Σε μια περίοδο όπου οι θεσμικές αλλαγές επανέρχονται δυναμικά στο πολιτικό προσκήνιο, η κυβέρνηση ανοίγει δύο κρίσιμα μέτωπα ζητώντας τη στήριξη της αντιπολίτευσης: την καθιέρωση της επιστολικής ψήφου για τους Έλληνες του εξωτερικού στις εθνικές εκλογές του 2027 και την εκκίνηση της διαδικασίας συνταγματικής αναθεώρησης.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται εντός της ημέρας να παρουσιάσει το κυβερνητικό πλαίσιο των προτάσεων, ενώ το βράδυ της Δευτέρας, στις 21:00, θα τοποθετηθεί αναλυτικά σε τηλεοπτική συνέντευξη στον ΣΚΑΪ, συνομιλώντας με τον διευθυντή της «Καθημερινής», Αλέξη Παπαχελά.
Οι βασικοί άξονες της συνταγματικής αναθεώρησης
Όπως μεταδίδει η ΕΡΤ, η Νέα Δημοκρατία εστιάζει σε συγκεκριμένα άρθρα του Συντάγματος, τα οποία θεωρεί κομβικά για τον εκσυγχρονισμό της θεσμικής λειτουργίας του κράτους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
Άρθρο 16, με πρόταση για τη δυνατότητα ίδρυσης μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων
Άρθρο 24, που αφορά την ενίσχυση της συνταγματικής προστασίας του περιβάλλοντος
Άρθρο 30, σχετικά με τη διαδικασία εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας
Άρθρο 86, για την ευθύνη υπουργών
Άρθρο 90, που αφορά τον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης
Παράλληλα, στο τραπέζι τίθεται και η συνταγματική κατοχύρωση της αξιολόγησης στο Δημόσιο, με στόχο τη σύνδεσή της με τη μονιμότητα, χωρίς –όπως τονίζεται– να τίθεται σε αμφισβήτηση το καθεστώς προστασίας των δημοσίων υπαλλήλων.
Επιστολική ψήφος και Απόδημος Ελληνισμός
Σε ό,τι αφορά τη δεύτερη μεγάλη θεσμική πρωτοβουλία, η κυβερνητική πρόταση για την επιστολική ψήφο προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη σύσταση ειδικής Εκλογικής Περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού. Το σχετικό νομοσχέδιο βρίσκεται ήδη σε δημόσια διαβούλευση, η οποία ολοκληρώνεται στις 16 Φεβρουαρίου, ενώ στις 5 Φεβρουαρίου έχει προγραμματιστεί νέα συνεδρίαση της διακομματικής επιτροπής.
Δεδομένου ότι η εφαρμογή του μέτρου απαιτεί πλειοψηφία τουλάχιστον 200 βουλευτών, η κυβέρνηση απευθύνει έκκληση για υπεύθυνη στάση και ευρύτερη πολιτική συναίνεση, προκειμένου η επιστολική ψήφος να εφαρμοστεί στις εθνικές εκλογές του 2027.
Οι αλλαγές στο εκλογικό πλαίσιο
Κυβερνητικές πηγές υπογραμμίζουν ότι βασικός στόχος είναι η διευκόλυνση των εκλογέων, καθώς η σύσταση εκλογικού τμήματος προϋποθέτει την παρουσία τουλάχιστον 40 ψηφοφόρων, ώστε να διασφαλίζεται η μυστικότητα της διαδικασίας.
Στο ίδιο πλαίσιο, προβλέπεται η επανεκκίνηση των 12 εδρών Επικρατείας, ενώ το όριο εισόδου στη Βουλή παραμένει αμετάβλητο στο 3%.
Το διάγγελμα του Κυριάκου Μητσοτάκη
Σήμερα ανοίγουμε τον διάλογο για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, κάνοντας πράξη μία ακόμη θεσμική μας δέσμευση. Ως Πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, θέλησα να έχω πρώτα τις απόψεις της Κοινοβουλευτικής μας Ομάδας. Έτσι, απευθύνομαι με επιστολή μου στα μέλη της, ώστε οι θέσεις τους να ενσωματωθούν στην τελική μας εισήγηση μέσα στον Μάρτιο. Πρόκειται, άλλωστε, για ένα ζήτημα το οποίο αφορά συνολικά τη δημόσια ζωή, αλλά, τελικά, και τον κάθε πολίτη ξεχωριστά.
Είναι αλήθεια ότι επί 50 χρόνια το Σύνταγμα του 1975 εξασφάλισε ομαλότητα και πολιτική σταθερότητα. Είναι ένα κείμενο «ζωντανό». Δεν παύει, ωστόσο, να ανήκει στον 20ό αιώνα. Συνεπώς, είναι καιρός να τολμήσουμε μεγάλες τομές, που θα ενισχύουν το κύρος των θεσμών και την εμπιστοσύνη των πολιτών, εισάγοντας ρυθμίσεις για την καλύτερη λειτουργία του πολιτεύματος απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής και συμβαδίζοντας με νέα δεδομένα, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κλιματική κρίση.
Είναι γνωστό ότι πιστεύω βαθιά στην αποφασιστικότερη συμμετοχή τακτικών δικαστών σε υποθέσεις τυχόν ποινικής ευθύνης Υπουργών ενώ αυτοί ασκούν τα καθήκοντά τους. Την αλλαγή του άρθρου 86, άλλωστε, την υπερασπίζομαι εδώ και 20 χρόνια. Το ίδιο σαφής είναι και η προσήλωσή μου στη μάχη με το «βαθύ κράτος». Γιατί μία δημόσια διοίκηση φιλική και αποτελεσματική πρέπει, πλέον, να έχει ως κινητήρια δύναμη τη διαρκή αξιολόγηση και να θέσει την έννοια της μονιμότητας σε μία εντελώς νέα βάση.
Έχω στηρίξει, επίσης, την άρση του αναχρονιστικού μονοπωλίου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με την ίδρυση και μη κρατικών πανεπιστημίων. Όπως και την προστασία του θεσμού του Προέδρου της Δημοκρατίας, με την καθιέρωση μίας και μόνο εξαετούς θητείας. Ενώ έχω εισηγηθεί και τη μεγαλύτερη, πιο ουσιαστική συμμετοχή των ίδιων των δικαστών στην επιλογή της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων, μία πρόσθετη θωράκιση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης.
Επαναλαμβάνω ότι πρόθεσή μας είναι μία γενναία, μία τολμηρή Συνταγματική Αναθεώρηση, που θα απαντά στις ανάγκες των εξελίξεων. Γι’ αυτό θα πρέπει, οπωσδήποτε, να προβλέπει και δικλίδες οι οποίες θα εγγυώνται τη μόνιμη δημοσιονομική ισορροπία, τη συνεπή κυβερνητική δράση αλλά και την ορθότητα των κομματικών υποσχέσεων, ώστε η χώρα να μην διολισθήσει ποτέ ξανά στα επικίνδυνα μονοπάτια του λαϊκισμού. Αυτά που κρύβουν τις ολέθριες συνέπειες που προκαλούν. Κάτι που, δυστυχώς, έχουμε πληρώσει ακριβά.
Μοιράζομαι λοιπόν μαζί σας αυτές τις πρώτες σκέψεις, καλώντας κόμματα και πολίτες σε έναν εποικοδομητικό προβληματισμό. Με θετικές προτάσεις και αίσθηση της κοινής ευθύνης απέναντι στην πατρίδα και στο μέλλον. Ένα αίτημα της ίδιας της κοινωνίας, που αναζητά ευρύτερες συναινέσεις. Με επιχειρήματα ουσίας πέρα από κομματικές σκοπιμότητες και στόχο μία σύγχρονη ευρωπαϊκή δημοκρατία. Ένα δυναμικό βήμα προόδου που πρέπει αλλά και μπορούμε να κάνουμε όλοι μαζί.
Εξάλλου, το ίδιο το Σύνταγμα μας επιβάλλει να αναζητήσουμε συναινέσεις αν θέλουμε πραγματικά να πετύχουμε τις μεγάλες αλλαγές που χρειάζεται ο καταστατικός μας χάρτης.
Εύχομαι η διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης να αποτελέσει μια απάντηση στην τοξικότητα και τη στείρα κομματική περιχαράκωση που διακρίνει το πολιτικό μας σύστημα.
Η επιστολή του Κυριάκου Μητσοτάκη προς τα μέλη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της ΝΔ για την Συνταγματική Αναθεώρηση
Αξιότιμες και αξιότιμοι συνάδελφοι,
Πενήντα και πλέον χρόνια από το Σύνταγμα του 1975, μια σειρά από θεμελιώδεις διεκδικήσεις της ελληνικής συνταγματικής ιστορίας – από τις ελεύθερες εκλογές και την εμπέδωση της λαϊκής κυριαρχίας έως την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και την αναθεώρηση του Συντάγματος σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία – έχουν διαμορφώσει πλέον ένα συνταγματικό κεκτημένο.
Ταυτόχρονα, το Σύνταγμα του 1975 αποδείχθηκε αξιοσημείωτα διορατικό, ενσωματώνοντας στο κείμενό του προτάγματα του σύγχρονου ευρωπαϊκού συνταγματισμού – από την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος έως την προοπτική της ευρωπαϊκής ενοποίησης.
Στις δεκαετίες που πέρασαν, το Σύνταγμα του 1975 αποδείχθηκε ένα εξαιρετικά ανθεκτικό κείμενο, τόσο μέσα από τις τέσσερις αναθεωρήσεις όσο και μέσα από την ερμηνεία και εφαρμογή του από τα κρατικά όργανα, γεγονός που επέτρεψε σε αξιοσημείωτο βαθμό την προσαρμογή του στις σύγχρονες απαιτήσεις.
Το Σύνταγμα του 1975, ωστόσο, δεν παύει να προέρχεται από τον εικοστό αιώνα. Ο κόσμος του 2026 είναι διαφορετικός και θέτει νέες προκλήσεις. Προς αυτή την κατεύθυνση, ήδη από το 2018 η Νέα Δημοκρατία είχε παρουσιάσει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αναθεώρησης, ενώ η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει αναδείξει μια σειρά ζητημάτων για τα οποία η συνταγματική αναθεώρηση καθίσταται αναγκαία.
Σε ορισμένα από αυτά τα ζητήματα έχω ήδη αναφερθεί:
-
Η περιορισμένη συμμετοχή της δικαστικής λειτουργίας στη διαδικασία διερεύνησης της ποινικής ευθύνης των μελών της Κυβέρνησης και των Υφυπουργών επιβάλλει την αναθεώρηση, ώστε να ενισχυθούν τα εχέγγυα αμερόληπτης κρίσης.
-
Οι μεγάλες αδράνειες στη λειτουργία του κράτους καθιστούν αναγκαία, μεταξύ άλλων, την καθολική καθιέρωση της αξιολόγησης στο Δημόσιο και τον επανακαθορισμό της έννοιας της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων.
-
Η δυνατότητα δεύτερης θητείας του Προέδρου της Δημοκρατίας θέτει ενίοτε τον αρχηγό του κράτους στο επίκεντρο μικροκομματικών σκοπιμοτήτων, που δύνανται να αλλοιώσουν τον οφειλόμενο υπερκομματικό χαρακτήρα του.
Ακόμη και εκεί όπου ο κοινός νομοθέτης μπόρεσε τα τελευταία χρόνια να κάνει ουσιώδη βήματα προσαρμογής στις σύγχρονες ανάγκες, το Σύνταγμα θέτει σαφή όρια:
-
Ναι μεν, για πρώτη φορά, οι Ολομέλειες των Ανωτάτων Δικαστηρίων διατυπώνουν γνώμη για την επιλογή της ηγεσίας τους, η κρίσιμη όμως αρμοδιότητα παραμένει, κατά το Σύνταγμα, στην Κυβέρνηση.
-
Ναι μεν κατέστη δυνατή, υπό το φως του ενωσιακού δικαίου, η σύσταση παραρτημάτων μη κρατικών πανεπιστημίων, η συνολική όμως δυνατότητα ίδρυσής τους προϋποθέτει συνταγματική αναθεώρηση.
Πέραν των επιμέρους ζητημάτων, το Σύνταγμά μας σήμερα ασχολείται επισταμένα με προβλήματα του παρελθόντος, παραμένοντας σιωπηλό ή φειδωλό απέναντι στις προκλήσεις του παρόντος και του μέλλοντος:
-
Αγνοεί την τεχνητή νοημοσύνη και υποεκτιμά επιτακτικές προκλήσεις, όπως η εξασφάλιση προσιτής στέγης ή η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
-
Αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα τη νεότερη γενιά, χωρίς να λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις επόμενες γενεές.
-
Δεν διασφαλίζει τη δυνατότητα έγκαιρης δικαστικής κρίσης, η οποία συχνά εκδίδεται μετά από πολλά έτη, ανατρέποντας εύλογες προσδοκίες των πολιτών.
-
Δεν παρέχει επαρκή εχέγγυα για τη δημοσιονομική ισορροπία και βιωσιμότητα.
-
Δεν κατοχυρώνει, τέλος, σειρά αναγκαίων κανόνων κυβερνητικής λειτουργίας που έχουν πλέον εμπεδωθεί στη νομοθεσία και την πρακτική των τελευταίων ετών.
Έχει έλθει, συνεπώς, η ώρα για μια γενναία συνταγματική αναθεώρηση προς μια λειτουργική δημοκρατία του σήμερα και του αύριο.
Μια αναθεώρηση που θα απαλλάξει το Σύνταγμα από διατάξεις που δεν είναι πλέον αναγκαίες, θα το εκσυγχρονίσει ως τον θεμελιώδη νόμο του αύριο και θα το αποκαταστήσει, εν τέλει, ως το θεμέλιο της εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στο κράτος, τους θεσμούς, το πολιτικό σύστημα, τη διοίκηση και τη δικαιοσύνη.
Η επικείμενη αναθεώρηση συνιστά μια μεγάλη ευκαιρία για ένα νέο, σύγχρονο και άρτιο υπόδειγμα διακυβέρνησης. Είναι υποχρέωση όλων των μελών της εθνικής αντιπροσωπείας να συμβάλουμε ουσιαστικά σε αυτή τη μείζονα πρόκληση.
Αυτές αποτελούν ορισμένες μόνο βασικές σκέψεις για τις κατευθύνσεις της πρότασης της Νέας Δημοκρατίας για την αναθεώρηση του Συντάγματος. Στόχος μας είναι να παρουσιάσουμε την ολοκληρωμένη πρότασή μας εντός του Μαρτίου, ώστε τον Απρίλιο να ξεκινήσει η σχετική κοινοβουλευτική διαδικασία. Προς τον σκοπό αυτό, παρακαλώ για την αποστολή των σκέψεων και των παρατηρήσεών σας έως το τέλος του μήνα.
Κυριάκος Μητσοτάκης
