Καταφύγια πολέμου στην Ελλάδα- Σε άθλια κατάσταση, μη λειτουργικά

61 mins read
ΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΥΡΙΜΗ

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έφερε στην επιφάνεια το πρόβλημα έλλειψης σύγχρονων καταφυγίων για το χειρότερο σενάριο.

Το Βερολίνο έχει ήδη ξεκινήσει διαδικασία αξιολόγησης καταφυγίων που θα μπορούσε να ενεργοποιήσει, ενώ ο φόβος να γίνει η Ευρώπη και η Γερμανία στρατιωτικός στόχος της Ρωσίας έχει ωθήσει τις ομοσπονδιακές και τοπικές υπηρεσίες να επενδύσουν περισσότερο για την πολιτική προστασία.

Τη δεκαετία του 1980 στην πρώην Δυτική Γερμανία υπήρχαν 2.000 δημόσια προσβάσιμες εγκαταστάσεις προστασίας σε μορφή υπέργειων και υπόγειων μπούνκερ. Μετά την Επανένωση, όσα υπήρχαν στην πρώην Ανατολική Γερμανία δεν συμπεριλήφθηκαν στα σχέδια της κυβέρνησης για δημόσια καταφύγια και χρησιμοποιούνται, όσα δεν διατηρήθηκαν, ως μουσεία ή πουλήθηκαν σε ιδιώτες. Σε ορισμένα ανατολικά κρατίδια είναι επισκέψιμα για ιστορικούς λόγους, αλλά δεν μπορούν να προσφέρουν καμιά προστασία.
Σε ολόκληρη τη Γερμανία, σύμφωνα με τη dw.com υπάρχουν και περίπου 9.000 ιδιωτικά καταφύγια που μέχρι το 1996, η κατασκευή τους επιδοτούνταν. Τώρα ο πόλεμος στη Ρωσία έφερε τα πάνω-κάτω. Η γερμανική κυβέρνηση καλείται να αναθεωρήσει σχέδια και να ανταποκριθεί στη νέα πραγματικότητα. Αλλά ειδικοί, όπως ο Νιλς Μπρένεκε, υποστηρίζουν ότι τα παλιά μπούνκερ μόνο για τη φύλαξη ειδών και δεδομένων μπορούν να χρησιμοποιηθούν. “Αποτελούν σιωπηλά κολοσσιαία κτήρια που θυμίζουν το πιο τρομερό κεφάλαιο της Γερμανίας, τίποτα περισσότερο”.

Η φινλανδική τεχνολογία

H Φινλανδία ξεκίνησε για πρώτη φορά να κατασκευάζει ένα εκτεταμένο δίκτυο καταφυγίων τη δεκαετία του 1960, εν μέρει εξαιτίας της μάχης κατά της Σοβιετικής Ένωσης στον χειμερινό πόλεμο του 1939.

Ωστόσο, η αμυντική στρατηγική της Φινλανδίας, η οποία έχει σύνορα 1.340 χιλιομέτρων με τη Ρωσία, έχει βρεθεί ξανά στο επίκεντρο από τότε που η Μόσχα εισέβαλε στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου, πυροδοτώντας τη μεγαλύτερη γεωπολιτική κρίση στην Ευρώπη από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.

Η φινλανδική τεχνολογία καταφυγίων θεωρείται από τις καλύτερες στον κόσμο. Οι ογκώδεις χαλύβδινες πόρτες στην είσοδο των καταφυγίων θα άντεχαν σε σφοδρούς βομβαρδισμούς –συμπεριλαμβανομένων πυρηνικών– καθώς και σε χημικές επιθέσεις.

Σήμερα υπάρχουν 5.500 καταφύγια με περίπου 900.000 θέσεις μόνο στο Ελσίνκι.

Τα μη λειτουργικά καταφύγια της Ελλάδας

Στην Αττική υπάρχουν αρκετά υπόγεια αντιαεροπορικά καταφύγια της εποχής του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Σύμφωνα με τον συγγραφέα του “Tα καταφύγια της Αττικής” (1936-56), Kωνσταντίνο Κυρίμη κατά την έναρξη του πολέμου υπήρχαν στην Αθήνα τουλάχιστον 12.000 καταφύγια. 

Πολλά ήταν και τα καταφύγια εκτός Αττικής. “Δημιουργήθηκαν σε όλες τις πόλεις, στις οποίες υπήρχαν σημαντικές υποδομές, όπως για παράδειγμα λιμάνια και μεγάλες συγκεντρώσεις πληθυσμού. Έτσι, υπήρχαν στη Θεσσαλονίκη, την Πάτρα, το Βόλο και την Κέρκυρα που είναι κοντά στην Ιταλία”.

Σήμερα είναι άγνωστο πόσα διασώζονται. Όσο περνούν τα χρόνια, χάνονται. Οι παλιές πολυκατοικίες που τα διέθεταν, γκρεμίζονται. Τα δημόσια μπαζώνονται, για να περάσουν από πάνω δρόμοι. Τα λίγα που έχουν μείνει, είναι συνήθως σε κακή κατάσταση.

Σύμφωνα με τον κ. Κυρίμη πολλά εξ όσων απομένουν, θεωρούνται, επισήμως ενεργά. Άρα προβλέπεται συντήρησή τους και επισκέψεις αυτοψίας. Εντούτοις, οικονομικά και πρακτικά, είναι μάλλον αδύνατον να συντηρηθούν, ή ακόμα και να επιθεωρηθούν τακτικά, τόσα καταφύγια. Τα αρχεία δείχνουν πως οι τελευταίες μαζικές επιθεωρήσεις, έγιναν τη δεκαετία του ’70.

Πού υπάρχουν καταφύγια στην Αττική

Στην Αθήνα (Λυκαβηττός, Αρδηττός, Πολύγωνο κ.α.), στον Πειραιά (Προφ. Ηλίας, Καστέλα, Δραπετσώνα κ.α.), στα νότια προάστια (Ελληνικό, Βούλα, Γλυφάδα), στα βόρεια (Κηφισιά, Παπάγου, Ψυχικό), στο Σούνιο, στη Ραφήνα.

Ανάμεσα σ’ αυτά τα καταφύγια υπάρχουν μερικά όπως της «Μεγάλης Βρετανίας», του Μεγάρου της Εθνικής Ασφαλιστικής, της Τραπέζης της Ελλάδος, του Μετοχικού Ταμείου Στρατού και το υπόγειο του Μεγάρου του Αρείου Πάγου.

Το 1999 υπολογιζόταν ότι στην Ελλάδα σώζονταν περίπου 200 δημόσια καταφύγια.

Τα περισσότερα, όπως προκύπτει από την έρευνα που είχε κάνει στο παρελθόν η εφημερίδα «Έθνος», βρίσκονταν υπό κατάρρευση.

Το κτήριο της οδού Κοραή 4

Στο κτίριο της οδού Κοραή 4, της Εθνικής Ασφαλιστικής, στα δύο υπόγεια (έξι μέτρα κάτω από την επιφάνεια της γης) οι μηχανικοί Ε. Κριεζής και Α. Μεταξάς είχαν κατασκευάσει τα πιο σύγχρονα αντιαεροπορικά καταφύγια, με μεταλλικές πόρτες (γερμανικής προέλευσης) που έκλειναν αεροστεγώς, αλλά και επικοινωνία μεταξύ των 2 ορόφων με εσωτερικό κλιμακοστάσιο.

Το υπόγειο καταφύγιο του Λυκαβηττού είχε τηλεφωνικό κέντρο της εποχής του

Η στρατιωτική βάση του Λυκαβηττού κατασκευάστηκε πριν από τον πόλεμο του ’40 και περιλάμβανε καταφύγιο αλλά και θέσεις πολυβολείων λαξευμένες στο βράχο. Κατά τον πόλεμο χρησιμοποιήθηκε από τους Γερμανούς, ενώ μετά την απελευθέρωση παρέμεινε σε λειτουργία ως το 1970, κι έπειτα εγκαταλείφθηκε.

Το καταφύγιο του Αρδηττού

Το καταφύγιο του Αρδηττού επιτάχθηκε από τους Γερμανούς κατά τη διάρκεια του πολέμου και με το τέλος του χρησιμοποιήθηκε σαν ορμητήριο των αντιστασιακών. Επί βασιλείας Παύλου αποτέλεσε βασιλικό καταφύγιο και ίσως εξαιτίας αυτού στη συνείδηση του κόσμου να επικράτησε η αντίληψη πως επικοινωνεί υπογείως με τα βασιλικά ανάκτορα.

Καταφύγιο Επτανήσων και Πιπίνου στην Κυψέλη

Στην πολυκατοικία των οδών Πιπίνου και Επτανήσων στην Κυψέλη, που χτίστηκε το 1938 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Λεωνίδα Μπόνη για την οικογένεια του εφοπλιστή Βούλγαρη. Υπάρχει ένα ευρύχωρο υπόγειο καταφύγιο που μπορεί να φιλοξενήσει 63 άτομα και αποτελείται από μία κεντρική αίθουσα, δύο τουαλέτες, μία κουζίνα, ένα πλυσταριό και δύο μικρότερους βοηθητικούς χώρους.

Τα καταφύγια Βούλας – Γλυφάδας

Στα υπόγεια των εγκαταστάσεων του ΠΙΚΠΑ στη Βούλα υπάρχει καταφύγιο σε πάρα πολύ καλή κατάσταση, Διαθέτει διπλή είσοδο (και διπλή έξοδο) προς τους υπόγειους θαλάμους και διαδρόμους, οκτώ δωμάτια και δύο τουλάχιστον φωλιές για πολυβόλα. Τα τοιχώματα είναι κατασκευασμένα από λιθοδομή (πέτρα), ενώ η αψιδωτή (καμπυλωτή) οροφή από σκυρόδεμα (μπετόν). Κοντά στην έξοδο υπάρχει εγκατάσταση μιας τριπλής ανοικτής δεξαμενής νερού, υπάρχει πεπαλαιωμένη ηλεκτρική εγκατάσταση και ίχνη υδραυλικής εγκατάστασης.

Στην ίδια ευρύτερη περιοχή αλλά μέσα στα όρια της Γλυφάδας, υπάρχει ένα ακόμη (δίδυμο) καταφύγιο της εποχής του 1940. Το καταφύγιο της Γλυφάδας είναι σχεδόν πανομοιότυπο με αυτό της Βούλας, λίγο όμως μεγαλύτερο και εντελώς εγκαταλειμμένο και αφρόντιστο.

Το υπόγειο καταφύγιο του λόφου «Οχυρού» της Ραφήνας

Η ιστορία του οχυρού και του υπόγειου καταφυγίου της Ραφήνας ξεκινά την πρώτη Μαΐου του 1941 με την είσοδο των Γερμανών στην περιοχή, οι οποίοι κατασκεύασαν οχυρωματικά έργα για την επίβλεψη του παρακείμενου λιμένα στο λόφο Παναγίτσα που βρίσκεται νοτιοδυτικά από το κέντρο της πόλης της Ραφήνας και αποτελεί φυσική προέκταση των νοτιοανατολικών παρυφών του Πεντελικού όρους. Σήμερα καλύπτεται από πευκόφυτο δάσος που ονομάζεται Δάσος Οχυρό.

Για την ακρίβεια, πάνω στο λόφο δημιουργήθηκαν ανοικτές θέσεις πυροβόλων, αποθήκες, δεξαμενές, ορύγματα, καταλύματα και υπόγειες στοές. Παρόλο που κατασκευάστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του ’40, οι σήραγγες και οι αίθουσες διατηρούνται σε εξαιρετικά καλή κατάσταση.

Την εποχή του Μεταξά που άρχισαν να κατασκευάζονται τα καταφύγια (τέλη δεκαετίας του 1930), ανακατασκευάστηκε και το συγκεκριμένο, μέρος των στοών του οποίου σήμερα είναι επενδυμένες από οπλισμένο σκυρόδεμα και διαθέτουν παλαιές εγκαταστάσεις φωτισμού και ύδρευσης. Υπάρχει μια μικρή μεταλλική υδατοδεξαμενή, που συνδέεται με ένα σωλήνα τροφοδοσίας, κι έναν άλλο που καταλήγει σε μια βρύση. Επίσης, παλαιές εγκαταστάσεις ηλεκτροδότησης στα τσιμεντένια τοιχώματα.

Το διώροφο εγκαταλειμμένο καταφύγιο της Καστέλας

Kαταφύγιο, κρυμμένο στο κέντρο της Καστέλας, που φαίνεται να έχει κατασκευαστεί την εποχή του Μεταξά. Η ιδιαιτερότητά του είναι η εξής: είναι ισόγειο διώροφο, αλλά και υπόγειο ταυτόχρονα, έχοντας κατασκευαστεί στα πρανή ενός υψώματος. Το συγκεκριμένο καταφύγιο καλύπτει σχετικά μικρή επιφάνεια (γι’ αυτό και διώροφο) αλλά διαθέτει υδραυλικές εγκαταστάσεις και ρεύμα (βρύσες, τουαλέτες, φωτισμός), που βρίσκονται σε πολύ κακή όμως κατάσταση σήμερα, ερειπωμένα και κατεστραμμένα.Σκάλες συνδέουν τα δύο κύρια επίπεδα μεταξύ τους, αλλά και άλλους συγκεκριμένης σημασίας χώρους του επάνω ορόφου, που βρίσκονται λίγο ψηλότερα (WC, δεξαμενή νερού).

Το υπόγειο πολεμικό καταφύγιο του Προφήτη Ηλία

Ένα άλλο υπόγειο πολεμικό καταφύγιο που κατασκευάστηκε για τις ανάγκες του Β΄ παγκοσμίου βρίσκεται στον λόφο του Προφήτη Ηλία. Είναι ένα μικρό αντιαεροπορικό καταφύγιο, χωρίς ιδιαίτερα μεγάλους χώρους, αφού στην ίδια περιοχή υπάρχει και το προηγούμενο της Καστέλας, με το οποίο μοιάζουν κατασκευαστικά (όχι αρχιτεκτονικά), αλλά αυτό εδώ δεν διατηρεί τις εγκαταστάσεις του (υδραυλικά, ηλεκτρικά κλπ.). Τα τοιχώματα των στοών του είναι λιθόκτιστα και η οροφή τους τοξωτή από μπετόν. Στους υπόγειους διαδρόμους καταλήγουν περίπου 50 σκαλοπάτια, που οδηγούν γύρω στα 10-12 μέτρα κάτω από την επιφάνεια.

Facebook Comments

Τελευταία Νέα