους τους.
Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, οι αιτούντες άσυλο από χώρες που χαρακτηρίζονται «ασφαλείς» θα φέρουν το βάρος της απόδειξης ότι αντιμετωπίζουν δίωξη ή σοβαρό κίνδυνο σε περίπτωση επιστροφής. Παράλληλα, ως ασφαλείς θα θεωρούνται κατ’ αρχήν και οι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες, εκτός εάν συντρέχουν ειδικές περιστάσεις, όπως εκτεταμένη ένοπλη βία ή υψηλό ποσοστό αναγνώρισης ασύλου σε επίπεδο Ένωσης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα παρακολουθεί τις εξελίξεις στις χώρες που περιλαμβάνονται στον κατάλογο και θα μπορεί να εισηγείται την προσωρινή αναστολή ή ακόμη και τη διαγραφή τους. Την ίδια στιγμή, τα κράτη μέλη διατηρούν τη δυνατότητα να καταρτίζουν και εθνικούς καταλόγους ασφαλών χωρών.
Η έννοια της «ασφαλούς τρίτης χώρας»
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην εφαρμογή της έννοιας της «ασφαλούς τρίτης χώρας», που επιτρέπει στα κράτη μέλη να κηρύσσουν απαράδεκτες αιτήσεις ασύλου, ακόμη και αν δεν αφορούν τη χώρα καταγωγής του αιτούντος.
Η σχετική διάταξη μπορεί να εφαρμόζεται όταν υφίσταται ουσιαστικός δεσμός του αιτούντος με τρίτη χώρα – όπως προηγούμενη διαμονή ή οικογενειακοί, γλωσσικοί και πολιτιστικοί δεσμοί – ή όταν ο αιτών διήλθε μέσω τρίτης χώρας καθ’ οδόν προς την ΕΕ και θα μπορούσε να έχει ζητήσει αποτελεσματική προστασία εκεί.
Επιπλέον, προβλέπεται η εφαρμογή της έννοιας αυτής και στο πλαίσιο διμερών ή πολυμερών συμφωνιών της ΕΕ ή των κρατών μελών με τρίτες χώρες για την υποδοχή αιτούντων άσυλο, υπό την προϋπόθεση ότι οι χώρες αυτές δεσμεύονται να εξετάζουν επί της ουσίας κάθε αίτημα προστασίας.
Οι κανονισμοί δεν έχουν ακόμη εγκριθεί τυπικά από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που αποτελεί το επόμενο θεσμικό βήμα.
«Σημείο καμπής» για τη μεταναστευτική πολιτική
Οι εισηγητές των κανονισμών χαρακτήρισαν την έγκριση των νέων ρυθμίσεων «σημείο καμπής» για τη μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ.
Ο εισηγητής για τον κατάλογο των ασφαλών χωρών καταγωγής, Αλεσάντρο Σιριάνι (ECR – Συντηρητικοί, Ιταλία), δήλωσε ότι η νομοθεσία τερματίζει μια περίοδο ασάφειας, εισάγοντας κοινούς κανόνες και ταχύτερες, πιο αποτελεσματικές διαδικασίες, με στόχο την προστασία του δικαιώματος ασύλου για όσους το δικαιούνται και την αντιμετώπιση καταχρηστικών αιτήσεων.
Από την πλευρά της, η εισηγήτρια για την εφαρμογή της έννοιας της ασφαλούς τρίτης χώρας, Λένα Ντουπόν (ΕΛΚ, Γερμανία), υπογράμμισε ότι το νέο πλαίσιο προσφέρει ένα κρίσιμο εργαλείο για ένα λειτουργικό και αξιόπιστο σύστημα ασύλου, επιτρέποντας την ταχύτερη απόρριψη προδήλως αβάσιμων αιτήσεων, την αποσυμφόρηση των εθνικών συστημάτων και τη μείωση της νομικής αβεβαιότητας για τους αιτούντες.
Αντιδράσεις και ανησυχίες για τα θεμελιώδη δικαιώματα
Έντονες αντιδράσεις προκάλεσε η έγκριση των κανονισμών στην Ομάδα των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D), η οποία κατηγόρησε την πλειοψηφία του Κοινοβουλίου για βεβιασμένες και αμφιλεγόμενες μεταρρυθμίσεις στον τομέα του ασύλου.
Η αντιπρόεδρος της Ομάδας, Άνα Καταρίνα Μέντες, προειδοποίησε ότι οι έννοιες της «ασφαλούς χώρας καταγωγής» και της «ασφαλούς τρίτης χώρας» είναι εξαιρετικά αμφιλεγόμενες και ενδέχεται να υπονομεύσουν το δικαίωμα ασύλου. Όπως σημείωσε, οι εισηγητές επέλεξαν να διαμορφώσουν πλειοψηφίες με συντηρητικές και ακροδεξιές ομάδες, παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις.
Αντίστοιχα, η σκιώδης εισηγήτρια της Ομάδας, Σεσίλια Στράντα, επισήμανε ότι αρκετές από τις χώρες που εντάσσονται στον κατάλογο των «ασφαλών» έχουν αποτελέσει αντικείμενο ψηφισμάτων του Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για επιδείνωση του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Παράλληλα, εξέφρασε ανησυχία ότι η εφαρμογή της έννοιας της ασφαλούς τρίτης χώρας θα μπορούσε να καταστήσει την ΕΕ εξαρτημένη από τρίτες χώρες για τη διαχείριση της μετανάστευσης, τονίζοντας ότι μια τέτοια προσέγγιση ενδέχεται να μην συνάδει με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ένωσης.
