Έρευνα του BBC αποκαλύπτει νέα στοιχεία για υπόθεση που αφορά τουλάχιστον 30 παιδιά, στην πλειονότητά από την Βρετανία, τα οποία φέρεται να συνελήφθησαν μέσω εξωσωματικής γονιμοποίησης στα Κατεχόμενα της Κύπρου με διαφορετικό σπέρμα ή ωάρια από εκείνα που είχαν επιλέξει οι γονείς τους.
Οι οικογένειες καταγγέλλουν ότι είχαν επιλέξει ανώνυμους δότες με βάση συγκεκριμένα στοιχεία, όπως το ιατρικό ιστορικό, την εμφάνιση, την προσωπικότητα, την εκπαίδευση και τα ενδιαφέροντά τους, όμως στη συνέχεια άρχισαν να υποψιάζονται ότι στις θεραπείες χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικοί δότες.
Η υπόθεση αφορά κυρίως κλινικές στα Κατεχόμενα, όπου το ευρωπαϊκό δίκαιο δεν εφαρμόζεται και το καθεστώς αναγνωρίζεται διεθνώς μόνο από την Τουρκία. Η περιοχή έχει εξελιχθεί σε δημοφιλή προορισμό για Βρετανούς που αναζητούν θεραπείες γονιμότητας στο εξωτερικό, καθώς οι κλινικές προσφέρουν χαμηλότερο κόστος, υψηλά ποσοστά επιτυχίας και μεγάλη επιλογή δοτών.
Οι 11 εξετάσεις DNA που προκάλεσαν νέα ερωτήματα
Από τα 30 παιδιά που περιλαμβάνονται στην έρευνα, τα 11 έχουν υποβληθεί σε εμπορικά τεστ DNA. Τα αποτελέσματα έδειξαν γενετική καταγωγή από την Τουρκία ή γειτονικές περιοχές, γεγονός που ενισχύει τις υποψίες των γονέων ότι δεν χρησιμοποιήθηκαν οι δότες που είχαν επιλέξει.
Οι περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις συνδέονται με θεραπείες εξωσωματικής που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 2012 και 2024 στην κλινική Dogus IVF Centre.
Οι οικογένειες βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες με ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιοι είναι στην πραγματικότητα οι βιολογικοί δότες των παιδιών τους και ποιο είναι το ιατρικό ιστορικό τους;
Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις καθώς η μεγαλύτερη τράπεζα σπέρματος στον κόσμο, Cryos International, αποκάλυψε στο BBC ότι είχε θέσει τη συγκεκριμένη κλινική σε «μαύρη λίστα» ήδη από το 2016, έπειτα από περιστατικό κατά το οποίο η Dogus φέρεται να μην παρήγγειλε σπέρμα από την Cryos για ασθενή, παρά το γεγονός ότι είχε δηλώσει πως θα το έκανε.
Η συγκλονιστική περίπτωση της Ρέιτσελ
Μία από τις γυναίκες που μίλησαν στο BBC είναι η Ρέιτσελ, η οποία υποβλήθηκε σε θεραπεία στη Dogus το 2012.
Είχε επιλέξει έναν Δανό ανώνυμο δότη μέσω της Cryos, γνωστό στο προφίλ του με το όνομα «Ditto». Ο συγκεκριμένος δότης είχε δηλώσει ότι θα ήταν πρόθυμος να αποκαλύψει την ταυτότητά του στα παιδιά του όταν αυτά θα έφταναν στην ηλικία των 18 ετών.
Η Ρέιτσελ υποστηρίζει ότι οι υπεύθυνοι της κλινικής τής είχαν επιβεβαιώσει πως θα παραγγελθεί το συγκεκριμένο σπέρμα. Ωστόσο, μετά τη γέννηση του γιου της, άρχισε να έχει αμφιβολίες, καθώς η κλινική απέφευγε επανειλημμένα να της χορηγήσει ιατρική αναφορά που να επιβεβαιώνει τη χρήση του συγκεκριμένου δότη.
Χρόνια αργότερα, η ίδια και ο 13χρονος γιος της, Jonah, πραγματοποίησαν τεστ DNA. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο Jonah είναι πράγματι βιολογικός της γιος, αλλά ο Δανός δότης που είχε επιλέξει δεν ήταν ο βιολογικός του πατέρας.
Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι η Cryos δήλωσε στο BBC πως δεν διαθέτει κανένα αρχείο που να δείχνει ότι παρέδωσε ποτέ σπέρμα στη συγκεκριμένη κλινική, παρά το γεγονός ότι η Dogus διαφήμιζε επί χρόνια τη συνεργασία της με την τράπεζα σπέρματος.
Οι αποκαλύψεις προκάλεσαν την αντίδραση ειδικών στον χώρο της γονιμότητας, οι οποίοι χαρακτήρισαν εξαιρετικά σπάνια την περίπτωση να χρησιμοποιηθεί κατά λάθος λάθος δότης σε διαδικασία εξωσωματικής.
Το γεγονός ότι παρόμοιες καταγγελίες εμφανίζονται σε τόσο μεγάλο αριθμό περιστατικών, σύμφωνα με τη British Fertility Society, παραπέμπει σε πιθανή «αμέλεια» ή «εξαπάτηση» και ενδεχομένως σε ένα ευρύτερο, συστημικό πρόβλημα που δεν περιορίζεται σε έναν γιατρό ή μία κλινική.
Από τις 15 περιπτώσεις που συνδέονται με τη Dogus, τρία συγκεκριμένα πρόσωπα εμφανίζονται επανειλημμένα στις καταγγελίες των οικογενειών.
Ο ιδιοκτήτης και υπεύθυνος διευθυντής της κλινικής, δρ Σεβκέτ Αλτούρκ, δεν απάντησε στις ερωτήσεις του BBC. Η γιατρός Φιρντέβς Ουγκούζ Τιπ αρνείται ότι παραπλάνησε ασθενείς, ενώ η πρώην συντονίστρια ασθενών Τζούλι Χόντσον δεν απάντησε στις προσπάθειες επικοινωνίας του BBC.
Η Cryos έχει πλέον αναστείλει τη συνεργασία της και με τη γιατρό Φιρντέβς και την κλινική Miracle IVF, έως ότου ολοκληρωθεί η έρευνα των αρχών στα Κατεχόμενα.
Μια υπόθεση που αφήνει οικογένειες χωρίς απαντήσεις
Οι γονείς που έχουν εμπλακεί στην υπόθεση δεν αμφισβητούν την αγάπη τους για τα παιδιά τους. Αυτό που τους απασχολεί είναι η αλήθεια για τη βιολογική τους καταγωγή, αλλά και οι πιθανές συνέπειες για την υγεία τους.
Υπάρχει επίσης ο φόβος ότι τα παιδιά μπορεί να έχουν άγνωστα γενετικά αδέλφια, καθώς ο ίδιος βιολογικός δότης ενδέχεται να έχει χρησιμοποιηθεί σε περισσότερες θεραπείες εξωσωματικής.
Η Ρέιτσελ, για παράδειγμα, αναφέρει ότι ο γιος της μεγάλωσε πιστεύοντας ότι είχε κατά το ήμισυ Δανική καταγωγή. Τα αποτελέσματα του DNA έδειξαν τελικά διαφορετική γενετική καταγωγή.
Η υπόθεση βρίσκεται πλέον υπό διερεύνηση από το υπουργείο Υγείας των Κατεχόμενων, το οποίο είχε ανακοινώσει επίσημη έρευνα μετά τις πρώτες αποκαλύψεις του BBC. Ωστόσο, σύμφωνα με το BBC, οι αρχές δεν έχουν απαντήσει σε επανειλημμένα αιτήματα για ενημέρωση σχετικά με την πορεία της έρευνας.
Το σκάνδαλο, σύμφωνα με τα μέχρι τώρα στοιχεία της έρευνας, μπορεί να αφορά πολύ περισσότερες οικογένειες από όσες έχουν ήδη μιλήσει δημόσια.
