Ένα πέπλο μυστηρίου εξακολουθεί να καλύπτει τη βύθιση του ρωσικού φορτηγού πλοίου Ursa Major στη Μεσόγειο, λίγα μίλια ανοιχτά των ισπανικών ακτών, με πληροφορίες και δυτικές εκτιμήσεις να συνδέουν το περιστατικό με πιθανή μεταφορά πυρηνικής τεχνολογίας προς τη Βόρεια Κορέα.
Σύμφωνα με έρευνα του CNN, το πλοίο ενδέχεται να μετέφερε εξαρτήματα δύο πυρηνικών αντιδραστήρων για υποβρύχια, ενώ τα γεγονότα που προηγήθηκαν της βύθισής του έχουν προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον σε στρατιωτικές και μυστικές υπηρεσίες της Δύσης.
Το Ursa Major, γνωστό και ως Sparta 3, βυθίστηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2024 περίπου 60 μίλια από τις ισπανικές ακτές, έπειτα από διαδοχικές εκρήξεις υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες.
Οι υποψίες για «ευαίσθητο» φορτίο
Το ισπανικό υπουργείο Εξωτερικών παραδέχθηκε αργότερα ότι ο Ρώσος καπετάνιος είχε ενημερώσει τις ισπανικές αρχές πως το πλοίο μετέφερε «εξαρτήματα δύο πυρηνικών αντιδραστήρων παρόμοιων με εκείνους που χρησιμοποιούνται σε υποβρύχια».
Ο ίδιος φέρεται να υποστήριξε ότι δεν γνώριζε αν οι αντιδραστήρες περιείχαν πυρηνικό καύσιμο.
Οι ισπανικές αρχές θεωρούν ύποπτο το γεγονός ότι ένα πλοίο με προορισμό ρωσικό λιμάνι επέλεξε θαλάσσια διαδρομή χιλιάδων χιλιομέτρων αντί του εκτεταμένου ρωσικού σιδηροδρομικού δικτύου.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, εξετάζεται σοβαρά το ενδεχόμενο το πραγματικό σημείο παράδοσης να ήταν το λιμάνι Ράσον στη Βόρεια Κορέα.
Εκρήξεις, στρατιωτικά πλοία και «σιωπηλή» βύθιση
Το πλοίο είχε αποπλεύσει από την Αγία Πετρούπολη στις 11 Δεκεμβρίου 2024 και συνοδευόταν από δύο ρωσικά στρατιωτικά πλοία.
Αρχικά δεν υπήρχε ένδειξη προβλήματος. Ωστόσο, στις 22 Δεκεμβρίου το Ursa Major άρχισε ξαφνικά να επιβραδύνει, χωρίς το πλήρωμα να αναφέρει βλάβη.
Περίπου ένα 24ωρο αργότερα σημειώθηκαν τρεις ισχυρές εκρήξεις στη δεξιά πλευρά του πλοίου, κοντά στο μηχανοστάσιο, προκαλώντας τον θάνατο δύο μελών του πληρώματος και αφήνοντας το σκάφος ακυβέρνητο.
Οι 14 επιζώντες εγκατέλειψαν το πλοίο με σωστική λέμβο και περισυνελέγησαν από ισπανικό διασωστικό σκάφος.
Λίγο αργότερα, σύμφωνα με πληροφορίες της ισπανικής έρευνας, το ρωσικό πολεμικό πλοίο Ivan Gren απαίτησε από τα υπόλοιπα πλοία να απομακρυνθούν από την περιοχή.
Παρά το γεγονός ότι το πλοίο φερόταν να παραμένει σταθερό και να μην κινδυνεύει άμεσα να βυθιστεί, λίγες ώρες αργότερα καταγράφηκαν ακόμη τέσσερις εκρήξεις.
Το ισπανικό σεισμολογικό δίκτυο εντόπισε εκείνη τη στιγμή σήματα που, σύμφωνα με ειδικούς, έμοιαζαν με υποβρύχιες εκρήξεις ή νάρκες.
Μέχρι τις 11 το βράδυ το Ursa Major είχε πλέον βυθιστεί.
Καθοριστικά στοιχεία στον βυθό της Μεσογείου
Ορισμένες λεπτομέρειες της ισπανικής έρευνας για το περιστατικό δημοσιεύθηκαν αρχικά τον Δεκέμβριο από την τοπική εφημερίδα της Καρθαγένης La Verdad, προκαλώντας κύμα ερωτημάτων από βουλευτές της ισπανικής αντιπολίτευσης.
Ο βουλευτής Χουάν Αντόνιο Ρόχας Μανρίκε δήλωσε στο CNN: «Όταν κάποιος δεν σου παρέχει ξεκάθαρα και πλήρως τις πληροφορίες που ζητάς, τότε τουλάχιστον υποψιάζεσαι ότι κάτι κρύβει… φυσικά».
Στην ενημέρωση που έδωσε προς τους βουλευτές, η ισπανική κυβέρνηση ανέφερε ότι το ναυάγιο του Ursa Major βρίσκεται σε βάθος περίπου 2.500 μέτρων και ότι η ανάκτηση του καταγραφέα δεδομένων του πλοίου από αυτό το βάθος «δεν είναι δυνατή χωρίς σημαντικούς τεχνικούς πόρους και κινδύνους».
Ωστόσο, ειδικοί αμφισβήτησαν το επιχείρημα περί υψηλού κινδύνου, επισημαίνοντας ότι κάτι τέτοιο δεν δικαιολογείται εφόσον δεν υπάρχει εμπλοκή ραδιενεργού υλικού.
Ο Ρόχας, πρώην καπετάνιος εμπορικού ναυτικού, εξέφρασε επίσης σκεπτικισμό, λέγοντας στο CNN: «Σήμερα τα μαύρα κουτιά συνήθως επιπλέουν στην επιφάνεια με σύστημα εντοπισμού ώστε να μπορούν να βρεθούν σε οποιοδήποτε δυστύχημα. Πιστεύω ότι κάποιος έχει το μαύρο κουτί. Δεν ξέρουμε όμως αν το έχει η Ισπανία ή αν το έχουν εντοπίσει οι ίδιοι οι Ρώσοι».
Το ενδιαφέρον των ΗΠΑ και τα «nuke sniffers»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την περιοχή φέρεται να επέδειξε και ο αμερικανικός στρατός.
Σύμφωνα με δημόσια διαθέσιμα δεδομένα πτήσεων, οι ΗΠΑ έστειλαν δύο φορές πάνω από το σημείο του ναυαγίου ένα σπάνιο και εξαιρετικά εξειδικευμένο αεροσκάφος τύπου WC135-R, γνωστό και ως «nuke sniffer», το οποίο χρησιμοποιείται για ανίχνευση πυρηνικών ιχνών.
Οι πτήσεις πραγματοποιήθηκαν στις 28 Αυγούστου του περασμένου έτους και στις 6 Φεβρουαρίου φέτος.
Ο εκπρόσωπος της 55ης Πτέρυγας της βάσης Offutt στη Νεμπράσκα, Κρις Πιρς, επιβεβαίωσε ότι ο ρόλος του συγκεκριμένου αεροσκάφους συνήθως «υποστηρίζει τη συλλογή και ανάλυση πυρηνικών καταλοίπων».
Παράλληλα, διευκρίνισε: «Δεν μπορούμε να παρέχουμε πρόσθετες πληροφορίες σχετικά με τις συγκεκριμένες διαδρομές πτήσης, τα ευρήματα των αποστολών ή τυχόν συνεργασία με εταίρους».
Ένα ακόμη WC135-R είχε πραγματοποιήσει παρόμοια πτήση στην ίδια περιοχή περίπου 13 μήνες πριν από τη βύθιση του Ursa Major, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο το αμερικανικό ενδιαφέρον να προϋπήρχε ή να εντάσσεται σε τακτικές επιχειρήσεις παρακολούθησης.
Παραμένει πάντως άγνωστο αν οι δύο αυτές ιδιαίτερα δαπανηρές και σπάνιες αποστολές εντόπισαν ίχνη ραδιενεργού μόλυνσης στο ναυάγιο.
Η ισπανική κυβέρνηση δεν έχει δώσει καμία ένδειξη ότι ανησυχεί για πιθανή ραδιενέργεια στις νότιες ακτές της χώρας, που αποτελούν δημοφιλή τουριστικό προορισμό, ενώ μέχρι στιγμής δεν έχει παρουσιαστεί κανένα στοιχείο προς αυτή την κατεύθυνση.
Πιθανή μεταφορά πυρηνικής τεχνογνωσίας
Οι υποψίες ότι η Βόρεια Κορέα ήταν ο πιθανός τελικός παραλήπτης των δύο αντιδραστήρων ενισχύθηκαν μετά τη δημοσιοποίηση, τον Δεκέμβριο του 2025, φωτογραφιών από το πρώτο πυρηνοκίνητο υποβρύχιο της Πιονγκγιάνγκ.
Στις εικόνες, ο ηγέτης της Βόρειας Κορέας Κιμ Γιονγκ Ουν εμφανίζεται χαμογελαστός μπροστά στο υποβρύχιο, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν αποδείξεις ότι το σκάφος διαθέτει λειτουργικό πυρηνικό αντιδραστήρα.
Ο Μάικ Πλάνκετ, ανώτερος αναλυτής ναυτικών συστημάτων της εταιρείας αμυντικών πληροφοριών Janes, εκτίμησε ότι αν οι αντιδραστήρες ήταν καινούργιοι, είναι απίθανο να μεταφέρονταν ήδη φορτωμένοι με πυρηνικό καύσιμο.
«Αν αυτοί οι αντιδραστήρες προέρχονται από παροπλισμένα υποβρύχια, τότε θα είναι ραδιενεργοί, αλλά προφανώς όχι στον ίδιο βαθμό όπως αν ήταν πλήρως φορτωμένοι με καύσιμο», εξήγησε.
Ο ίδιος σημείωσε ότι μια πιθανή απόφαση της Ρωσίας να μεταφέρει τέτοια τεχνολογία στη Βόρεια Κορέα «δεν λαμβάνεται ελαφρά τη καρδία» και συμβαίνει μόνο μεταξύ εξαιρετικά στενών συμμάχων.
«Αν ισχύει, πρόκειται για μια πολύ μεγάλη κίνηση από τη Μόσχα», είπε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν «ιδιαίτερα ανησυχητική», ειδικά για τη Νότια Κορέα.
Η ισπανική έρευνα, σύμφωνα με όσα περιγράφονται στο άρθρο του CNN, σημειώνει ότι η Βόρεια Κορέα αποτελεί στρατηγικό σύμμαχο της Ρωσίας και ότι η Πιονγκγιάνγκ έχει επανειλημμένα ζητήσει από τη Μόσχα να μοιραστεί πυρηνική τεχνογνωσία.
Οι πιέσεις αυτές θεωρείται πιθανό να αυξήθηκαν μετά την αποστολή τουλάχιστον 10.000 Βορειοκορεατών στρατιωτών στη Ρωσία τον Οκτώβριο του 2024 για να συμμετάσχουν στις μάχες στην περιοχή του Κουρσκ.
Σύμφωνα με την έρευνα, οι αντιδραστήρες που μεταφέρονταν πιθανότατα ήταν μοντέλου VM-4SG, οι οποίοι χρησιμοποιούνται συχνά στα ρωσικά πυρηνοκίνητα υποβρύχια βαλλιστικών πυραύλων κλάσης Delta IV, χωρίς ωστόσο να παρουσιάζονται ισχυρές αποδείξεις που να επιβεβαιώνουν πλήρως τον ισχυρισμό.
Το μυστήριο με την τρύπα στο κύτος
Η ισπανική έρευνα εξετάζει επίσης το τι προκάλεσε την αρχική ζημιά που οδήγησε το Ursa Major να παρεκκλίνει από την πορεία του και να πάρει κλίση.
Ο Ρώσος καπετάνιος κατέθεσε ότι στις 22 Δεκεμβρίου δεν άκουσε καμία πρόσκρουση ή έκρηξη όταν το πλοίο άρχισε ξαφνικά να επιβραδύνει.
Μόλις 24 ώρες αργότερα σημειώθηκαν τρεις εκρήξεις κοντά στο μηχανοστάσιο, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν δύο μέλη του πληρώματος, ο δεύτερος μηχανικός Νικίτιν και ο μηχανικός Γιακόβλεφ, τα σώματα των οποίων δεν εντοπίστηκαν ποτέ.
Η έρευνα εξετάζει το ενδεχόμενο η τρύπα διαστάσεων περίπου 50 επί 50 εκατοστών στο κύτος του πλοίου να προκλήθηκε από υπερσπηλαιωτική τορπίλη τύπου Barracuda.
Πρόκειται για όπλο εξαιρετικά υψηλής ταχύτητας, το οποίο εκτοξεύει αέρα μπροστά από την τορπίλη ώστε να μειώνει την αντίσταση του νερού και να επιτυγχάνει τεράστιες ταχύτητες.
Ορισμένα μοντέλα μάλιστα δεν χρησιμοποιούν εκρηκτική κεφαλή, αλλά προκαλούν ζημιά αποκλειστικά μέσω της κινητικής ενέργειας της πρόσκρουσης.
Σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει την έρευνα, το συγκεκριμένο σενάριο θεωρήθηκε συμβατό τόσο με το μέγεθος της τρύπας όσο και με τη «σιωπηλή» πρόσκρουση που πιθανόν προκάλεσε την απότομη επιβράδυνση του πλοίου.
Άλλοι ειδικοί ωστόσο διαφωνούν.
Ο Μάικ Πλάνκετ εκτίμησε ότι πιθανότερο είναι το σενάριο μαγνητικής νάρκης τύπου limpet mine.
«Ακούγεται περισσότερο σαν διαμορφωμένο εκρηκτικό φορτίο που τοποθετήθηκε πάνω στο κύτος από κάποιον ή κάτι», ανέφερε.
Οι ρωσικές εταιρείες που συνδέονται με το πλοίο, καθώς και οι ρωσικές, ισπανικές και βρετανικές στρατιωτικές αρχές, δεν απάντησαν σε αιτήματα σχολιασμού.
Το Πεντάγωνο επίσης αρνήθηκε να σχολιάσει την υπόθεση.
Πάντως, σύμφωνα με το CNN, αρκετοί δυτικοί αξιωματούχοι ασφαλείας και πληροφοριών χαρακτήρισαν το περιστατικό «περίεργο», ενώ ορισμένοι θεώρησαν υπερβολικά κάποια συμπεράσματα της ισπανικής έρευνας — χωρίς όμως να προσφέρουν κάποια εναλλακτική εξήγηση για τις εκρήξεις ή για την έντονη ρωσική αντίδραση μετά τη βύθιση του πλοίου.
Με πληροφορίες από CNN
